ĐỐI THOẠI

VNTB – Kế hoạch của Tô Lâm cho Việt Nam: xây dựng nhanh và làm giàu
South China Morning Post
03.03.2026 7:27
VNThoibao

(VNTB) – Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam đang đặt cược di sản của mình vào mức tăng trưởng 10%, các dự án quy mô lớn trong nước và một chiến dịch ngoại giao thu hút.

Nếu mọi việc diễn ra theo đúng kế hoạch, trong vòng chưa đầy ba năm, sân vận động lớn nhất thế giới sẽ sừng sững mọc lên ở vùng ngoại ô phía nam Hà Nội như một tượng đài rực rỡ cho thời kỳ tốt đẹp phía trước của Việt Nam và hơn hết là  Tô Lâm, một công an chìm hiện đang nắm quyền lãnh đạo.

Sân vận động Trống Đồng có hình trống vàng, với sức chứa 135.000 người, là trung tâm của một khu đô thị mới trị giá 38 tỷ đô la Mỹ, nhằm giảm bớt tình trạng tắc nghẽn giao thông kinh niên ở thủ đô.

Tập ​​đoàn Vingroup, tập đoàn đa ngành hàng đầu sẽ xây dựng sân vận động này với sự hỗ trợ hào phóng của nhà nước theo mô hình hợp tác công tư được chính phủ Việt Nam ưa chuộng.

Nhưng Tô Lâm, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, mới chỉ bắt đầu. Chính phủ của ông dự kiến ​​sẽ chi hàng chục tỷ đô la cho các sân bay, tuyến đường sắt cao tốc và nhà máy điện hạt nhân vốn bị trì hoãn từ lâu – một cú hích mạnh cho cơ sở hạ tầng phù hợp với “kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc” theo khẩu hiệu của Đảng

Và, cũng như phần lớn tầm nhìn của Tô Lâm về Việt Nam, tốc độ mới là yếu tố then chốt.

Việc khởi công xây dựng sân vận động mới đã diễn ra vào tháng 12, dự kiến ​​phải đến tháng 8 năm 2028 mới hoàn thành nhưng vẫn nhanh hơn so với Sân vận động Narendra Modi ở New Delhi, Sân vận động Tổ Chim ở Bắc Kinh hay Wembley ở London.

“Có rất nhiều dự án bị đình trệ nhiều năm qua đã được khởi động lại”, Tiến sĩ Lê Hồng Hiệp, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS – Yusof Ishak có trụ sở tại Singapore và điều phối viên chương trình nghiên cứu Việt Nam của viện, cho biết.

Sân vận động nằm trong số “những biểu tượng mới, những hình tượng mới phản ánh sự trỗi dậy của Việt Nam”, ông Hiệp nói – và “một cột mốc đánh dấu vị thế mới của một nền kinh tế phát triển”.

Kế hoạch của chính phủ đặt ra năm 2045 là năm Việt Nam phải trở thành “quốc gia có thu nhập cao” – bảy thập niên sau khi Đảng Cộng sản đánh đuổi quân Mỹ và thống nhất một đất nước bị chiến tranh tàn phá. 

Từ đó, Việt Nam đã chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất châu Á, thông qua các cuộc cải cách mở cửa thị trường – Đổi Mới – những năm 1980, thành một trong những nền kinh tế năng động nhất khu vực. Hiện nay, Việt Nam đang chuẩn bị vượt qua Thái Lan để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai Đông Nam Á trong vòng vài năm tới.

Tô Lâm, 68 tuổi, cựu Bộ Trưởng Bộ Công an, vừa được gia hạn nhiệm kỳ tổng bí thư thêm 5 năm vào tháng Giêng, đã đặt mục tiêu tăng trưởng vượt bậc làm trọng tâm cho thành công của mình – hướng tới mức tăng trưởng 10% mỗi năm, bắt đầu từ năm nay.

“Mục tiêu này vô cùng tham vọng”, ông Edmund Malesky, chuyên gia về Việt Nam và là giáo sư kinh tế chính trị tại Đại học Duke, nhận định.

