VNTB – Từ GDP, GNI tới Lương tối thiểu ở Việt Nam – Những con số biết nói
Kylian Tran
27.02.2026 10:42
VNThoibao
(VNTB) – Những khái niệm trừu tượng như “tăng trưởng 2 con số, kỷ nguyên vươn mình…“ của nhà nước cần phải được hiện thực cụ thể trên mâm cơm, nhà ở của người lao động.
Kể từ ngày 01-01-2026 vừa qua nhà nước tăng lương tối thiểu vùng lên thêm 7,2 %. Cụ thể là từ 250.000 tới 350.000 đồng/tháng tùy theo vùng sinh hoạt. Cũng trong khoảng đầu năm nay, GDP Việt Nam năm 2025 tính theo đầu người, ước lượng được tăng tới 5.024 USD. Những con số này có ý nghĩa gì cho người lao động Việt Nam?
GDP (gross domestic product/ tổng sản phẩm quốc nội) là gi?
Để đánh giá nền kinh tế của một quốc gia người ta thường dùng GDP (tổng sản phẩm quốc nội) như một công cụ. GDP là giá trị tổng số hàng hóa và dịch vụ được làm ra trong nội địa của một quốc gia, bất kể là giá trị này do dân bản xứ hay do người ngoại quốc làm ra.Trong trường hợp Việt Nam, GDP năm 2024 là 460 – 476 tỷ USD, bình quân đầu người 4700 USD được xếp hạng 122 trong bảng xếp hạng thế giới của Ngân Hàng Thế Giới (WB). Năm 2025 được ước đoán khoảng từ 484,7 tỷ – 514,7 tỷ USD tùy theo cách tính toán. GDP bình quân đầu người ước lượng khoảng 5024 USD, cao hơn năm 2024 6,5% theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IWF), hoặc 8,02% theo thống kê nhà nước Việt Nam. Với con số này, GDP Việt Nam được xếp hạng 32, thăng 3 bậc so với năm 2024.
GNI (gross national income,Tổng thu nhập quốc dân) là gì?
Dù thông dụng, nhưng GDP không nói lên tổng lợi tức của người dân và doanh nghiệp trong nước làm ra. cho nên có thêm khái niệm GNI (Tổng thu nhập quốc dân). Khác với GDP, GNI chỉ tính tới của cải, thu nhập của công dân có quốc tịch, kể cả thu nhập của công dân làm việc ở nước ngoài gửi về (ví dụ kiều hối), nhưng không tính thu nhập của người nước ngoài (ví dụ các doanh nghiệp FDI) ở đất nước đó. Vì thế GNI được xem là thước đo mức đời sống của người dân.
Với chỉ số GNI này Ngân hàng thế giới đã phân chia các quốc gia trên thế giới ra làm 4 hạng (tài khóa 2023-24):
GNI dưới 1145 USD/1 năm/1 người = quốc gia nghèo
GNI 1146 – 4515 USD/1 năm/1 người = quốc gia trung bình thấp
GNI 4166 -14005 USD/1 năm/1 người = quốc gia trung bình cao
GNI trên 14006 USD /1 năm/1 người = quốc gia giàu
Năm 2024 GNI bình quân đầu người đạt 4490 USD, xếp hạng 129 trên bản đồ thế giới của WB, dưới Indonesia, hạng 127, hơn Philippines hạng 130.
Với con số 4490 USD Việt Nam còn là “quốc gia thu nhập trung bình thấp“ trong năm 2024, nhưng nhiều triển vọng trở thành “quốc gia thu nhập trung bình cao“ trong năm 2025.
Thu nhập bình quân của người dân Việt Nam:
Quan trọng hơn các xếp hạng trong bản đồ thế giới là thu nhập thực tế của người lao động Việt Nam.
Theo Tổng cục Thống Kê thuộc bộ Tài chính thì thu nhập bình quân đầu người năm 2024 là 5,4 triệu đồng VN/1 tháng, tăng 9,1% so với năm 2023. Thu nhập bình quân đầu người năm 2025 là 5,9 triệu/1 tháng, tăng 9,3% so với năm 2024.
Thu nhập từ lương tối thiểu vùng:
Lương tối thiểu vùng được định nghĩa là lương thấp nhất mà người lao động làm công việc giản đơn phải được trả, đủ để trang trải mức sống tối thiểu của riêng mình và 1 người thân phụ thuộc (con nhỏ). Kể từ 01-01-2026 lương tối thiểu, dựa vào giá cả sinh hoạt ở những vùng khác nhau, được nhà nước tính như sau:
Mức lương tối thiểu vùng 1 là 5.310.000 đồng/tháng.
Mức lương tối thiểu vùng 2 là 4.730.000 đồng/tháng.
Mức lương tối thiểu vùng 3 là 4.140.000 đồng/tháng.
Mức lương tối thiểu vùng 4 là 3.700.000 đồng/tháng
Trên bàn giấy nhà nước cho rằng 5,31 triệu/tháng ở vùng I (thành phố lớn như SG, Hà Nội…) đủ để sống. Phần chia tiêu dùng dựa vào công thức 48/52, trong đó 48% là chi phí cho thực phẩm, 52% cho nhà ở, điện nước, quần áo, di chuyển, giáo dục, y tế, điện thoại, giải trí…
Theo cách tính này thì chi phí cho thực phẩm là 2,54 triệu/tháng (48%) hay 85.000 đồng/ngày hoặc 28.000 đồng cho 1 bữa ăn của 1 người lớn và 1 trẻ em. Chỉ cần đi 1 vòng các chợ mua thức ăn (gạo 12.000-24.000 đồng/kg, rau xanh 20.000-30.000 đồng/kg, thịt ba rọi 160.000-230.000 đồng/kg, cá trắm đen 80.000-120.000 đồng/kg…) thì cũng dễ dàng nhận thấy là với mức chi tiêu như vậy thì 1 bữa ăn khó lòng đủ dinh dưỡng, nói chi tới ngon miệng.
