VNTB – Nông sản Việt trước cuộc chơi mới tại thị trường Trung Quốc
Phạm Lê Đoan
26.02.2026 2:03
VNThoibao
“Xông đất” thị trường Trung Quốc với những con số kỷ lục, nông sản Việt đứng trước cơ hội bứt phá chưa từng có. Thế nhưng, khi các quy định mới siết chặt thủ tục và tiêu chuẩn kỹ thuật, cuộc chơi không còn chỗ cho sự tùy tiện. Đây là lúc hàng Việt phải bước qua “khe cửa hẹp” của sự chuyên nghiệp để giữ vững vị thế tại thị trường tỷ dân.
Tại các cửa khẩu đường bộ phía Bắc, âm thanh dồn dập của những đoàn xe container nối đuôi nhau đã tạo nên bản nhạc kinh tế đầy sôi động. Những lô sầu riêng, thanh long mang theo kỳ vọng về một năm “mưa thuận gió hoà” đang hối hả thông quan sang bên kia biên giới (1). Tín hiệu tăng trưởng mạnh mẽ ngay đầu năm không chỉ là niềm vui của ngành nông nghiệp, mà còn khẳng định vị thế của nông sản Việt tại thị trường này.
Tuy nhiên, đằng sau những con số ấn tượng đó là một thực tế đầy thách thức. Từ đầu năm 2026, các quy định từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã tạo ra một “màng lọc” kỹ thuật dày đặc hơn. Việc yêu cầu bắt buộc có “Thư xác nhận” cho hàng nghìn mặt hàng cùng hệ thống khai báo mã số chi tiết đã đặt ra bài toán về tính chuyên nghiệp (2). Cửa khẩu đã mở rộng, nhưng tiêu chuẩn kỹ thuật lại đang hẹp dần, buộc mỗi nhà vườn, mỗi doanh nghiệp phải thay đổi tư duy: không chỉ bán cái mình có, mà phải đáp ứng chính xác những gì thị trường yêu cầu.
Khi thị trường lớn không còn dễ tính
Bối cảnh ấy cho thấy một thực tế đã thay đổi: thị trường Trung Quốc không còn “dễ tính” như trước. Nếu trước đây, không ít lô hàng vẫn có thể đi qua bằng con đường linh hoạt, bằng sự quen biết hay thỏa thuận tại cửa khẩu, thì nay mọi thứ đang được đặt dưới một hệ thống tiêu chuẩn ngày càng chặt chẽ. Từ mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói đến yêu cầu truy xuất nguồn gốc và thư xác nhận, mỗi chi tiết đều trở thành điều kiện bắt buộc chứ không còn là “khuyến nghị”.
Sự thay đổi này phản ánh quá trình hiện đại hóa quản lý nhập khẩu của phía Trung Quốc, khi họ siết chặt kiểm soát an toàn thực phẩm và bảo vệ thị trường nội địa. Với Việt Nam, điều đó đồng nghĩa với một thực tế rõ ràng hơn: xuất khẩu không thể tiếp tục dựa trên lợi thế địa lý hay tính mùa vụ, mà phải dựa trên tính chuẩn mực và chuyên nghiệp. Luật chơi đã khác, và ai không kịp thích nghi sẽ đứng trước nguy cơ bị loại khỏi cuộc chơi.
Rào cản mới và phép thử bản lĩnh nông sản Việt
Sự thay đổi về “luật chơi” không chỉ dừng lại ở các báo cáo kinh tế mà sẽ tác động ngay lập tức đến từng cá thể trong chuỗi giá trị nông sản. Đầu tiên và chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất chính là các doanh nghiệp xuất khẩu. Với quy định mới, doanh nghiệp không còn có thể đóng vai trò “người vận chuyển” thuần túy. Họ buộc phải đầu tư mạnh vào đội ngũ pháp lý để xử lý khối lượng hồ sơ đồ sộ và rủi ro tài chính tăng vọt nếu hàng hóa bị ùn ứ do sai sót thủ tục. Một sự chậm trễ nhỏ trong việc xin “Thư xác nhận” cũng có thể khiến doanh nghiệp mất trắng giá trị của cả một lô hàng tươi sống.