“Việt Nam đã tăng trưởng nhanh chóng trong 30 năm qua, nhưng tốc độ tăng trưởng hàng năm thường chỉ ở mức từ 6 đến 7%. Tôi xem đó như một cách để tạo ra điểm nhấn nhằm định hướng công việc của các nhà hoạch định chính sách và các quan chức.”

Nhà nước chuẩn bị tung ra nguồn tài chính khổng lồ cho các dự án quy mô lớn sẽ định hình thập niên tới. Tuyến đường sắt cao tốc Bắc-Nam, rút ​​ngắn thời gian di chuyển giữa hai thành phố lớn nhất Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh xuống chỉ còn 5 giờ, dự kiến ​​sẽ tiêu tốn hơn 65 tỷ USD.

Một trong những công ty tư nhân có thể thực hiện dự án này, Vinfast, công ty vận tải thuộc tập đoàn Vingroup, đã rút khỏi dự án vào tháng 12 vì vấn đề chi phí.

Theo Reuters, Moody’s Ratings hôm thứ Năm đã kêu gọi một số ngân hàng nhà nước lớn nhất của Việt Nam “tích cực xây dựng nguồn vốn dự trữ”, ước tính rằng chi tiêu cho cơ sở hạ tầng sẽ làm tăng gánh nặng nợ của đất nước lên khoảng 40% GDP vào cuối thập niên này.

“Tất nhiên điều đó đi kèm với rủi ro,” ông Hiệp nhận định thêm về mục tiêu tăng trưởng. “Mục tiêu không thực tế có thể dẫn đến việc phân bổ nguồn lực sai lệch và khiến các doanh nghiệp đưa ra những quyết định liều lĩnh. [Và] áp lực lạm phát, nợ xấu gia tăng, bong bóng tài sản và những hạn chế về ngân sách có thể xuất hiện nếu họ sử dụng ngân sách nhà nước để tài trợ cho các dự án quy mô lớn.”

Sự trỗi dậy của những nhà cải cách

Tuy nhiên, Tô Lâm không xa lạ gì với việc đánh cược. Sự thăng tiến cá nhân phi thường – từ một sinh viên tốt nghiệp học viện cảnh sát ở một thị trấn nhỏ phía Bắc Việt Nam đến Bộ Trưởng Bộ Công an đầy quyền lực, và sau đó là Tổng Bí thư vào tháng 8 năm 2024 sau cái chết của Tổng Bí Thư Nguyễn Phú Trọng – đã thể hiện sự kiên nhẫn, quyết đoán và thời điểm xuất sắc.

“Ông ấy đã khiến mọi người khá bất ngờ, ban đầu ông ấy dường như không quá tham vọng,” Tường Vũ, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Oregon, cho biết.

“Đó là cách các chính trị gia ở Việt Nam hành xử cho đến khi họ lên đến đỉnh cao, bằng cách giả vờ khiêm tốn để tránh bị đối thủ hạ bệ.”

Thay vào đó, chính Tô Lâm là người chủ động tấn công.

Với sự ủng hộ của Nguyễn Phú Trọng, Tô Lâm đã dẫn đầu chiến dịch “đốt lò” gần mười năm– một cuộc thanh trừng bắt đầu từ năm 2013 và càn quét các cán bộ cấp cao nhất của đảng, cuối cùng đã kỷ luật 20.000 đảng viên. Chiến dịch này cũng đã mở đường cho người đứng đầu cơ quan mật vụ nhà nước lên nắm quyền.  Ông ta đã lợi dụng vị trí của mình để xây dựng liên minh và lòng trung thành khi các đối thủ bị loại bỏ.

“Tên này thực sự rất xảo quyệt,” Ông Vũ nói. “Hắn biết cách cô lập các đối thủ, hạ gục họ từng người một… quyền lực của hắn không thể bị thách thức bởi bất kỳ người trong cuộc nào. Sau đó, hắn hành động rất nhanh chóng.”

Sau cái chết của Nguyễn Phú Trọng vào tháng 7 năm 2024, việc Tô Lâm kế nhiệm chức Tổng Bí thư – vị trí cao nhất trong đảng – diễn ra nhanh chóng và suôn sẻ. Ông ta nhanh chóng bắt tay vào củng cố quyền lực và vạch ra lộ trình cho những cải cách lớn nhất .

