ĐỐI THOẠI

VNTB – Hậu Chí Phèo và Dư Luận ( Kỳ 16)

Phạm Thành
16.02.2026 12:23
VNThoibao

 III – Ám Ảnh Một Dòng Sông

 Thưa ngài chép sử, tôi cũng còn nhớ, hồi làm đám tang tay Chí. Lúc dân tình viếng, tiễn biệt hắn ta về nơi an nghỉ cuối cùng, cũng lộ ra một chuyện oan của một cô gái. Oan gia của cô này cũng giống như oan gia của mấy tay chủ nhiệm hợp tác xã. Tôi có chứng kiến việc này, có bài đăng trong ngăn kéo của tôi. Chi tiết, nó là thế này, thưa ngài.

Ấy là khi đoàn đại biểu Phật giáo đi viếng cụ Chí. Cũng như các đoàn đại biểu đi viếng khác, đoàn đại biểu Phật giáo, ai ai hai con mắt cũng đỏ hoe, môi mím chặt, chân bước nhẹ nhàng, tất cả đều lặng thinh, hướng tâm trí đến người anh hùng vừa tạ thế. Khi đoàn đại biểu Phật giáo đi tới sát quan tài người anh hùng, bỗng nhiên, có một người vừa đi, vừa chấp tay vái vái, liền bị ngã sấp mặt vào quan tài. Thấy người bị nạn, đoàn đại biểu Phật giáo hình như có người muốn tách khỏi đoàn để đỡ cô gái dậy, thì công an bảo vệ tang lễ, theo phương an tinh huống đã tập luyện, liền vẩy vẩy tay ra hiệu: cứ đi. Ba người công an khác nhanh nhẹn lao đến, xốc nách người bị nạn dậy và dùng cáng đưa người bị nạn ra khỏi khu vực tang lễ.

Trông đôi lông mày lá liễu, nước da bờn bợt, đôi mắt to và cái đầu cạo trọc, khó phân biệt được người bị ngất là tín nam hay thiện nữ. Động tác cấp cứu cần thiết của bác sĩ đã xác nhận cho công an biết, người bị ngất là một ni cô, tuổi đời khoảng ba lăm.

Cô được bác sĩ tiêm cho một liều thuốc trợ tim, trợ lực. Ít phút sau, sự sống trong cô đã hoàn hồn lại. Nhưng tinh thần của cô vân ở trạng thái: nửa tỉnh, nửa mê. Phần tỉnh, cô thấy đầu óc cô như có ánh sáng của đức Phật soi chiếu, làm quá khứ oan trái ngập tràn trong cô hiện lên, rõ ràng tới tận chân tơ, kẽ tóc. Sự tỉnh táo càng lớn, sự đau đớn trong lòng cô càng trào dâng sôi sục. Nước mắt cô ứa ra. Miệng cô gào lên thảm thiết:

– Bác Chí ơi! Bác chết, nỗi oan nghiệp của con, ai giải cho con?

To gan. Cô tăng ni này to gan, dám kêu tên cụ Chí ra để khóc. Ai nghe cũng sợ đến nổi gai ốc. Nó là chuyện tày đình đấy, Ngài ạ. Hát về cụ Chí thì được, chứ đem cụ ra để khóc là không được. Phạm tội tày đình đấy. 

Theo thói quen cảnh giác, nhìn đâu cũng thấy vi trùng, công an bảo vệ hiện trường tang lễ đặt nghi vấn ngay. Họ lập tức điện báo lên an ninh bảo vệ cấp trên xin ý kiến chỉ đạo. Mười phút sau, một chiếc xe xít-đờ-ca ba bánh phóng tới.

Họ chăm chú quan sát bộ mặt cô gái. Họ thấy mặt cô có cái gì đó, ngờ ngợ, nghi ngờ. Họ nháy mắt và kéo nhau đi tới một gốc cây liễu hội ý. Sau đó, một người vào phòng gọi điện thoại. Cô gái nằm trên giường cấp cứu vẫn kêu oan thảm thiết:

– Bác Chí ơi! Bác chết, nỗi oan nghiệp của con, ai giải cho con?

