ĐỐI THOẠI

Từ khủng hoảng Dubai nghĩ về cơ hội cho Long Thành

Mai Phan Lợi
4-3-2026
Tiengdan

Mấy năm trước, khi bước xuống cầu thang máy bay tại Sân bay quốc tế Dubai (DXB), điều khiến tôi ấn tượng không phải là sự xa hoa của một “ốc đảo vàng”, mà là hình ảnh lạnh lùng của những nhân viên an ninh cùng chó nghiệp vụ và súng dài đi tuần giữa sảnh đông nghịt hành khách.

Thế nhưng chỉ cần một cái gật đầu chào, họ lập tức nở nụ cười thân thiện. Sự tương phản ấy – cứng rắn trong kiểm soát nhưng mềm mại trong ứng xử – chính là cách Dubai điều hành một trung tâm trung chuyển toàn cầu: an ninh tuyệt đối để bảo vệ niềm tin, và dịch vụ tận tâm để giữ chân thế giới.

Thế rồi cơn bão địa chính trị ập đến. Khi xung đột với Iran leo thang cuối tháng 2, bầu trời Trung Đông gần như biến thành “vùng cấm”.

Với một thành phố sống nhờ kết nối Đông – Tây như Dubai, đó là cú sốc mang tính sinh tử. Người ta ước tính mỗi phút sân bay DXB tạm dừng hoạt động, nền kinh tế Dubai mất khoảng một triệu USD doanh thu. Với lưu lượng khoảng 260.000 khách mỗi ngày, việc đóng cửa không phận không chỉ đồng nghĩa với các chuyến bay bị hủy, mà còn là sự bốc hơi hàng chục triệu USD doanh thu bán lẻ, miễn thuế và dịch vụ đi kèm.

Trước nguy cơ tổn hại hình ảnh, chính quyền Dubai đã chọn một giải pháp quyết liệt: yêu cầu các khách sạn cung cấp chỗ ở và ăn uống miễn phí cho hơn 20.000 hành khách mắc kẹt, chi phí do nhà nước thanh toán.

Đó là một quyết định “nhân văn tức thời” nhằm bảo toàn thương hiệu điểm đến. Tuy nhiên, khủng hoảng cho thấy một sự thật khắc nghiệt: một trung tâm kết nối dù hiện đại đến đâu cũng dễ tổn thương nếu nằm ngay tâm điểm bất ổn địa chính trị. Khi thị trường tài chính rung lắc và niềm tin nhà đầu tư chao đảo, câu hỏi đặt ra không còn là Dubai đẹp hay không, mà là Dubai có đủ an toàn để đặt cược dài hạn hay không.

Từ câu chuyện đó nhìn về Việt Nam, cái tên Sân bay Long Thành đang ngày càng được nhắc tới như một cơ hội mới của Đông Nam Á. Trong khi Dubai chịu rủi ro địa chính trị, Việt Nam lại sở hữu lợi thế ổn định chính trị – một “tài sản vô hình” nhưng vô cùng giá trị trong bối cảnh thế giới phân mảnh.

Tuy nhiên, ổn định chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ để Long Thành bứt phá lại nằm ở cách chúng ta tổ chức hệ sinh thái quanh sân bay.

Dubai không thành công chỉ nhờ một sân bay lớn. Họ đồng bộ hóa hàng không với cảng biển Jebel Ali, các khu tự do kinh tế, trung tâm tài chính và mạng lưới logistics toàn cầu. Nhờ vậy, sân bay không phải là một công trình đơn lẻ mà là mắt xích của một chuỗi giá trị khép kín.

Nếu Long Thành chỉ dừng lại ở một dự án 16 tỷ USD giữa rừng cao su, trong khi hạ tầng kết nối còn chậm trễ, nguy cơ trở thành “ốc đảo” là hoàn toàn có thật.

Chính vì thế, việc TTg Phạm Minh Chính ra lệnh khẩn cấp đầu tháng 3/2026 để thúc đẩy tuyến đường sắt Thủ Thiêm – Long Thành là một động thái đáng ghi nhận. Nhưng bài học từ Dubai cho thấy mệnh lệnh hành chính chỉ là điểm khởi đầu; điều quan trọng hơn là tốc độ thực thi và sự đồng bộ.

Nếu hành khách phải mất 2–3 giờ di chuyển từ trung tâm TP.HCM đến sân bay, như cảnh báo của TBT Tô Lâm, thì lợi thế cạnh tranh gần như bị triệt tiêu. Trong bối cảnh chi phí logistics của Việt Nam vẫn cao hơn mặt bằng thế giới, một trục đường sắt đô thị hiệu quả trước năm 2030 không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn.

Xa hơn nữa, muốn tận dụng lợi thế địa chính trị, Long Thành cần được hình dung như một “thành phố sân bay” – nơi các khu công nghệ cao, logistics, dược phẩm, bán dẫn… bám sát đường băng để tận dụng tốc độ vận chuyển hàng không. Khi đó, giá trị của sân bay không chỉ đo bằng số lượt khách, mà bằng giá trị gia tăng của các chuỗi cung ứng toàn cầu đi qua nó.

Song song, nếu ngay từ ngày đầu vận hành, Long Thành cần dứt khoát việc hình thành “hạ tầng mềm” bằng triển khai định danh sinh trắc học và quy trình “không chạm”, tận dụng dữ liệu dân cư quốc gia. Có như vậy chúng ta mới có thể rút ngắn khoảng cách với các trung tâm như Changi mà không phải trả giá bằng hàng chục năm thử – sai.

Tôi nghĩ về Dubai khi những chuyến bay bắt đầu nối lại một cách dè dặt. Thành phố ấy rồi sẽ phục hồi sự nhộn nhịp, bởi họ đã chứng minh khả năng quản trị khủng hoảng, nhưng niềm tin của nhà đầu tư về sự ổn định sẽ vẫn là câu hỏi dài. Nhưng chính sự khủng hoảng đó cũng mở ra cơ hội, đồng thời là lời nhắc nhở cho những quốc gia ở cửa ngõ vùng châu Á – Thái bình dương đang nuôi khát vọng trung chuyển toàn cầu.

Với Việt Nam, sự ổn định chính trị chính là “đường băng” để Long Thành cất cánh. Tuy nhiên, chỉ khi hạ tầng kết nối thông suốt, thể chế linh hoạt và tầm nhìn phát triển đồng bộ được thực thi đến nơi đến chốn, Long Thành mới có thể trở thành cửa ngõ thịnh vượng của khu vực – thay vì một giấc mơ dang dở giữa thời cơ vàng.