Kế đến, người nông dân và các hợp tác xã là đối tượng chịu tác động về mặt tư duy và phương thức canh tác. Những hộ gia đình vốn quen với sản xuất theo kinh nghiệm sẽ đối mặt với “cú sốc” khi sản phẩm của mình bị từ chối nếu không có mã số vùng trồng hoặc dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt ngưỡng. Áp lực chuẩn hóa từ đầu vào buộc họ phải bước vào lộ trình sản xuất chuyên nghiệp, ghi chép nhật ký canh tác khắt khe – một quá trình đòi hỏi thời gian và chi phí chuyển đổi không nhỏ.
Phụ thuộc thị trường hay cú hích nâng cấp chuỗi giá trị?
Ở tầng sâu hơn của vấn đề không chỉ là vài thủ tục hành chính hay một mùa vụ xuất khẩu thuận lợi, mà còn nằm ở cấu trúc thị trường mà nông sản Việt đang dựa vào. Khi một thay đổi từ phía Trung Quốc lập tức khiến hàng nghìn doanh nghiệp và vùng trồng phải rà soát lại hồ sơ, quy trình, có thể thấy mức độ phụ thuộc lớn đến mức nào. Chỉ cần một điều chỉnh về tiêu chuẩn, cả chuỗi từ nông dân, hợp tác xã đến doanh nghiệp xuất khẩu đều bị tác động dây chuyền.
Rủi ro lớn nhất vì thế không nằm ở quy định mới, mà ở mức độ phụ thuộc quá sâu vào một thị trường duy nhất trong khi chuỗi giá trị còn thiếu đồng bộ.
Trong chiều hướng ngược lại, chính sự siết chặt ấy cũng đặt ra một cơ hội. Khi mọi thứ rõ ràng hơn, sản xuất buộc phải bài bản hơn: mã số vùng trồng phải thực chất, truy xuất nguồn gốc phải minh bạch, liên kết phải bền vững thay vì thu mua tự phát. Nếu vượt qua được giai đoạn thích nghi này, nông sản Việt không chỉ đáp ứng yêu cầu của một thị trường, mà còn nâng được chuẩn để bước vào nhiều thị trường khác.
“Bệ đỡ” từ Nhà nước: Không để nông dân đơn độc trước luật chơi mới
“Chi phí tăng lên mà giá bán không cao hơn bao nhiêu. Nếu không có hướng dẫn cụ thể, nông dân khó mà theo kịp các thủ tục phức tạp”, nông dân Nguyễn Văn Tư chia sẻ.
Trong bối cảnh rào cản kỹ thuật ngày càng khắt khe, vai trò của Nhà nước trở thành điểm tựa quan trọng giúp nông dân Việt vượt khó. Không chỉ dừng lại ở việc đàm phán mở cửa thị trường, các cơ quan chức năng cũng cần đẩy mạnh “cầm tay chỉ việc”, hỗ trợ nông dân và hợp tác xã chuẩn hóa mã số vùng trồng cũng như cơ sở đóng gói theo đúng tiêu chuẩn của GACC. Việc minh bạch hóa thông tin và phản ứng nhanh trong khâu cấp “Thư xác nhận” hay các chứng thư kiểm dịch sẽ giúp giảm thiểu tối đa độ trễ thời gian, đảm bảo mỗi lô hàng rời vườn đều có đầy đủ “giấy thông hành”.
Tựu trung lại, những chuyến xe “xông đất” đầu năm mang theo kỳ vọng về một mùa vàng bội thu, nhưng quy định mới từ Trung Quốc là lời nhắc nhở đanh thép: Thời kỳ xuất khẩu dựa vào may rủi đã chấm dứt. Để nông sản Việt không còn chịu cảnh “giải cứu” hay kẹt cứng tại khu vực biên giới, chuyên nghiệp hóa từ tư duy đến hành động là lựa chọn duy nhất. Cánh cửa thị trường chỉ thực sự rộng mở cho những ai biết thượng tôn chất lượng và làm chủ luật chơi toàn cầu.
______________________
Tham khảo:
(1) https://baomoi.com/dong-chay-ngoai-thuong-khoi-sac-dau-xuan-2026-c54536295.epi
(2) https://vnexpress.net/trung-quoc-yeu-cau-thu-xac-nhan-voi-gan-2-600-san-pham-nong-san-5039887.html
No comments:
Post a Comment