Số lượng tỉnh thành được cắt giảm từ 63 xuống còn 34, giúp tinh giản quá trình ra quyết định và thực thi chính sách – và quan trọng hơn, mở rộng tầm ảnh hưởng quốc gia của Tô Lâm thông qua các đồng minh do ông bổ nhiệm như những người đồng hương Hưng Yên.

Các văn kiện chính sách quan trọng được ban hành kể từ đó đã chuyển hướng nền kinh tế sang đổi mới và trí tuệ nhân tạo, hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân trở thành “nhà vô địch quốc gia” để đưa Việt Nam lên chuỗi giá trị cao hơn thay vì phụ thuộc vào các doanh nghiệp nhà nước cồng kềnh như trước đây.

“Đây là những thay đổi sâu rộng nhất mà chúng ta từng thấy ở Việt Nam kể từ cuộc cải cách Đổi Mới,” ông Malesky nói. “Việc thực hiện một tầm nhìn vĩ đại như vậy là điều không thể tưởng tượng nổi chỉ vài năm trước đây.”

Nhưng trong khi các nhà đầu tư hào hứng với viễn cảnh một Việt Nam ít quan liêu và ít tham nhũng hơn, một số chuyên gia cảnh báo về những nguy hiểm của việc tiến quá nhanh.

“Ông Tô Lâm đang nắm giữ toàn bộ quyền lực và dường như đang ở đỉnh cao phong độ hiện nay… [nhưng] các ý tưởng kinh tế của ông ấy chủ yếu là cho không tiền,” ông Vũ nói.

“Mặc dù khó có thể biết chính xác ông ấy đang nghĩ gì, nhưng nền kinh tế sẽ gặp phải rất nhiều vấn đề, có thể là trong vòng 5 năm tới.”

Vấn đề nan giải từ Trump

Con đường phía trước còn lâu mới suôn sẻ. Các nhà phân tích cho rằng, những biến động thương mại của Washington có thể làm giảm xuất khẩu của Việt Nam đồng thời làm sâu sắc thêm sự phụ thuộc vào đầu tư của Trung Quốc. Tiền nhanh cũng có sẽ thổi phồng thị trường bất động sản và tài chính.

“Vì có rất nhiều dữ liệu từ Việt Nam, chúng ta không thể biết chắc chắn cho đến khi mọi thứ đổ vỡ,” ông Vũ nói. Tô Lâm đã tích cực lấy lòng cả Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình – chuyến đi Bắc Kinh gần nhất của Tô Lâm là ngay sau khi nhậm chức vào năm 2024 – và cả Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây.

Eric Trump, con trai thứ hai của tổng thống Mỹ, thường xuyên đến Việt Nam, ký kết hàng loạt thỏa thuận bất động sản trị giá hàng tỷ đô la, trong đó có cả một sân golf 18 lỗ và khu nghỉ dưỡng tại quê Hưng Yên của Tô Lâm.

Tô Lâm và Tổng thống Trump đã bắt tay trước ống kính tại Nhà Trắng vào ngày 19 tháng 2 trước cuộc hội đàm bên lề cuộc họp khai mạc của “Bàn Hòa Bình” – sáng kiến ​​ngoại giao của tổng thống Mỹ mà Việt Nam nhanh chóng tham gia.

Năm 2024, thâm hụt thương mại 123,5 tỷ USD của Mỹ với Việt Nam, khiến Trump tức giận – đặc biệt là về cáo buộc trung chuyển hàng hóa Trung Quốc quy mô lớn nhằm trốn thuế từ nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên của ông.

Mức thuế quan 46% mà ông Trump đe dọa áp đặt lên Việt Nam đã giảm xuống còn 20% vào tháng 7 sau một thỏa thuận thương mại khung, và tiếp tục giảm hơn nữa sau thất bại của ông tại Tòa án Tối cao vào ngày 20 tháng 2, một thắng lợi cho một trong những quốc gia xuất khẩu hàng đầu Đông Nam Á.

