Wednesday, February 11, 2026

Trật tự thế giới của Mỹ phủ bóng châu Âu trước thềm hội nghị quốc phòng
Frank Gardner
Phóng viên An ninh
11 tháng 2 2026, 16:36 +07
BBC

EPA
Phó Tổng thống Mỹ JD Vance gây chấn động giới lãnh đạo thế giới với bài phát biểu của mình tại hội nghị Munich năm ngoái

Đã một năm kể từ khi Phó Tổng thống Mỹ JD Vance có bài phát biểu gây chấn động tại Hội nghị An ninh Munich, chỉ trích mạnh mẽ châu Âu về chính sách di cư và tự do ngôn luận, đồng thời tuyên bố mối đe dọa lớn nhất mà lục địa này phải đối mặt là đến từ bên trong.

Những người dự khán đã vô cùng sửng sốt. Kể từ thời điểm đó, Nhà Trắng của ông Trump đã đảo lộn trật tự thế giới.

Cả đồng minh lẫn kẻ thù đều bị áp thuế trừng phạt, rồi một cuộc đột kích táo bạo vào Venezuela, Washington theo đuổi hòa bình ở Ukraine với những điều khoản có lợi cho Moscow và còn một yêu cầu kỳ lạ nữa là Canada nên trở thành "bang thứ 51" của Mỹ.

Năm nay, hội nghị - bắt đầu vào cuối tuần này - một lần nữa được dự báo sẽ mang tính quyết định. Ngoại trưởng kiêm Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Marco Rubio dẫn đầu phái đoàn Mỹ, trong khi hơn 50 nhà lãnh đạo thế giới khác đã được mời.

Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh an ninh của châu Âu ngày càng trở nên bấp bênh. Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS) mới nhất của Mỹ, được công bố vào cuối năm ngoái, kêu gọi châu Âu "tự lực cánh sinh" và "chịu trách nhiệm chính về quốc phòng của chính mình", làm gia tăng lo ngại rằng Mỹ ngày càng ít sẵn sàng trong việc hỗ trợ quốc phòng cho châu Âu.

Nhưng chính cuộc khủng hoảng ở Greenland mới thực sự làm lung lay toàn bộ liên minh xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và châu Âu. Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng Mỹ "cần phải sở hữu" Greenland vì lợi ích an ninh của nước này và toàn cầu, và có những thời điểm, ông không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực.

Reuters
Các cuộc thăm dò cho thấy người dân Greenland kiên quyết phản đối ý tưởng Mỹ kiểm soát

Greenland là một lãnh thổ tự trị thuộc Vương quốc Đan Mạch, vì vậy không có gì đáng ngạc nhiên khi thủ tướng Đan Mạch nói rằng một cuộc chiếm đóng quân sự mang tính thù địch của Mỹ sẽ đồng nghĩa với việc chấm dứt liên minh NATO, vốn là nền tảng an ninh của châu Âu trong 77 năm qua.

Cuộc khủng hoảng Greenland hiện đã được ngăn chặn – Nhà Trắng đang bị phân tâm bởi những ưu tiên khác – nhưng vụ việc để lại một câu hỏi khó chịu lơ lửng trên Hội nghị An ninh Munich: Liệu mối quan hệ an ninh giữa châu Âu và Mỹ đã tổn hại đến mức không thể hàn gắn?

Đọc nhiều nhất





Mối quan hệ đã thay đổi, điều đó không thể phủ nhận, nhưng chưa tan biến.

Ông Alex Younger, từng là giám đốc Cơ quan Tình báo Bí mật của Anh, MI6, từ năm 2014-2020, nói với BBC rằng dù liên minh xuyên Đại Tây Dương sẽ không thể quay trở lại như trước đây, nhưng cũng chưa bị phá vỡ.

"Chúng ta vẫn được hưởng lợi rất nhiều từ mối quan hệ an ninh, quân sự và tình báo với Mỹ," ông nói.

Giống như nhiều người khác, ông Younger cũng tin rằng ông Trump đã đúng khi để châu Âu gánh vác nhiều hơn gánh nặng quốc phòng của chính mình.

"Châu Âu, một lục địa với 500 triệu dân, lại yêu cầu một lục địa 300 triệu dân [Mỹ] đối phó với một lục địa chỉ có 140 triệu dân [Nga]. Điều đó thật ngược đời. Vì vậy, tôi tin rằng châu Âu nên tự chịu trách nhiệm nhiều hơn cho việc phòng thủ của mình", ông nói.

Sự bất cân đối này, trong đó người đóng thuế Mỹ đã gián tiếp trợ cấp cho nhu cầu quốc phòng của châu Âu trong nhiều thập niên, là nguyên nhân sâu xa dẫn đến sự bất mãn của Nhà Trắng dưới thời ông Trump đối với châu Âu.

Getty Images
Cuộc xâm lược toàn diện Ukraine của Nga sắp bước sang năm thứ năm

Nhưng những rạn nứt trong liên minh xuyên Đại Tây Dương không chỉ dừng lại ở số lượng binh sĩ và sự khó chịu đối với những quốc gia NATO, như Tây Ban Nha, đã không đáp ứng được mức tối thiểu 2% GDP cho quốc phòng (Nga hiện chi hơn 7% cho quốc phòng trong khi Anh chưa đầy 2,5%).

Về thương mại, di cư và tự do ngôn luận, nhóm của ông Trump có những bất đồng gay gắt với châu Âu. Trong khi đó, các chính phủ châu Âu được bầu cử dân chủ đã lo ngại về mối quan hệ của ông Trump với người đồng cấp Vladimir Putin và xu hướng đổ lỗi cho Ukraine về việc bị Nga xâm lược.

