ĐỐI THOẠI

 Đất nước để mất quyền riêng tư thì sẽ nguy hiểm thế nào?

Phan Dương Hiệu
4-3-2026
Tiengdan
05/03/2026

Tình báo Israel trong nhiều năm qua đã thâm nhập hệ thống camera giao thông của Iran để thu thập dữ liệu và phân tích lịch trình đi lại của lãnh đạo cấp cao nước này. Nguồn: PLTP

Hệ thống camera của Iran bị hack trong nhiều năm mà không hay biết nên phía Israel thu thập dữ liệu trong thời gian dài về từng con người, kể cả các lãnh đạo cao nhất. Từ đó họ đã có các cuộc tấn công vào dàn lãnh đạo tối cao và các mục tiêu cần thiết một cách dễ dàng. Tin này các bạn có thể dễ dàng tìm thấy trên Financial Times, New York Post v.v..

Đây chính xác là điều tôi đã cảnh báo từ 7 năm trước trên báo Lao Động [1] khi nhiều ý kiến cho rằng phải học tập Trung Quốc thiết lập hệ thống giám sát tính điểm công dân: “Thử hình dung, nếu chúng ta mắc camera mọi ngõ ngách, và nếu kẻ tấn công truy cập được vào hệ thống máy tính, nó sẽ lấy được toàn bộ kho dữ liệu riêng khổng lồ của người dân. Nếu hệ thống còn nhận dạng từng công dân thì dữ liệu đó lại càng nguy hiểm cho từng người. Tệ hơn, nếu kẻ tấn công truy nhập vào hệ thống mà chúng ta không có công cụ nhận biết và để chúng theo dõi, thu thập trong thời gian dài, vấn đề an ninh của quốc gia cũng có thể bị ảnh hưởng. Vấn đề an toàn thông tin là một vấn đề nổi cộm khi phát triển những hệ thống lớn và lưu trữ dữ liệu toàn dân“.

Và hai năm trước trên Tia Sáng [2] khi nhà nước định thu thập dữ liệu gien trên diện rộng, tôi cũng đã phân tích: “Với việc quảng bá những lợi ích mà nghe qua khá hấp dẫn như: Phân tích gien tìm nguồn gốc, họ hàng, tìm hiểu và định hướng năng khiếu trẻ từ nhỏ, phòng bệnh hơn chữa bệnh, dùng sinh trắc để xác thực chống lừa đảo… thì một đất nước có thể tạo ra những lý do để phần đông công chúng chỉ thấy mặt lợi ích, từ đó áp đặt một chính sách lên dân để thu thập các dữ liệu nhạy cảm như dữ liệu gien. Một vài năm thực hiện đất nước đó sẽ có dữ liệu gien toàn dân, và nó làm nước đó có khả năng siết chặt quản lý dân mình. Nhưng rồi, chỉ bằng một cú “hack” (hoặc qua việc cài backdoor trong công nghệ, thiết bị đã cung cấp), toàn bộ dữ liệu đó sẽ rơi vào tay nước lớn và nước lớn có thể khống chế nước nhỏ, lãnh đạo và người dân nước nhỏ, bằng cách tương tự mà chính phủ nước nhỏ khống chế dân mình“.

Tôi được biết là những ý kiến này có được lắng nghe (dù tất nhiên không ai nói là nghe). Không hy vọng đưa tới những thay đổi cơ bản, lâu dài, nhưng chỉ mong là thêm một tiếng nói vào nhiều tiếng nói khác để tránh phần nào cho chúng ta đi vào những vết xe đổ rất nguy hiểm cho an ninh đất nước. Và vì nguy cơ vẫn luôn hiển hiện, tôi cảm thấy vẫn luôn cần nhắc lại những điều này.

_____

[1]: Tính điểm công dân: “Robot hóa” con người? (Lao Động, 6/2019)

[2]: Sự nguy hiểm của chiến lược thu thập dữ liệu gen trên diện rộng (Tia Sáng, 02/2024)