Thế giới hôm nay: 03/03/2026Nguồn: The Economist
Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng
03/03/2026
NghiencuuQT
Thị trường dầu mỏ và khí đốt tự nhiên vẫn đầy biến động sau khi Iran tuyên bố đóng cửa Eo biển Hormuz và đe dọa sẽ “thiêu rụi” bất kỳ con tàu nào cố gắng đi qua. Tuyến đường này chuyên chở một phần ba lượng dầu mỏ đường biển toàn cầu. Giá khí thiên nhiên hóa lỏng đã tăng vọt sau khi QatarEnergy LNG, nhà sản xuất lớn nhất thế giới của loại nhiên liệu này, tạm ngừng sản xuất do các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran vào các cơ sở của họ.
Các thị trường chứng khoán châu Á giảm điểm mạnh sau vụ tấn công vào đại sứ quán Mỹ tại Riyadh. Trước đó, chứng khoán Mỹ đã phục hồi nhẹ sau những đợt sụt giảm đầu phiên, hầu hết đóng cửa ở mức đi ngang. Cổ phiếu ngành hàng không gánh chịu hậu quả nặng nề nhất từ đợt bán tháo trước đó, sau khi không phận trên khắp Trung Đông bị đóng cửa. Cổ phiếu ngành quốc phòng và năng lượng tăng vọt. Giá vàng tăng mạnh khi các nhà đầu tư tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn, trong khi lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ cũng tăng lên do giá dầu tăng làm dấy lên lo ngại về lạm phát.
Israel nối lại các cuộc tấn công vào các mục tiêu ở Lebanon có liên hệ với Hezbollah. Trước đó, chính phủ Lebanon đã ra lệnh cấm nhóm này tiến hành các hoạt động quân sự – một điều mà Hezbollah, lực lượng ủy nhiệm miễn cưỡng của Iran, có thể ngấm ngầm chào đón. Trong khi đó, có những dấu hiệu khác cho thấy chiến tranh đang lan rộng: Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) cho biết họ đang phải hứng chịu “một trận mưa” tên lửa đạn đạo dồn dập từ Iran, trong khi Qatar tuyên bố đã bắn hạ hai máy bay ném bom của Iran trong không phận của mình.
Emmanuel Macron cho biết Pháp sẽ tăng quy mô kho vũ khí hạt nhân lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ, giữa bối cảnh quan hệ quốc phòng với Mỹ đang rạn nứt. Pháp là cường quốc hạt nhân duy nhất trong Liên minh Châu Âu, nhưng tổng thống nước này tuyên bố ông sẽ cho phép tạm thời đặt các đầu đạn hạt nhân ở các nước châu Âu đồng minh. Điều này sẽ giúp “người châu Âu giành lại quyền kiểm soát vận mệnh của chính mình,” ông nói thêm.
Nvidia, gã khổng lồ ngành chip, công bố đầu tư 2 tỷ USD vào mỗi công ty Lumentum và Coherent, hai công ty của Mỹ chuyên phát triển quang tử học (photonics), một công nghệ được sử dụng trong hệ thống cáp quang của trung tâm dữ liệu, cùng nhiều ứng dụng khác. Cổ phiếu của cả hai công ty này, với các hệ thống sử dụng ánh sáng để truyền dữ liệu, đã tăng hơn 10% sau thông báo trên. Giá cổ phiếu của Nvidia cũng đã tăng tới 4,9% vào hôm qua.
Ban quản lý của Brewdog, một hãng bia Anh từng nổi tiếng với hình ảnh “tỉnh táo” nhưng nay đã phá sản, đã đóng cửa 38 quán bar và sa thải 484 nhân viên, sau khi đồng ý bán thương hiệu này cho Tilray, một công ty bia và sản xuất cần sa của Mỹ, với giá 33 triệu bảng Anh (44 triệu đô la). Các cổ đông nhỏ, được gọi là Equity Punks, những người đã đầu tư hơn 75 triệu bảng Anh thông qua hình thức gọi vốn cộng đồng, sẽ không được bồi thường. Ban đầu, Brewdog phát triển mạnh nhờ hình ảnh nổi loạn, nhưng sau đó ban lãnh đạo bị cáo buộc tạo ra một môi trường làm việc độc hại.
Con số trong ngày: Theo một nghiên cứu gần đây, tỷ lệ bệnh nhân ung thư phạm tội trong vòng 10 năm sau khi được chẩn đoán cao hơn 14% so với người không mắc ung thư.