Các nhà tổ chức Hội nghị An ninh Munich đã công bố một báo cáo trước sự kiện, trong đó Giám đốc nghiên cứu và chính sách Tobias Bunde cho biết hiện đã có một sự đoạn tuyệt cơ bản với chiến lược hậu Thế chiến II của Mỹ.

Ông lập luận rằng chiến lược này về cơ bản dựa trên ba trụ cột: niềm tin vào lợi ích của các thể chế đa phương, hội nhập kinh tế và niềm tin dân chủ và nhân quyền không chỉ là giá trị mà còn là tài sản chiến lược.

"Dưới chính quyền Trump, cả ba trụ cột này đều đã bị suy yếu hoặc bị đặt câu hỏi công khai", ông Bunde nhận định.

'Một lời cảnh tỉnh gây sốc cho châu Âu'

Phần lớn tư duy của Nhà Trắng dưới thời ông Trump có thể được tìm thấy trong Chiến lược An ninh Quốc gia của Mỹ. Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) có trụ sở tại Washington mô tả tài liệu này là "một lời cảnh tỉnh thực sự, đau đớn và gây sốc cho châu Âu" và "một thời điểm khác biệt sâu sắc giữa quan điểm của châu Âu về chính mình và tầm nhìn của Trump về châu Âu".

AFP/Getty Images
Tổng thống Donald Trump đã làm lung lay tận gốc rễ mối quan hệ Mỹ-châu Âu

Chiến lược này nêu rõ ưu tiên hàng đầu là chính sách mới hỗ trợ các nhóm thù địch với chính những chính phủ châu Âu được cho là đồng minh của Washington.

Điều này thúc đẩy việc "nuôi dưỡng các phong trào phản kháng đối với quỹ đạo hiện nay của châu Âu ngay trong lòng các quốc gia này" và cho rằng các chính sách di cư của châu Âu có nguy cơ "xóa sổ nền văn minh" của chính họ.

Tuy nhiên, tài liệu này khẳng định rằng "châu Âu vẫn có tầm quan trọng về chiến lược và văn hóa đối với Mỹ".

"Phản ứng của phần lớn châu Âu đối với Chiến lược An ninh Quốc gia này có khả năng sẽ là cực kỳ sốc tương tự như khi nghe bài phát biểu của Phó Tổng thống JD Vance tại Munich" hồi tháng 2/2025, theo CSIS.

"Chúng ta hiện đang chứng kiến ​​sự trỗi dậy của các nhân tố chính trị không hứa hẹn cải cách hay sửa chữa," Sophie Eisentraut của Hội nghị An ninh Munich nói, "nhưng họ rất rõ ràng về việc muốn phá bỏ các thể chế hiện có, và chúng tôi gọi họ là những người phá bỏ hệ thống".

Bài kiểm tra Narva

Nhưng câu hỏi cuối cùng trong tất cả những điều này là "Điều 5 liệu còn hiệu lực không?".

Điều 5 là phần trong hiến chương của NATO quy định rằng một cuộc tấn công vào một quốc gia sẽ được coi là một cuộc tấn công vào tất cả các quốc gia khác. Từ năm 1949 cho đến một năm trước, người ta mặc định rằng nếu Liên Xô, hoặc gần đây hơn là Nga, xâm lược một quốc gia thành viên NATO như Lithuania, thì toàn bộ lực lượng của liên minh, được hỗ trợ từ sức mạnh quân sự của Mỹ, sẽ đến hỗ trợ.

Mặc dù các quan chức NATO đã khẳng định rằng Điều 5 vẫn còn hiệu lực, nhưng sự khó đoán của ông Trump cùng với thái độ coi thường châu Âu của chính quyền ông chắc chắn đã đặt điều này vào vòng nghi vấn.

Đây là điều tôi gọi là "Thử nghiệm Narva". Narva là một thị trấn đa số nói tiếng Nga ở Estonia, nằm trên sông Narva, ngay trên biên giới với Nga. Nếu, giả sử, Nga muốn chiếm lấy với lý do chẳng hạn như "đến giúp đỡ những người Nga đồng hương", liệu chính quyền Mỹ này có đến giải cứu Estonia không?

PA Media
Trong những tuần gần đây, binh lính Anh đã tham gia huấn luyện cùng binh sĩ Estonia trong các cuộc tập trận của NATO gần biên giới Nga

Câu hỏi tương tự cũng có thể được áp dụng cho một động thái trong tương lai, và vẫn còn mang tính giả thuyết, của Nga đối với eo biển Suwalki, ngăn cách Belarus với vùng lãnh thổ Kaliningrad của Nga trên biển Baltic. Hoặc, nói rộng hơn, quần đảo Svalbard ở Bắc Cực do Na Uy quản lý, nơi Nga đã có một thuộc địa tại Barentsburg.

Với tham vọng lãnh thổ gần đây của Tổng thống Trump nhằm chiếm Greenland từ Đan Mạch, một thành viên NATO khác, không ai có thể dự đoán chắc chắn Tổng thống Trump sẽ phản ứng như thế nào. Và điều đó, trong thời điểm Nga đang tiến hành một cuộc chiến tranh toàn diện với một quốc gia châu Âu là Ukraine, có thể dẫn đến những tính toán sai lầm nguy hiểm.
Hội nghị An ninh Munich tuần này sẽ cung cấp một số câu trả lời về hướng đi của liên minh xuyên Đại Tây Dương. Nhưng những câu trả lời đó có thể không hẳn là điều mà châu Âu muốn nghe.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan




By at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)