ĐỐI THOẠI

VNTB – Không gian sống thay đổi, mùi của Tết cũng đổi thay

Camille Nguyễn
20.02.2026 4:01
VNThoibao

 (VNTB) – Mùi của Tết không chỉ là hương vị của ẩm thực, mà còn là bản giao hưởng giữa ký ức xưa cũ và những giá trị thời sự mới mẻ, về ý nghĩa của sự đoàn viên trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Giữa một năm nhiều biến động, khi mã QR dần thay thế phong bao lì xì, những chuyến du lịch “chữa lành” thế chỗ cho tục lệ ăn uống cầu kỳ, có một thứ vẫn âm thầm đánh thức bản ngã của mỗi người Việt: Mùi của Tết. Đó không chỉ là hương vị của ẩm thực, mà còn là bản giao hưởng giữa ký ức xưa cũ và những giá trị thời sự mới mẻ, về ý nghĩa của sự đoàn viên trong một thế giới đang thay đổi từng ngày.

Tựa như một hình ảnh quá đỗi quen thuộc, khi tiếng pháo hoa nổ giòn giã, những tờ lịch cũ được bóc đi để lộ màu đỏ rực rỡ của năm mới, là biết, Tết đã về. Nếu tiếng pháo là âm thanh của sự náo nhiệt, tờ lịch là hình ảnh của thời gian, thì chính “mùi hương” mới là thứ chạm vào cảm xúc sâu nhất, kể cho nhau nghe về một cái Tết đang chuyển mình giữa dòng chảy thời đại.

Thế nhưng, ở đô thị Sài Gòn, không còn dễ dàng bắt gặp mùi khói bếp len qua từng mái nhà, mùi lá dong luộc bánh trong đêm hay mùi nhang trầm thoảng trước hiên. Trong những căn nhà kín cửa, nơi hệ thống điều hoà giữ không khí luôn ổn định, Tết trở nên gọn gàng, sạch sẽ – nhưng cũng ít dấu ấn hơn. Khi không gian sống thay đổi, phải chăng hương Tết cũng đang âm thầm đổi khác?

Từ khói bếp lan xóm đến căn hộ kín cửa

Mỗi khi cận Tết, cái “hơi thở” ấy không nằm yên trong một căn bếp. Đó là mùi khói bếp lẫn trong gió, mùi nồi thịt được kho bằng củi, mùi nếp mới, mùi kiệu phơi trước hiên. Tết vì thế không chỉ được nhìn thấy bằng sắc đỏ của câu đối hay hoa mai, mà còn được nhận diện bằng khứu giác. Mùi lan từ nhà này sang nhà khác, tạo thành một thứ không khí chung, khiến cả xóm cùng bước vào nhịp chuẩn bị đón Xuân. Hương Tết khi ấy là dấu hiệu của sự quây quần, của thời gian chậm lại.

Trong đô thị của một xã hội hiện đại, không gian sống thay đổi kéo theo sự đổi thay của mùi. Tết vẫn đầy đủ nghi thức, vẫn đủ sắc màu và âm thanh, nhưng hương vị không còn tràn ra không gian chung như trước. Đô thị hóa mang lại tiện nghi và an toàn, song đồng thời làm Tết thu mình lại trong phạm vi từng gia đình – một mùa lễ được nhìn thấy rõ ràng, nhưng khó “ngửi” thấy như xưa.

Sự thay đổi của không gian sống chỉ là một phần của câu chuyện. Phần còn lại đến từ cách con người chủ động điều chỉnh nhịp Tết của mình.

Tết tinh gọn

Bước sang thời đại của nền kinh tế số và những nhịp sống tối giản, mùi hương đặc trưng của gian bếp ngày Tết giờ đây không còn là sự hỗn hợp của ngàn lẻ một thứ nguyên liệu thô, mà đôi khi chỉ là mùi thơm nhẹ nhàng của những món đồ ăn sẵn (ready-to-eat) được trình bày đẹp mắt.

Trong bối cảnh kinh tế năm qua đầy những biến động, “Tết tinh gọn” không còn là một trào lưu sống ảo mà đã trở thành một chiến lược thực tế. Mùi của Tết 2026 không còn nồng nặc mùi dầu mỡ của “mâm cao cỗ đầy” vốn từng đi kèm với áp lực tài chính và gánh nặng dọn dẹp. Thay vào đó, người ta chọn mùi của sự tiết chế.

Bên cạnh đó, trong xu hướng “Tết tinh gọn”, một số người bắt đầu thay thế khói nhang nghi ngút bằng những loại nến thơm cao cấp hay tinh dầu khuếch tán vị quế, vị hồi; bình dân hơn là những loại nhang điện không bao giờ lo tàn. Sự chuyển dịch này phản ánh một tư duy rất thời đại: giữ lại cái “thần” của truyền thống nhưng lược bỏ những gì gây áp lực cho không gian và sức khỏe.

Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng đặt ra một câu hỏi mang tính suy ngẫm: Khi mùi vị của Tết được chuẩn hóa trong những bao bì công nghiệp, liệu rằng điều đó có đang vô tình đánh mất đi cái “mùi riêng biệt” của gia đình – thứ vốn dĩ được tạo nên từ sự vụng về nhưng đầy yêu thương trong những ngày chuẩn bị Tết xưa?

Có thể Tết hôm nay không còn ngập tràn mùi khói bếp như ký ức nhiều người từng trải. Có thể hương quế hồi từ tinh dầu khuếch tán đã thay cho mùi lá dong luộc bánh, và những món đồ ăn sẵn đã làm gian bếp bớt tất bật. Nhưng điều quyết định không nằm ở việc mùi ấy đến từ củi lửa hay từ một chiếc máy khuếch tán hương, mà ở chỗ mỗi gia đình có còn tạo ra cho mình một “mùi riêng” hay không. Suy cho cùng, mùi của Tết không chỉ là mùi của nguyên liệu, mà là mùi của ký ức đang được tiếp nối. Trong một thế giới ngày càng chuẩn hóa và tối ưu, có lẽ điều đáng giữ lại nhất không phải là cách làm cũ, mà là khả năng để Tết vẫn mang dấu vết rất riêng của từng mái nhà.