TIÊU ĐIỂM
“Leo thang theo chiều ngang” ở Trung Đông
Cuộc chiến ở Iran đang lan rộng. Sự trả đũa của Iran nhắm vào các quốc gia Ả Rập Vùng Vịnh đã diễn ra nhanh hơn và hung hăng hơn nhiều người dự đoán, với mục tiêu là các sân bay và cơ sở hạ tầng năng lượng. Hezbollah, nhóm phiến quân ở Lebanon, đã bắn tên lửa và máy bay không người lái vào miền bắc Israel. Còn Israel thì đang ném bom Beirut, thủ đô của Lebanon. Một chiếc máy bay không người lái nghi là của Iran đã tấn công một căn cứ quân sự của Anh ở Cộng hòa Síp. Phía Anh đã tuyên bố rằng Mỹ có thể sử dụng các sân bay của họ cho cuộc chiến này.
Tình trạng này có thể kéo dài bao lâu? Donald Trump ám chỉ có thể lên tới “bốn đến năm tuần.” Vẫn chưa rõ ai ở Iran có thể đứng ở vị thế dẫn dắt các cuộc đàm phán với Mỹ, xét đến việc 49 nhà lãnh đạo của nước này đã thiệt mạng. Người ta cho rằng Iran có đủ tên lửa để duy trì tốc độ bắn hiện tại trong nhiều tuần. Tuy nhiên, các bệ phóng xuất hiện từ nơi ẩn náu sẽ bị săn lùng không chỉ bởi Israel, như trong cuộc xung đột năm ngoái, mà còn bởi cả Mỹ. “Hãy chuẩn bị cho những ngày chiến đấu kéo dài,” Eyal Zamir, Tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel, nhận định.
Chiến tranh Iran báo hiệu rắc rối lớn cho Thổ Nhĩ Kỳ
Cuộc xung đột ngày càng sâu rộng ở Trung Đông đang làm dấy lên viễn cảnh lạm phát bùng phát trở lại. Điều đó có thể báo hiệu rắc rối lớn, đặc biệt là đối với nền kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ. Giá năng lượng tăng vọt và sự gián đoạn tiềm tàng đối với nguồn cung từ Iran – vốn chiếm khoảng 14% lượng khí đốt nhập khẩu của Thổ Nhĩ Kỳ – đe dọa sẽ giáng một đòn chí mạng. Nhờ lãi suất cao, lạm phát đã và đang giảm dần từ mức đỉnh điểm hơn 80% vào năm 2022. Dữ liệu công bố vào hôm nay có thể sẽ cho thấy lạm phát đã tiếp tục hạ nhiệt trong tháng trước. Giờ đây, bằng cách đẩy giá cả lên cao, sự hỗn loạn ở Iran có thể khiến quá trình đó đảo ngược. Các thị trường Thổ Nhĩ Kỳ hiện đã cảm nhận được cú sốc này.
Những rủi ro khác cũng đang lờ mờ hiện ra. Một cuộc chiến kéo dài có thể đẩy hàng trăm nghìn người tị nạn về phía Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia có chung đường biên giới dài 534 km với Iran. Một cuộc nội chiến ở Iran sẽ khiến mọi chuyện thậm chí còn tồi tệ hơn. Một cuộc nổi dậy của người Kurd ở Iran cũng có thể làm đảo lộn tiến trình đàm phán hòa bình của Thổ Nhĩ Kỳ với lực lượng nổi dậy người Kurd ở nước họ. Quốc gia này hoàn toàn có lý do để lo lắng.
Bộ trưởng Tài chính Anh chọn giải pháp an toàn
Hôm nay, Văn phòng Trách nhiệm Ngân sách (OBR) sẽ công bố dự báo về nền kinh tế và tài chính công của Anh. Rachel Reeves sẽ phản hồi về các phát hiện của cơ quan dự báo độc lập này trước Quốc hội, nhưng sẽ không có gì nhiều hơn thế. Sau bản ngân sách hỗn loạn hồi tháng 11 năm ngoái, Bộ trưởng Tài chính muốn sự kiện lần này diễn ra càng tẻ nhạt càng tốt. Nhiều khả năng, bà sẽ đưa ra ít, hoặc thậm chí không có, thông báo chính sách nào, dù bà có thể sẽ nói về cuộc xung đột ở Iran, chí ít là để trấn an thị trường rằng nước Anh có kế hoạch đối phó với những hậu quả kinh tế từ nó.
