ĐỐI THOẠI

Tròn 18 năm tù: Quá dư điều kiện xem xét lại quyết định giám đốc thẩm vụ Hồ Duy Hải
Lê Đại Anh Kiệt
21-3-2026
Tiengdan

Sáng ngày 21-3-2008, bà Nguyễn Thị Rưởi đã ung dung chở cháu Hồ Duy Hải từ Nhị Thành ra Phòng Cảnh sát Điều tra để “hợp tác” về vụ án đánh bạc, cá độ bóng đá đã lấy lời khai từ ngày hôm trước mà không ngờ rằng đó là ngày Hải chính thức bước vào vòng tù tội. Hiếm có “sát nhân” và gia đình “sát thủ” nào lại ngoan ngoãn gọi cháu từ Sài Gòn về Long An, đưa cháu từ nhà ra cơ quan cảnh sát để vào tù.

Vụ án đã tròn 18 năm, qua hai cấp sơ thẩm, phúc thẩm, được Quốc hội giám sát oan sai, được giám đốc thẩm (GĐT) và tiếp tục được khiếu nại kêu oan. Có thể là trùng hợp ngẫu nhiên, cũng có thể từ thực tiễn kết quả cuộc giám sát mà cùng năm đó, Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 ra đời, lần đầu tiên bổ sung quy định về việc: “Xem xét lại Quyết định giám đốc thẩm của Hội đồng Thẩm phán TANDTC” (Chương 17, Điều 404).

Qua các năm 2021 và 2025 sửa đổi luật, Điều 404 này vẫn được giữ nguyên. Tuy đến nay chưa có ai được hưởng điều luật nhân ái này, hy vọng rằng Hồ Duy Hải sẽ là người khởi đầu.

Hiện nay, gia đình Hồ Duy Hải đang làm đơn theo 3 mũi giáp công:

1. Đề nghị Tái thẩm: Xác định tình tiết ngoại phạm mới (7 nhân chứng) mà Tòa án không biết khi xét xử.

2. Đề nghị xem xét lại quyết định GĐT: Theo Điều 404 vì có vi phạm pháp luật nghiêm trọng hoặc phát hiện tình tiết quan trọng mới.

3. Tố giác hành vi làm sai lệch hồ sơ vụ án.

I. QUY ĐỊNH VỀ TÁI THẨM: SỰ THẬT KHÔNG THỂ BẺ CONG

Về nguyên tắc, khi có “chứng cứ mới” mà Tòa án không biết khi xét xử thì có cơ sở để kháng nghị tái thẩm (Điều 397 BLTTHS). Hiện có người cho rằng đã giám đốc thẩm thì không thể tái thẩm, nhưng thực tế Luật không quy định như vậy. Quan điểm của luật sư Trần Hồng Phong: Tái thẩm và giám đốc thẩm là hai chế định khác nhau, căn cứ khác nhau.

Việc xuất hiện các nhân chứng xác nhận Hải tham dự đám tang trong đêm xảy ra vụ án trùng khớp với lời khai ban đầu của Hải (vốn bị cơ quan điều tra “bí mật hóa”) là tình tiết mới hết sức quan trọng. Hồ Duy Hải không thể phân thân: Vừa dọn đám tang, rót nước mời khách ở nhà bà Tư Lan, lại vừa có mặt để gây án ở Bưu điện Cầu Voi. Ông Tư Lang mất ngày 12, tẩm liệm phát tang, ngày 13 mới tiếp khách, phong tục tập quán rành rành, không thể bẻ cong lẫn lộn được.

II. THỪA ĐIỀU KIỆN ÁP DỤNG ĐIỀU 404

Ngoài thủ tục tái thẩm, vụ án Hồ Duy Hải thừa điều kiện để áp dụng xem xét lại quyết định GĐT theo Điều 404. Các cơ quan giám sát cao nhất đã có ý kiến bằng văn bản:

1. Quan điểm của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC): Theo báo Tuổi Trẻ ngày 16/06/2020, VKSNDTC khẳng định kháng nghị của viện trưởng là đúng luật, đúng thẩm quyền và cần thiết. Báo cáo phân tích:

“Chứng cứ buộc tội chủ yếu là lời khai của bị cáo và không có chứng cứ vật chất trực tiếp. Trong khi lời khai của bị cáo không nhất quán và mâu thuẫn với nhau (lúc nhận tội, lúc kêu oan) và mâu thuẫn với các tài liệu chứng cứ khác… bỏ ngoài hồ sơ nhiều tài liệu quan trọng như lời khai ban đầu của bị cáo, lời khai nhân chứng, thu giữ dấu vân tay…”

VKSNDTC nhấn mạnh rằng, việc Hội đồng Thẩm phán kết luận những vi phạm đó chỉ là “sai sót tố tụng không làm thay đổi bản chất vụ án” là trái với các nguyên tắc cơ bản “suy đoán vô tội”, “trọng chứng hơn trọng cung”. Điều này sẽ tạo ra một tiền lệ nguy hiểm cho hoạt động tố tụng sau này.

2. Quan điểm của Ủy ban Tư pháp Quốc hội: Theo báo Hải Phòng ngày 16/06/2020, Ủy ban Tư pháp đã họp phiên toàn thể thảo luận về quyết định GĐT vụ Hồ Duy Hải:

“Đa số thành viên Ủy ban Tư pháp Quốc hội đánh giá những vi phạm trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử vụ án Hồ Duy Hải là nghiêm trọng, có thể làm thay đổi bản chất vụ án. Do đó các thành viên này kiến nghị Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị xem xét lại quyết định giám đốc thẩm theo đúng thẩm quyền tại Điều 404 Bộ luật Tố tụng hình sự.”

Trước đó, Đoàn giám sát của Quốc hội khóa XIII (Báo cáo số 870 năm 2015) cũng đánh giá vụ Hồ Duy Hải có những thiếu sót, vi phạm dẫn đến nghi ngờ về tính khách quan của kết luận điều tra.

III. LỜI KẾT

Như vậy, đến nay vụ án đã có tình tiết mới hiển nhiên, có bằng chứng thực tế từ nhiều nhân chứng cùng chứng kiến. Về vi phạm pháp luật trong phiên xử GĐT, không chỉ luật sư hay gia đình mà cả các cơ quan giám sát như Ủy ban Tư pháp và VKSNDTC cũng đã có văn bản gửi đến cấp cao nhất.

Vì sao 5 năm qua vẫn chưa có kiến nghị chính thức khởi động Điều 404? Có thể vì đây là điều luật mới chưa có tiền lệ, cũng có thể vì yếu tố con người. Nhưng nhìn lại, vụ án đã bước sang năm thứ 19, trải qua 8 đời Chủ tịch nước, Quyền Chủ tịch nước kiêm Trưởng Ban Chỉ đạo cải cách Tư Pháp. Một vụ án tử với những nghi vấn oan sai hiển nhiên lại “trơ lì” treo trên sinh mạng một con người là thách thức lòng tin dân chúng trong nước lẫn các cơ quan ngoại giao, tổ chức nhân đạo quốc tế.

Trước khí thế của một nhiệm kỳ lãnh đạo mới, thách thức ấy phải được phá bỏ. Công lý phải được vinh danh chứ không chỉ để nhân danh!