ĐỐI THOẠI

Từ cuộc tranh chấp quyền lực giữa Tập Cận Bình và Trương Hựu Hiệp
Tâm Chánh
1-2-2026
Tiengdan

Câu chuyện tranh chấp quyền lực ở quân uỷ trung ương Trung Quốc giữa Tập Cận Bình và Trương Hựu Hiệp cũng lại là một chủ đề hết sức huyết mạch tới chính trị Việt Nam: Nhất thể hoá.

Bên Tàu, Quân uỷ là cơ quan lãnh đạo quân sự cao nhất, nắm trọn binh quyền cả nước bao gồm quân đội, lực lượng cảnh sát vũ trang và dân quân Trung Quốc.

Nhưng Quân uỷ thực chất là hai cơ quan: Uỷ ban quân sự của đảng và Uỷ ban quân sự của nhà nước (kiểu hội đồng quốc phòng). Quân uỷ bên đảng do Trung ương đảng bầu tại hội nghị lần thứ nhất mỗi nhiệm kỳ. Thường tổng bí thư được bầu làm chủ tịch quân uỷ. Hiến pháp nước Cộng hoà Nhân dân Trung Hoa cũng quy định các thể thức để Quốc hội Trung Quốc xác lập quân uỷ của đảng đồng thời là quân uỷ của nhà nước. Nói cách khác Trung Quốc đã nhất thể hoá định chế quân uỷ và chủ tịch quân uỷ.

Chỉ huy súng, nhiều khi cũng là chỉ huy đảng, nhà nước và hệ thống chính trị, như dưới thời Đặng Tiểu Bình. Đặng không giữ chức vụ tổng bí thư, không giữ chức vụ nhà nước nhưng là chủ tịch quân uỷ mà điều khiển cả đất nước.

Dưới thời Đặng Tiểu Bình, quân uỷ do Đặng làm chủ tịch đã quyết định cho xe tăng đàn áp cuộc biểu tình của sinh viên ở Thiên An Môn bi thảm.

Trong mới hơn hai năm ở nhiệm kỳ thứ ba của mình, chủ tịch Tập Cận Bình đã “đả hổ diệt ruồi” thanh trừng gần như toàn bộ bộ sậu cao cấp nhất của quân đội Trung Quốc. Chủ tịch quân uỷ trong thực tế là nhà lãnh đạo tối cao của đất nước, quyền lực vô song.

Nhưng từ câu chuyện tranh chấp quyền lực giữa Tập Cận Bình và Trương Hựu Hiệp có thể nhìn thấy, đang tối thiểu có hai cách hiểu khác nhau: Quân uỷ, gồm cả Tập, là bộ tướng của đảng; và, quân uỷ với hết thảy thành viên, là bộ tướng của chủ tịch Tập. Cả hai cách hiểu ấy đều viện dẫn nguyên tắc tổ chức nền tảng của đảng cộng sản: nguyên tắc tập trung dân chủ.

Về cơ chế, quân uỷ Trung Quốc là một mô hình nhất thể hoá, đảng chỉ huy súng chính danh. Nhưng liệu có khoảng trống quyền lực nào để chủ tịch quân uỷ đứng trên cả đảng, chỉ huy đảng?

Khoảng trống đó không khó để nhìn thấy nhưng hầu như chưa có cơ chế kiểm soát để quyền lực không vượt khỏi giới hạn: người đứng đầu thâu tóm quyền lực của đảng thành quyền lực của mình, bộ tướng của đảng thành bộ tướng của Tập.

Thế mới thấy các đề nghị nhất thể hoá ở nước ta phải hết sức thận trọng, quyền lực của đảng, của nhân dân uỷ thác không thể thiết đặt vì mục đích thuận tiện.