Khoảng năm phút sau, một xít-đờ-ca khác lại phóng tới. Họ mở ảnh đối chiếu. Họ lầm rầm, bàn tán xì xào. Kẻ lắc đầu, người gật đầu. Tất cả cùng nhìn về phía cô gái với đôi mắt nghiêm trang, sắc lạnh. Sau đó họ tiến sát đến cô. Cô gái vẫn mải mê gào khóc:

– Bác Chí ơi!!!…

Một anh công an dùng tay vỗ vỗ vào trán cô gái, hỏi:

– Cô tên gì?

Cô gái: – Cúc.

Công an: – Địa phương nào?

Cô gái lắp bắp: Xã…, huyện…, tỉnh…

Công an nghe xong, đứng bật dậy. Họ ra lệnh bắt Cúc ngay.

Khi bị trói, cô Cúc không hề có phản ứng gì. Hình như cô không có cảm giác còng số tám đang khóa chặt đôi tay yếu ớt của cô.

Một đồng chí công an giải thích: 

– Thưa với các đồng chí y tế. Đây là con Võ Thị Cúc, con ông Võ Đức Nội, gián điệp Mỹ, đội lốt thầy tu mà ngành công an chúng ta đã tìm kiếm mấy năm trời, nay mới tìm thấy.

Cô Cúc lập tức bị ném lên xít-đờ-ca, có công an áp tải, phóng đi. Từ đó, cô Cúc hầu như bị mất tích trên cõi đời này. 

Nhưng cũng từ đó xuất hiện một hiện tượng lạ, cứ vào những ngày nắng to, như ngày mùng ba, mùng bốn tháng tư, năm một chín sáu tư, bên núi Ngọc, núi Rồng và trên cầu Rồng, bắc qua sông Ngựa, người dân nhìn thấy một cô gái thường ngụp lặn bì bõm dưới dòng sông Ngựa. Cô ta trạc tuổi bốn lăm, vận bộ quần áo màu đen, rách bươm bả tơi tả. Ngang bụng cô ta luôn có một sợi dây thừng quấn quanh; chéo qua vai cô ta là một chiếc gậy tre, tựa như khẩu súng trường dài. Trông cô giống một cô dân quân chiến đấu thời máy bay Mỹ leo thang bắn phá cây cầu này. Cô ta, lúc thì leo lên tới tận đỉnh núi Ngọc. Lúc thì cô ta ngụp lặn dưới chân cầu Rồng. Khi ở trên đỉnh núi Ngọc, cô ta thường chĩa gậy lên trời, miệng thét lớn, đến khản cổ: “Bắn. Bắn. Bắn”. Cô ta còn dùng gậy làm đạo cụ múa may, quay cuồng. Vừa múa, cô vừa hát vang những bài ca chiến tranh với giọng khản đặc, ồm ồm, không phân biệt được là giọng nam, hay nữ. Lại có những ngày, cô gái ôm một cây chuối, trôi xuôi dòng sông Ngựa. Khi đến chân cầu Rồng, cô buộc cây chuối vào trụ cầu. Một tay bám vào trụ cầu, một tay giương gậy làm súng, nhằm vào cầu Rồng, miệng cô thét vang: “Bắn. Bắn. Bắn”. Hết hô bắn, cô ta lại nhào mình xuống nước. Tay cô ta ôm cây chuối, ngụp lặn với cây chuối, như cô ta đang hối hả chiến đấu một sống, một chết với kẻ thù – nước. Trông cô ta cứ như một con điên. 

Tôi nghe dân kể: Sở dĩ cô ta trầm mình dưới nước dưới cầu Rồng và hăng hái dương gậy lên hô bắn, là vì, thời chiến tranh, có một chiếc máy bay Mỹ, cả gan bay chui qua gầm cầu này. Thế mà nó không bị bắn rụng! Thằng cha lái mới gan dạ làm sao. Dân xóm Xứ Thanh và dân làng Vũ Đại đến nay, thỉnh thoảng vẫn còn nhắc lại và vẫn còn căm tức cái máy bay đó. Cô gái này cũng căm tức cái máy bay đó.