Ngoài thực phẩm, những chi tiêu khác phải gói gọn trong 2,77 triệu/tháng (52%) còn lại. Trong đó, phòng trọ có giá tối thiểu là 1 triệu đồng/tháng cộng thêm điện nước. Chi phí giáo dục cho con cái (thuê giữ trẻ, đồng phục, sách vở, các loại quỹ trường, học thêm) quãng 2 triệu/1 trẻ là rất lớn. Những chi phí khác, kể cả bảo hiểm xã hội bắt buộc 10,5%, không thể trả được, nếu nuôi con.
Những khảo sát năm 2025 của các tổ chức quốc tế như Anker Research Institute, Global living wage coalition, SDSN… cho thấy rằng mức lương đủ sống của 1 người ở vùng I phải tối thiểu là 9,23 triệu đồng/tháng, nghĩa là gần gấp đôi lương tối thiểu mà nhà nước ấn định. Đời sống của 1 gia đình 2 người lớn 2 trẻ em, cần tối thiểu 14,48 triệu đồng/tháng. Những nguồn tin từ trong nước (ví dụ Tuổi Trẻ online) còn đưa ra nhận xét tệ hơn nữa: Mỗi gia đình cần tối thiểu 18 triệu cho một đời sống đơn sơ, 28 triệu cho một đời sống dễ thở hơn và khoảng 44 triệu đồng/tháng cho một đời sống thoải mái.
Để có thể trang trải đời sống tối thiểu, đa số người lao động hiện nay phải làm thêm giờ (tăng ca), làm thêm công việc khác (xe ôm, bán hàng online, phục vụ trong quán ăn…). Cả 2 vợ chồng phải đi làm, không có thì giờ nghỉ ngơi, tái tạo sức lao động. Không có tiền tiết kiệm, họ không thể mua nhà. Khi có việc phải tiêu tiền khẩn cấp họ phải “vay nóng“, nghĩa là vay tiền của “xã hội đen“ phải trả những số tiền lãi khổng lồ.
oOo
Những khó khăn của người lao động hiện nay bắt nguồn từ phương pháp tính toán lương tối thiểu có từ hàng chục thập niên trước đây, khi Việt Nam còn là một trong số các quốc gia nghèo nhất thế giới.
Về chi tiêu lương thực, nhà nước chỉ tính mức ăn sao cho đủ 2.700 kcal,/người, phẩm chất kém, giá rẻ nhất theo sức mua của những hộ nghèo nhất trong xã hội, vừa đủ để sống còn.
Về chi phí cho nhà ở, mức tiền dành cho thuê nhà không đủ để trả 1 căn phòng riêng, mà là để ở góp chung với người khác.
Chi phí về giáo dục con cái rất cao, nhưng thu nhập không đủ dẫn tới việc thanh niên không kết hôn, hoặc không thể hay không muốn đẻ con. Kết quả là dân số lão hóa nhanh, đưa tới vô vàn hệ lụy cho xã hội sau này.
Chính sách bảo hiểm xã hội là đúng đắn, mặc dù chưa hoàn chỉnh. Nhưng vì thế mà túi tiền người dân lại vơi đi vì phải trả 10,5% của thu nhập cá nhân. Khoản chi tiêu này đã có/hay không được dự trù cách đây mấy chục năm, khi nhà nước bắt đầu tính toán mức lương tối thiểu?
Chính sách mới của nhà nước về số hóa (Digitization- là quá trình chuyển đổi thông tin, dữ liệu từ dạng vật lý – analog- sang định dạng kỹ thuật số – digital) trong thời đại 4.0 đòi hỏi người dân phải trang bị máy tính, trả phí tổn internet. Đó cũng là thêm chi tiêu không dự trù trước đây.
Công thức chi tiêu 48% cho lương thực, 52% cho chi phí khác trong điều kiện sinh sống hiện tại không còn hợp lý. Ở những nước tiên tiến như nước Đức nước Anh, phần dành cho lương thực chỉ khoảng 13-15% thu nhập là đủ.
Một nghịch lý khác là vấn đề tăng lương: tử năm 2017 tởi 2023, mức lương tối thiểu được tăng trung bình chỉ là 6%/ năm, mặc dù GDP luôn tăng ở con số 7-7,5%. Những năm Covid 2020-21 GDP còn tăng được 2,55-2,87%, năm 2022 tới 8,54%, trong khi lương tối thiểu không tăng đồng nào trong mhững năm đó. So sánh với thu nhập bình quân đầu người cũng cho một nhận xét tương tự: Thu nhập bình quân năm 2024 tăng 9,1%, năm 2025 tăng 9,3%. Trong cùng thời gian, mức tăng lương tối thiểu kém hơn, chỉ được 6% -7,2%. Điều này là minh chứng cho sự thật là người lao động không được đãi ngộ đúng mức, không được chia xẻ lợi ích mà nền kinh tế đem lại.
oOo
Với số lượng GDP lớn, tiềm năng để việc cải thiện đời sống người dân còn rất nhiều.
Quan trọng nhất là phải cải tổ phương pháp tính toán sao cho lương tối thiểu phải là lương đủ sống tối thiểu, phù hợp với đời sống thực tiễn ngày nay, phù hợp với một nền kinh tế xếp hạng 32 trên thế giới.
Những khái niệm trừu tượng (đối với phần đông người lao động hiện nay) như “tăng trưởng 2 con số, kỷ nguyên vươn mình…“ của nhà nước cần phải được hiện thực cụ thể trên mâm cơm, nhà ở của người lao động.
No comments:
Post a Comment