Gần đây, Tô Lâm đã hoan nghênh “các cuộc đàm phán tích cực” về một thỏa thuận thương mại toàn diện sau cuộc gặp với Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Jamieson Greer tại Washington, với việc ba hãng hàng không Việt Nam đồng ý mua hàng loạt máy bay Boeing như một phần của gói nhượng bộ trị giá 37,2 tỷ đô la Mỹ cho thị trường nước ngoài lớn nhất của Việt Nam. 

“Tô Lâm đã có được cơ hội mà ông ấy muốn”, Carlyle Thayer, một nhà nghiên cứu lâu năm về chính trị Việt Nam và giáo sư danh dự tại Học viện Lực lượng Quốc phòng Úc thuộc Đại học New South Wales, cho biết.

“Ông Trump đã nói tích cực về thiện chí cân bằng thương mại của Việt Nam và đề xuất của Tô Lâm rằng hai bên có thể tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học và công nghệ.”

Quan trọng hơn, Việt Nam đã được xóa khỏi danh sách của Hoa Kỳ hạn chế xuất khẩu công nghệ cao cấp, là thành phần thiết yếu cho chất bán dẫn và các linh kiện khác quan trọng cho sự phát triển trí tuệ nhân tạo.

Những khoảnh khắc tuyệt vời

Từ các quán bar của Công ty Bia Đông Tây, người sáng lập Lộc Trường đã cảm nhận được sự thay đổi thị hiếu của Việt Nam qua từng ly bia, và cả sự phát triển của nền kinh tế đất nước.

Trong số những khách hàng trẻ tuổi đầy tham vọng của ông, ẩn chứa hy vọng về một đất nước cần phải giàu lên trước khi quá già hóa – hoặc bị mắc kẹt trong “bẫy thu nhập trung bình” năng suất thấp đáng sợ đang hoành hành ở Thái Lan và Malaysia.

“Thị trường đã trở nên tinh vi hơn,” ông nói. “Người tiêu dùng đi du lịch nhiều hơn, tiếp xúc với các xu hướng toàn cầu thông qua mạng xã hội, và ngày càng chọn lọc hơn về nơi họ dành thời gian và tiền bạc.”

Nhà máy bia của ông đã mở rộng từ Thành phố Hồ Chí Minh đến Đà Nẵng và Đảo Phú Quốc, với một số dự án khai trương nữa dự kiến ​​trong năm nay – một cái nhìn thoáng qua về nền kinh tế đang phát triển của Việt Nam. Trong số lượng khách hàng ngày càng tăng có cả khách du lịch, khi Việt Nam hiện đã vững chắc trên bản đồ du lịch toàn cầu.

“Có nhiều niềm tin hơn vào cách Việt Nam đang tự thể hiện với thế giới,” ông Lộc nói.

“Có thể thấy điều đó qua các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng – mở rộng sân bay mới, kết nối tốt hơn, các sự kiện quốc tế lớn như APEC – và một nỗ lực lớn hơn để định vị Việt Nam như một điểm đến nghiêm túc, chứ không chỉ là một lựa chọn thay thế cho quốc gia khác.”

Những khó khăn kinh tế toàn cầu vẫn có thể làm chệch hướng tham vọng của ông Tô Lâm. Các cải cách trong nước của Tô Lâm có thể thất bại và khủng hoảng khí hậu đang làm suy giảm tăng trưởng mỗi năm khi các cơn bão ngày càng lớn tàn phá đồng ruộng, nhà cửa và cơ sở hạ tầng.

Tuy nhiên, ở một quốc gia người Việt Nam không được phép chỉ trích chính phủ, dường như vẫn có niềm tin vào hướng đi chung của đất nước.

“Rất khó để biết chắc chắn, nhưng dường như có rất nhiều sự lạc quan,” ông Vũ nói. “Tô Lâm có phần tốt hơn người tiền nhiệm [Trọng] và ông ấy không nói về chủ nghĩa Mác-Lênin lố bịch. Có vẻ là Việt Nam đang trỗi dậy.”

_________________________________

Nguồn: 

South China Morning Post –  To Lam’s blueprint for a rising Vietnam: build fast, grow rich