Thưa ngài chép sử. Chuyện chiếc máy bay bay chui qua gầm cầu, dân Xứ Thanh làng Vũ Đại hay kể,  có đúng hay không, thực cũng không có tài liệu, chứng cớ nào để kiểm chứng, xem thật giả đến đâu. Nhưng cái chết của cô ta dưới chân cầu Rồng cũng là câu chuyện đáng thương tâm. Có người kể với tôi, cô ta chết trong lúc cô ta đang vùng vẫy, bì bõm, hò hét bắn giết dưới gầm cầu Rồng trong một ngày nắng đẹp, trời trong mây tạnh, làng xóm yên bình. 

Cô ta chết vì trúng phải gạch đá do trẻ con nghịch ngợm, đứng trên cầu, ném xuống. Một đứa ném, hai đứa ném, rồi tất cả bầy đàn hò reo vui mừng cùng ném, cho đến khi cô ta phải buông cây chuối ra và chìm nghỉm xuống dòng sông Ngựa.

Thực là cô ta đã chết. Nhưng thật kỳ lạ, dân Vũ Đại lại có nhiều người không tin cô ta đã chết. Họ vẫn khẳng định cô ta vẫn còn sống.  Họ nói: “Đấy. Tiếng hát, tiếng gào của cô ta vẫn còn văng vẳng, vẫn còn vang lên dưới gầm cầu Rồng, sông Ngựa. Gặp những hôm nắng đẹp, trời trong, hay mưa phùn, gió bấc, tiếng gào, tiếng khóc, tiếng hô bắn giết của cô, dân xóm Xứ Thanh chúng tôi, nhiều người vẫn còn nghe rõ mồn một, ngài chép sử ạ. Theo tôi, đó chỉ là oan hồn cô của Cúc hiện về đòi nợ làng Vũ Đại mà thôi. Xóm Xứ Thanh cũng đã bao lần thắp hương giải oan cho cô ta. Nhưng cô ta vẫn chưa chịu yên phận. Cô ta vẫn nhất quyết đòi nợ làng Vũ Đại cho kỳ được. Có lần tôi đã hỏi dân xóm Xứ Thanh:

– Làng Vũ Đại nợ gì cô Cúc? 

Dân làng Vũ Đại đồng thanh nói: 

– Nợ có đầu, oan có chủ. Chính hắn còn sống đấy. Cứ đến thẳng nhà hắn mà đòi, có phải không, có hơn không? Hãy đến đúng nơi gieo mầm tai họa cho cô mà đòi. Dân Vũ Đại nợ nần gì cô mà cô đòi? 

Ngài chép sử chắc quá biết, núi Ngọc, núi Rồng thuộc xóm Xứ Thanh là một địa danh thiêng của làng Vũ Đại. Dưới chân hai quả núi, là dòng sông Ngựa, nước luôn sôi sục cuộn sóng và chảy xiết như ngựa phi. Nếu không có cầu, người có thể bơi qua, nhưng xe pháo thì không. Do đó, từ trăm năm trước đây, người Pháp đã thiết kế và thi công một cây cầu bằng sắt thép xi mạng để nối hai bờ sông Ngựa. Cầu có tên gọi là câu Rồng; núi ở hai bên đầu cầu là núi Ngọc. Từ cả trăm năm nay, cầu Rồng luôn là một điểm giao thông huyết quản trên con đường hành trình từ Bắc vô Nam hay từ Nam ra Bắc. Chiến tranh hay không chiến tranh, người, xe qua lại trên cây cầu này, luôn nối đuôi nhau, suốt ngày lẫn đêm, không lúc nào ngưng nghỉ.

