VNTB – Ngưỡng cồn 0%: quyết liệt để an toàn hay còn thiếu độ phân biệt?
Lâm Viên
03.02.2026 2:32
VNThoibao
(VNTB) – Một chính sách mạnh chỉ thực sự bền vững khi đi kèm các cơ chế bảo vệ công bằng cho những trường hợp ngoại lệ ngoài ý muốn
Kể từ khi Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 chính thức có hiệu lực. Khoản 2, Điều 9 quy định về việc cấm điều khiển phương tiện khi trong máu hoặc hơi thở có nồng độ cồn đã trở thành tâm điểm của nhiều cuộc thảo luận. Với việc thiết lập ngưỡng “không nồng độ cồn”, cơ quan lập pháp đã gửi đi một thông điệp đanh thép về tính thượng tôn pháp luật: Không có vùng xám cho sự chủ quan khi cầm lái.
Tuy nhiên, chính sự tuyệt đối này lại mở ra một cuộc tranh luận về ranh giới giữa ý chí pháp luật và thực tế sinh học. Một bên cho rằng với quy định này sẽ tạo ra một áp lực tâm lý đủ lớn để thay đổi hoàn toàn văn hoá đã nhậu còn lái xe. Chiều hướng khác, một số lại băn khoăn về tính khách quan: liệu con số định lượng bằng 0 trên máy đo có đủ để phân biệt giữa một hành vi vi phạm cố ý và những sai số sinh học từ thực phẩm hay bệnh lý?
Quyết tâm sắt đá và những câu hỏi từ thực tế sinh học
Bên cạnh việc sử dụng rượu bia, trên thực tế, nồng độ cồn trong hơi thở còn có thể xuất hiện từ những nguồn hoàn toàn không mang tính “nhậu nhẹt”. Nhiều loại thực phẩm lên men tự nhiên như dưa muối, kim chi, sữa chua, kombucha, cũng như trái cây chín quá mức (chuối, mít, sầu riêng…) đều có thể sinh ra ethanol trong quá trình lên men đường (1).
Không chỉ thực phẩm, một số loại thuốc và sản phẩm chăm sóc cá nhân cũng có thể làm xuất hiện cồn trong hơi thở trong thời gian ngắn. Các loại thuốc ho dạng siro, thuốc xịt họng, nước súc miệng chứa ethanol đều có thể ảnh hưởng đến kết quả đo nếu người điều khiển phương tiện bị kiểm tra ngay sau khi sử dụng (2).
Ngoài yếu tố thực phẩm và thuốc, thực tế cũng ghi nhận một số trường hợp y khoa có thể khiến hơi thở hoặc máu xuất hiện nồng độ cồn mà người bệnh không hề uống rượu. Điển hình là hội chứng “tự lên men” (auto brewery), khi hệ vi sinh đường ruột bất thường có khả năng chuyển hóa carbohydrate thành ethanol ngay trong cơ thể (3).
Sự tồn tại của những ngoại lệ y khoa này cho thấy việc áp dụng ngưỡng nồng độ cồn bằng 0, nếu không có cơ chế phân biệt rõ nguyên nhân phát sinh cồn, có thể dẫn đến những tình huống pháp lý phức tạp trong thực tiễn.
Bên cạnh đó, nhiều loại máy móc đều có biên độ sai số kỹ thuật. Khi pháp luật quy định ngưỡng nồng độ cồn bằng 0, thì ngay cả những giá trị cồn rất nhỏ, ở mức không có ý nghĩa về mặt sinh lý hay khả năng điều khiển phương tiện, cũng có thể trở thành căn cứ xử phạt.
Quyền yêu cầu xét nghiệm máu và khoảng trống pháp lý
Khi nhìn vào các văn bản quy phạm pháp luật, một cơ chế bảo vệ quyền công dân dường như rất chặt chẽ. Theo nguyên tắc của Luật Xử lý vi phạm hành chính, người dân có quyền trình bày ý kiến, cung cấp chứng cứ và yêu cầu xem xét lại kết quả kiểm tra nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình và việc xét nghiệm máu vẫn luôn là một phương thức kiểm chứng hợp pháp khi có nghi ngờ về kết quả đo hơi thở. Thế nhưng, trên thực tế, quyền lợi này lại đang gặp phải “hàng rào” thực thi vô hình.
Trong Thông tư liên tịch số 26/2014 của Bộ Y tế và Bộ Công an đã quy định khá chi tiết các trường hợp thực hiện xét nghiệm nồng độ cồn trong máu. Tuy nhiên, văn bản này không đặt ra bất kỳ nghĩa vụ nào buộc lực lượng chức năng phải đưa người dân đi xét nghiệm máu ngay tại hiện trường chỉ vì có khiếu nại về sai số sinh học hay cồn nội sinh. Có thể thấy, Luật tuy cho phép người dân yêu cầu, nhưng chưa có quy trình “cứng” buộc lực lượng chức năng phải đáp ứng ngay lập tức.
Trong trường hợp này, nếu người dân không chấp nhận ký biên bản để đòi đi xét nghiệm máu, họ có nguy cơ bị khép vào hành vi “không chấp hành yêu cầu kiểm soát”, và hành vi này sẽ có mức phạt rất nặng cùng tước giấy phép lái xe 22 – 24 tháng theo quy định hiện hành. Hậu quả là, một công dân có thể bị tước quyền tự do đi lại và gánh chịu mức phạt nặng nề chỉ vì những yếu tố phát sinh từ thực phẩm hoặc phản ứng sinh học trong cơ thể.
“Trong thực tế, nhiều người tham gia giao thông cho rằng dù pháp luật cho phép ghi ý kiến không đồng ý hoặc khiếu nại, nhưng việc tranh luận tại hiện trường thường kéo dài, ảnh hưởng công việc và sức khỏe, khiến không ít người chọn cách chấp nhận xử phạt cho xong”, một người tham gia giao thông giấu tên chia sẻ.
Phải chăng đã đến lúc các nhà lập pháp cần có một quy định bổ sung: Nếu máy đo báo kết quả, nhưng người dân khẳng định mình không uống, thì việc đưa đi xét nghiệm máu phải là trách nhiệm bắt buộc của người thi hành công vụ, chứ không còn là một đặc quyền để “xin – cho”?
Cần nhấn mạnh rằng, việc đặt ngưỡng nồng độ cồn bằng 0 đã góp phần kéo giảm tai nạn giao thông và thay đổi đáng kể hành vi xã hội. Tuy nhiên, một chính sách mạnh chỉ thực sự bền vững khi đi kèm các cơ chế bảo vệ công bằng cho những trường hợp ngoại lệ ngoài ý muốn.
_______________________
Tham khảo:
https://ascendrecoverycenternc.com/blog/foods-that-cause-false-positive-for-alcohol/
https://znews.vn/cac-do-an-uong-de-tao-ra-nong-do-con-nhu-uong-ruou-bia-post1401413.html
No comments:
Post a Comment