ĐỐI THOẠI

Quản trị quốc gia yếu kém làm trầm trọng thêm khó khăn ở Cuba!
Phan Thế Hải
10-2-2026
Tiengdan

Đầu tuần, các quan chức Cuba đã cảnh báo các hãng hàng không rằng không có đủ xăng để máy bay tiếp nhiên liệu trên đảo, một phần của kế hoạch phân bổ năng lượng quan trọng đang được thực hiện khi chính quyền Trump cắt đứt nguồn cung nhiên liệu cho Cuba.

Một thông báo đã được gửi đến các công ty và nhân viên hàng không vào Chủ Nhật, theo lời một phi công giấu tên vì ông không được phép bình luận về vấn đề này. Ông lưu ý rằng, mặc dù các vấn đề về tiếp nhiên liệu đã từng xảy ra trước đây, nhưng một thông báo chính thức ở quy mô này là điều bất thường, ngay cả đối với một hòn đảo vốn quen với khủng hoảng triền miên.

Động thái này diễn ra trong bối cảnh áp lực chính trị từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với khu vực Mỹ Latinh đã cắt đứt hiệu quả quyền tiếp cận của Cuba với các nguồn dầu mỏ chính ở Venezuela và Mexico.

Cuối tháng trước, Trump đã ký một sắc lệnh hành pháp áp thuế đối với bất kỳ hàng hóa nào từ các quốc gia bán hoặc cung cấp dầu cho Cuba, một động thái có thể làm suy yếu thêm hòn đảo vốn đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng năng lượng ngày càng trầm trọng.

Mặc dù việc phân bổ chỗ ngồi có thể không ảnh hưởng đến các chuyến bay nội địa ngắn hơn, nhưng nó lại đặt ra thách thức đáng kể đối với các tuyến bay đường dài từ các quốc gia như Nga và Canada – một trụ cột quan trọng của nền kinh tế du lịch Cuba.

Hôm thứ Hai, Air Canada thông báo tạm ngừng các chuyến bay đến hòn đảo này.

Lần cuối cùng những đợt cắt giảm nhiên liệu như vậy xảy ra là từ hơn một thập niên trước, các máy bay đến châu Âu đã tiếp nhiên liệu ở Nassau, Bahamas, phi công nhớ lại. Giờ đây, các hãng hàng không khu vực có thể tránh được vấn đề bằng cách mang theo nhiên liệu dự trữ, trong khi những hãng khác có thể tiếp nhiên liệu ở Cancun, Mexico, hoặc ở Dominica.

Hiện vẫn chưa rõ thông báo này sẽ có hiệu lực trong bao lâu và các quan chức Cuba vẫn chưa đưa ra bất kỳ bình luận công khai nào về vấn đề này.

Tình trạng thiếu nhiên liệu giáng thêm một đòn mạnh vào một quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào du lịch, một ngành công nghiệp từng tạo ra doanh thu 3 tỷ USD mỗi năm và là huyết mạch kinh tế quan trọng.

Các quan chức Cuba cũng thông báo hôm thứ Hai rằn,g giờ làm việc của ngân hàng đã được rút ngắn và các sự kiện văn hóa bị tạm dừng. Tại Havana, hệ thống xe buýt công cộng gần như tê liệt, khiến người dân bị mắc kẹt khi tình trạng mất điện triền miên và những hàng dài chờ đổ xăng đạt đến đỉnh điểm.

Tình trạng khẩn cấp về năng lượng đã buộc phải tạm dừng các sự kiện lớn như Hội chợ sách quốc tế Havana cuối tuần này và tái cấu trúc mùa giải bóng chày quốc gia để đạt hiệu quả cao hơn.

Một số ngân hàng đã cắt giảm giờ hoạt động và các công ty phân phối nhiên liệu cho biết, họ sẽ không còn bán xăng bằng đồng peso Cuba nữa, mà sẽ bán bằng USD và giới hạn ở mức 20 lít mỗi người dùng.

Các biện pháp mới nhất này bổ sung cho các biện pháp khác đã được công bố hôm thứ Sáu, bao gồm cắt giảm dịch vụ xe buýt và hạn chế số chuyến tàu khởi hành.

Hôm thứ Năm, Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel đã có bài phát biểu trên truyền hình kéo dài hai giờ, thừa nhận tác động và cảnh báo rằng các biện pháp sẽ được thực hiện trong những ngày tới.

Các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Cuba đã được áp dụng hơn sáu thập niên và từ lâu đã làm tê liệt nền kinh tế Cuba. Nhưng chúng đã leo thang đến mức cực đoan mới sau chiến dịch quân sự của Mỹ lật đổ cựu Tổng thống Venezuela Nicolás Maduro.

Khủng hoảng Cuba là kết quả của nhiều tầng nguyên nhân chồng lên nhau, trong đó quản trị kém giữ vai trò kích hoạt và khuếch đại. Cách Cuba được quản trị suốt nhiều thập niên là mô hình kinh tế tập trung cứng nhắc. Nhà nước độc quyền sở hữu đất đai, xí nghiệp, ngoại thương. Giá cả, phân phối, tỷ giá bị áp đặt hành chính, không phản ánh thực tế. Doanh nghiệp nhà nước không chịu áp lực hiệu quả, thua lỗ kéo dài nhưng vẫn tồn tại. Hệ quả là năng suất thấp kinh niên, không tích lũy được nội lực, suy kiệt kéo dài…

Cuba có trữ lượng dầu mỏ khá nhưng khai thác ngoài khơi phải đầu tư vài tỷ USD mỗi mỏ. Trong khi đó Cuba vướng nhiều nợ xấu, rủi ro cao, không vay được thị trường tài chính quốc tế. Cuba có mỏ nhưng không có tiền để “đào”.

Việt Nam có nhiều ân tình với Cuba, nhưng nếu ai dư dả có thể làm từ thiện còn nếu bán hàng cho Cuba thì phải cảnh giác vì đó là con nợ lớn, khó đòi.