Chiến tranh phá hoại bằng không quân của đế quốc Mỹ tràn ra khắp làng Vũ Đại, cầu Rồng của xóm Xứ Thanh được người Mỹ chọn là điểm đánh phá, hủy diệt đầu tiên. Mấy trận địa pháo bảo vệ cầu cũng đã bị hủy diệt với sự trả giá, hơn sáu mươi máy bay phản lực Mỹ bị bộ đội, dân quân làng Vũ Đại bắn hạ.

Khi chiến tranh dội quả bom đầu tiên xuống cầu Rồng, cô Cúc đang ở độ tuổi xuân thì. Dù phải thử thách với máu lửa, với túi bụi công việc đồng quê, sức vóc cô vẫn tràn ra bắp chân, bắp tay và tấm thân tròn lẳn. Khi dân Vũ Đại được lệnh sơ tán người khỏi khu vực, Cúc kiên quyết xin ở lại để chiến đấu. Cúc trở thành dân quân trực chiến và tham gia chiến đấu bên cầu Rồng.

Chiến tranh phá hoại ngày một ác liệt, thử thách chiến đấu ngày một quyết liệt hơn, thì lòng gan dạ, chí dũng cảm của Cúc như hoa hướng dương, ngày mỗi ngày thêm lộ ra rực rỡ dưới ánh sáng mặt trời. Dân xóm Xứ Thanh kính nể cô. Bộ đội yêu quý, kính trọng cô. Thế nhưng, họ Chí làng Vũ Đại lại không bằng lòng với tấm gương sáng, giỏi việc nước, đảm việc nhà này. Căn nguyên, chỉ tại cô Cúc không thuộc dòng họ Chí của tay Chí. Họ Chí nhà tay Chí, lâu nay có tiếng là vũ dũng, dám tự rạch mặt mình ra, kia mà Ấy mà, tại sao người dũng cảm, gan dạ, giỏi giang việc nhà, việc nước có tiếng lại không phải người của họ Chí nhà tay Chí? Bởi vậy, khi Cúc được chi bộ bộ đội giới thiệu đi học lớp đối tượng Đảng thì Chí Lê Cường đã tìm lý do ngăn cản.

Chí Lê Cường nói:

– Lý lịch nhà cô Cúc có vấn đề. Họ nhà cô Cúc có người đi về phía Nam. Dòng họ với nhau thì có liên quan với nhau. Biết đâu, có ngày, chính người nhà cô Cúc lại dẫn quân giặc về phá hoại cách mạng. Ai dám bảo đảm, cô Cúc vì cách mạng mà dám tố cáo người nhà cô ta làm giặc?

Tuy Chí Lê Cường cản, nhưng cô Cúc vẫn được đi học lớp đối tượng Đảng. Cô được đi là do bên chân cầu Rồng, núi Ngọc, bộ đội đóng quân bảo vệ cầu có nhiều đơn vị. Thủ trưởng các đơn vị bộ đội nhất quyết không nghe, không theo sự ngăn cản, không chấp nhận lý do ngăn của họ Chí nhà tay Chí. Với những thành tích chiến đấu nổi bật tại trận địa, thành tích sản xuất vang danh tại đồng ruộng, cô Cúc được cả bộ đội, cả xóm Xứ Thanh đồng tình cho cô đứng vào đội ngũ đảng. Lễ kết nạp Đảng cho cô được tổ chức ở ngay trận địa pháo.

Tôi không thể kể đầy đủ những ngày cô dân quân Cúc dũng cảm cùng bộ đội chiến đấu bảo vệ cầu như thế nào? Chỉ có thể kể cho ông lịch sử nghe đôi dòng sơ lược về thành tích xuất sắc của cô ấy với sự ghi nhận của những người sống cùng thời với cô ấy. Rằng Cúc là một phụ nữ mẫu mực, giỏi việc nước, đảm việc nhà, gan dạ khó ai bì kịp. Sáng tinh mơ, đã thấy cô, có khi chỉ một mình, với cây nứa trên tay, thoăn thoắt dập bèo hoa dâu ngoài đồng ngoài ruộng. Đến trưa, lại thấy cô trong đội quân chống hạn, hai tay quai gầu giai, nhịp nhàng, bền bỉ. Tối, dưới ánh trăng, Cúc lại là người có mặt sớm nhất ở chân núi Rồng, núi Ngọc, cùng bộ đội chuẩn bị công sự cho ngày chiến đấu tiếp theo. Trong chiến đấu, Cúc thoăn thoắt như con thoi, khi tải thương, cấp cứu thương binh, khi trần vai vác đạn, tiếp đạn cho các pháo thủ. Chính trong một ngày chiến đấu ác liệt với máy bay Mỹ, Cúc đã làm nên kỳ tích.