Các con số của OBR nhìn chung được dự kiến sẽ tương tự như những gì trong ngân sách, dù chi phí nợ dự kiến có thể thấp hơn một chút. Tuy nhiên, câu chuyện thực sự có thể là những gì mà OBR vẫn chưa tính đến: dự báo về lượng người nhập cư giảm mạnh, điều vốn có thể kìm hãm tăng trưởng kinh tế, và áp lực ngày càng tăng buộc chính phủ phải nâng mức chi tiêu quốc phòng. Cần chú ý đến bất kỳ manh mối nào mà OBR đưa ra về những vấn đề này. Chúng có thể khiến bản ngân sách vào mùa thu tới bớt tẻ nhạt hơn so với mong muốn của Reeves.
Đảng Dân chủ hy vọng lật ngược tình thế với bầu cử Thượng viện ở Texas
Hôm nay, cử tri Texas sẽ chọn ra các ứng viên Thượng viện trong các cuộc bầu cử sơ bộ vốn có thể định hình ai sẽ là người kiểm soát Quốc hội vào kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11 tới. Đảng Dân chủ đang đánh hơi thấy cơ hội giành lại một ghế ở bang “đỏ” lớn nhất nước Mỹ, lần đầu tiên kể từ năm 1988.
Đảng Cộng hòa phải lựa chọn giữa John Cornyn, thượng nghị sĩ đương nhiệm 4 nhiệm kỳ, người tự gọi mình là “con ong chăm chỉ” và đôi khi dám hợp tác cả với Đảng Dân chủ, và Ken Paxton, vị tổng chưởng lý hiếu chiến, người luôn tự hào về việc đã kiện Joe Biden 107 lần. Paxton cũng đang vướng vào rắc rối pháp lý của riêng mình, điều mà ông mô tả là một cuộc săn phù thủy theo kiểu Trump. Các cuộc thăm dò đang rất sít sao; một cuộc bầu cử vòng hai với lợi thế nghiêng về Paxton là điều rất dễ xảy ra.
Đảng Dân chủ cũng phải đối mặt với bài kiểm tra về khả năng đắc cử của chính họ. Jasmine Crockett, một nữ nghị sĩ sắc sảo, đã khiến các nhà hoạt động hài lòng tung ra những lời lẽ công kích nhắm vào Đảng Cộng hòa lan truyền trên mạng. James Talarico, 36 tuổi, cựu giáo viên và chủng sinh, lại mang đến một chủ nghĩa dân túy điềm đạm hơn, có sức hút với cả những người bảo thủ. Nếu ông chiến thắng và đối đầu với Paxton, Đảng Dân chủ toàn quốc sẽ rót một lượng tiền khổng lồ vào Texas. Để kiểm soát Thượng viện, đảng này phải giành chiến thắng ở các bang thiên về ủng hộ Cộng hòa.
Một góc nhìn đa chiều về nhà lãnh đạo thời chiến khét tiếng của Nhật Bản
Tiểu sử của các nhà lãnh đạo trong Thế chiến II, như Winston Churchill và Adolf Hitler, luôn là những cuốn sách mang lại doanh thu ổn định cho các nhà xuất bản. Nhưng Tojo Hideki, Thủ tướng Nhật Bản từ năm 1941 đến năm 1944, trong nhiều thập kỷ qua lại vắng bóng trên kệ sách của độc giả tiếng Anh. Peter Mauch, một nhà sử học người Australia, đã mang đến cuốn “ Tojo: The Rise and Fall of Japan’s Most Controversial World War II General” (Tojo: Sự trỗi dậy và sụp đổ của vị Tướng gây tranh cãi nhất thời Thế chiến II của Nhật Bản), vừa được xuất bản ở Mỹ vào hôm nay.
Tojo đã bị đưa ra xét xử trước tòa án tội phạm chiến tranh Tokyo sau thất bại của Nhật Bản, và bị treo cổ vào năm 1948. Đối với hầu hết người dân Nhật, cái đầu hói, chiếc kính, và bộ ria mép của ông vẫn đọng lại như một biểu tượng của tội ác. Trong khi đó, một bộ phận nhỏ theo chủ nghĩa dân tộc, cánh hữu lại luôn tìm cách tôn sùng ông.
Dựa trên những nguồn tài liệu mới được tiếp cận, bao gồm các bài viết của Tojo và nhật ký của các thư ký của ông, Mauch khắc họa Tojo “không phải là anh hùng cũng không phải là kẻ phản diện.” Ông đi sâu vào những sự phức tạp trong cuộc đời của nhân vật này, đồng thời cho thấy cái cách mà sự trung thành tuyệt đối với hoàng đế và khả năng vô song trong việc “điều hướng và thao túng các cấu trúc hành chính phức tạp của quân đội và nhà nước” đã đẩy Nhật Bản đến bờ vực diệt vong.
No comments:
Post a Comment