ĐỐI THOẠI

VNTB – Không có trong quy định, vì sao tiền rác tháng 13 vẫn tồn tại?
Út Sài Gòn
07.02.2026 1:24
VNThoibao

 (VNTB) – Không ai phản đối chuyện lì xì cho người thu gom rác dịp Tết nhưng không phải là “tự nguyện” bắt buộc.

Trong những ngày gần Tết Nguyên đán, theo ghi nhận, ở nhiều khu dân cư tại TP.HCM xuất hiện tình trạng nhân viên thu gom rác yêu cầu người dân đóng thêm một khoản tiền, được gọi là “tiền rác tháng 13” hoặc “thưởng Tết”. Khoản thu này khiến không ít hộ dân thắc mắc về cơ sở pháp lý, cũng như tính hợp lý và minh bạch.

Chia sẻ về vấn đề này, ông Hai, một cư dân ở TP.HCM thì: “Cũng không có gì lạ, chỉ là khác cái tên gọi. Như ở nhà tôi, năm nào gần đến Tết, mấy người thu gom rác thải cũng đề nghị lì xì, miệng thì kêu muốn cho nhiêu thì cho nhưng thường không ít hơn tiền rác một tháng. Một tháng khoảng 50.000 mà lì xì cũng 50.000, tính ra cũng đâu có khác gì tháng 13 đâu?”

“Tự nguyện” nhưng khó nói không

Trên thực tế, phần lớn người dân không phản đối việc chia sẻ thêm với nhân viên thu gom rác trong những ngày cận Tết. Công việc nặng nhọc, phải làm xuyên lễ là điều ai cũng thấy. Tuy nhiên, điều khiến không ít người cảm thấy khó chịu không nằm ở số tiền vài chục nghìn đồng, mà ở cách thu tiền. Khi người thu gom đến từng nhà, thông báo một mức đóng chung cho cả khu, không kèm hoá đơn, sự “tự nguyện” bắt đầu trở nên gượng ép.

Trong một dịch vụ thiết yếu như rác thải, khi người dân không có lựa chọn thay thế, việc từ chối một khoản thu ngoài quy định không còn là quyết định dễ dàng. Sự lệ thuộc ấy vô hình trung tạo ra một thế bất cân xứng, nơi người dân dù không đồng tình vẫn chọn cách im lặng cho xong chuyện.

“Tết thì lì xì một khoản cũng là chuyện dễ hiểu, tuy nhiên đúng là thực tế có những người đến thu tiền rác và đề nghị lì xì, nét mặt không được thiện cảm, làm mình rất khó chịu, cảm giác như bị ép buộc. Giờ thí dụ như không cho hay cho ít thì có thu gom rác nhà mình không?”, ông Việt, một cư dân ở TP.HCM chia sẻ.

Chính trong bối cảnh đó, khái niệm “tự nguyện” bị đặt vào tình thế mơ hồ. Một khoản tiền được gọi là tự nguyện, nhưng lại được thu đồng loạt, vào cùng một thời điểm, với cùng một cách thức, và gần như không để lại khoảng trống cho sự lựa chọn. Cảm giác khó chịu của người dân vì thế không xuất phát từ việc phải đóng thêm tiền, mà từ cảm giác bị đặt vào thế khó: hoặc đóng cho yên chuyện, hoặc đối mặt với những phiền toái không ai dám chắc sẽ không xảy ra.

Từ cảm giác khó chịu trong đời sống, câu chuyện “tiền rác tháng 13” bắt đầu đặt ra một câu hỏi lớn hơn: pháp luật đang đứng ở đâu trong khoản thu này?

Khi “luật ngầm” đối mặt với sự chuyên nghiệp hóa

Về mặt pháp lý, “tiền rác tháng 13” là một khái niệm không tồn tại. Các quy định hiện hành chỉ công nhận phí dịch vụ thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt theo mức do UBND thành phố ban hành hoặc theo hợp đồng dịch vụ công ích đã ký kết. Ngoài các khoản phí này, pháp luật không có bất kỳ điều khoản nào cho phép thu thêm tiền với tên gọi “thưởng Tết”, “hỗ trợ” hay “tháng 13” từ người dân.

Sự tồn tại của “tiền rác tháng 13” lâu nay vốn dựa trên một thỏa thuận ngầm về tình nghĩa. Tuy nhiên, khi đặt cạnh Nghị định 45/2022/NĐ-CP, có thể thấy rõ sự chênh lệch giữa thực tiễn thu phí và khung quản lý pháp lý hiện hành. Nghị định này không chỉ đơn thuần là các con số xử phạt, mà còn là bước ngoặt hướng tới việc chuyên nghiệp hóa dịch vụ vệ sinh môi trường.

Khi dịch vụ rác thải được chuẩn hóa theo pháp luật, mọi khoản thu đều phải có danh mục và biên lai rõ ràng. Việc duy trì một khoản “thưởng Tết” không có trong quy định – dù mang danh nghĩa tự nguyện nhưng đôi khi biến tướng thành ép buộc – vô tình tạo ra một lỗ hổng trong quản lý.

Trong bối cảnh đó, khoản “tiền tháng 13” dường như trở thành một “cơ chế bù đắp” cho những thiếu hụt về chế độ an sinh và chi phí đầu tư thiết bị mà lực lượng rác dân lập đang phải tự gánh vác.

Tóm lại, câu chuyện “tiền rác tháng 13” không chỉ là vấn đề của vài chục nghìn đồng mỗi hộ gia đình, mà là tấm gương phản chiếu sự chuyển mình của một đô thị lớn như TP.HCM. Không thể phủ nhận những nhọc nhằn của lực lượng thu gom rác dân lập – những người giữ cho thành phố sạch đẹp mỗi khi đêm về. Tuy nhiên, sự “tương xứng” đó nên được định hình bằng các khung giá dịch vụ chính thức và các điều khoản hợp đồng rõ ràng, thay vì phụ thuộc vào sự mập mờ của những khoản thu không tên mỗi dịp cuối năm.