Hôm ấy, cả chục máy bay Mỹ quần đảo trên cầu. Chúng thi nhau trút bom, bắn đạn xuống sông, xuống cầu. Chúng bắn xuống liên tục, dội bom xuống liên tục, bộ đội ta, dân quân ta cũng bắn trả liên tục. Vì vậy, nhiều khẩu đội pháo trên trận địa pháo hết đạn, trong khi những tàu thuyền tiếp đạn không thể cập bến. Cúc, một mình, dưới đạn bắn chíu chít, bom rơi nổ ầm ầm, đã vác hai hòm đạn, nặng gấp hai lần trọng lượng cơ thể cô, băng xuống dòng sông, tiếp đạn cho các pháo cao xạ trên tàu chiến, kịp thời nổ súng, bắn vào máy bay. Noi gương Cúc, nhiều dân quân khác cũng dũng cảm làm theo. Nhờ tiếp được đạn kịp thời, cầu Rồng lần ấy, lại trụ được. Thành tích của Cúc đã được cả làng, cả quốc tế biết tới. Cúc trở thành điển hình của tinh thần quyết chiến, quyết thắng giặc Mỹ xâm lược. Cúc được chọn đi báo cáo điển hình ở trong làng và ra cả ra ngoài quốc tế. Sau những lần đi báo cáo, Cúc có thể sẽ trở thành cán bộ bự, nếu như Cúc đồng ý ở lại, ra nước ngoài học tập, hay chấp nhận ở lại công tác ở trung ương làng Vũ Đại.

Nhưng Cúc đã không có số phận vậy, vì chiến đấu và nhịp điệu chiến đấu đã “ăn” vào tâm trí cô. Bom và đạn, không khí chiến đấu, đã thiết thân bên cô như cơm, ăn nước uống hàng ngày. Tâm hồn cô không có chỗ chứa một chiều Hồ Gươm có tơ liễu đung đưa, rủ bóng. Không có chỗ giao thoa cho một sự yên bình dưới ánh đèn điện tỏ sáng, lung linh, nối dài theo những con phố. Tuổi trẻ của cô đang ở kỳ sung mãn. Cô muốn được cống hiện, giải tỏa trí lực. Ở đâu cống hiến, giải tỏa trí lực hơn ở chiến trận, phải đối mặt với sống, với chết từng giây, từng giờ? Hơn nữa, chiến trận là nơi mà tình yêu của Cúc với một pháo thủ đang ở độ nở. Cúc nhất quyết trở lại xóm Xứ Thanh, sống và chiến đấu ở cầu Rồng.

Tình yêu của Cúc với anh pháo thủ có mê ly không? Dân làng Vũ Đại ít người dám kể. Họ sợ hồn tình thiêng hơn hồn đời. Bởi thế, họ cứ kể dấn vào lịch sử xóm Xứ Thanh thời chiến tranh.

Kỳ Đại hội Đảng xóm Xứ Thanh trong chiến tranh. Phe bộ đội muốn điểm Cầu Rồng của xóm Xứ Thanh trở thành một điển hình đánh Mỹ hào hùng, đầy sức trẻ của Làng Vũ Đại. Bộ đội muốn đưa cô Cúc lên làm bí thư, thay cho một người trong dòng họ Chí nhà tay Chí, tức Chí Lê Cường đang giữ chức vụ này. Phe tay Chí, dòng họ nhà tay Chí không tán thành. Phe tay Chí và dòng họ nhà tay Chí muốn đưa người của họ Chí lên thay. Chí họ Chí, còn Cúc lại họ Võ. Từ xưa, hai họ đã có hiềm khích với nhau. Hồi năm sáu mươi, họ Chí đã kéo sang phá đổ nhà thờ nhà họ Võ. Họ Võ, đến bây giờ vẫn còn ấm ức. 

Tay Chí luôn không quên câu chuyện phá đổ nhà thờ họ Võ này. Hắn luôn quán triệt với anh em dòng họ nhà Chí:

– Con Cúc họ Võ, giữ chức vụ lớn. Họ Chí ta, phe Chí ta, sẽ bị dòng họ Võ trả thù. Phe Chí ta không muốn bị họ Võ trả thù,  nhất định phải tìm người họ Chí để nắm giữ vị trí then chốt này. Tôi đề nghị Chí Lê Cường vẫn tiếp tục tái ứng cử. 

Nhưng Chí Lê Cường nói với cụ Chí:

– Thưa cụ, nếu bầu mà không có chỉ đạo chặt chẽ, thế nào em cũng trượt. Con Cúc được bộ đội che chở, nâng đỡ, lại được làng yêu quý, phong trào chú ý, báo chí thỉnh thoảng lại viết bài ca ngợi, em làm sao có sánh được thành tích với nó  mà trúng cử cho được. Cái lý lịch có người đi về phía Nam của nhà nó, có đáng trọng gì, có anh bộ đội nào biết đâu. Mà thực ra, nó cũng có biết người đi Nam của nhà nó, mặt mũi như thế nào đâu.

Tay Chí vểnh râu lên, tủm tỉm cười:

– Anh sợ đảm nhận chức vụ đó thì gian khổ, vất vả, có thể dễ bị toi mạng vì bom đạn Mỹ, chứ gì? Hèn lắm! Mà ai đã yêu cầu anh cứ phải lăn xả vào chiến đấu. Mà anh còn là thằng bộ đội đào ngũ cơ mà. Cụ anh đây, bom bỏ thì ở trong hầm, đánh trận bằng ống nhòm. Hết bom rơi, đạn nổ mới vọt lên, xà cột bên hông lủng lẳng, chạy lên xóm trên một tý, nhào xuống xóm dưới một tẹo, tay cầm cái loa, thỉnh thoảng lại “a lo, alo, đồng bào chú ý. Đồng bào chú ý” vẫn được tiếng là chỉ huy dũng cảm. Có ai dám chê cụ Chí nhà anh hèn đâu. Họ Chí nhà ta mới lãnh đạo cách mạng được có một mùa. Anh hèn, anh sợ, là anh sẽ cắt cụt ngọn con đường cách mạng của họ Chí nhà anh đây. Không thể. Không thể chùn bước được đâu.

– Nhưng…

– Không có nhưng gì hết. – Tay Chí gắt gỏng. Làng đang trong giai đoạn chiến tranh, phải biết lợi dụng bom đạn mà tiến thân chứ!

…………………………..

Kỳ 1: Hậu Chí Phèo và Dư Luận     Kỳ 2: Hậu Chí Phèo và Dư Luận    Kỳ 3: Hậu Chí Phèo và Dư Luận

Kỳ 4:Hậu Chí Phèo và Dư Luận     Kỳ 5: Hậu Chí Phèo và Dư Luận    Kỳ 6:Hậu Chí Phèo và Dư Luận

Kỳ 7: Hậu Chí Phèo và Dư Luận     Kỳ 8: Hậu Chí Phèo và Dư Luận    Kỳ 9: Hậu Chí Phèo và Dư Luận

Kỳ 10: Hậu Chí Phèo và Dư Luận   Kỳ 11: Hậu Chí Phèo và Dư Luận  Kỳ 12: Hậu Chí Phèo và Dư Luận

Kỳ 13: Hậu Chí Phèo và Dư Luận  Kỳ 14: Hậu Chí Phèo và Dư Luận   Kỳ 15: Hậu Chí Phè và Dư Luận