VNTB – 6 điều giúp tránh mệt mỏi sau cơn say rượuAnh Khoa dịch
18.02.2026 2:00
VNThoibao
(VNTB) – Lúc nhớ lúc quên, đầu đau dữ dội, người uể oải, buồn nôn và bụng đói cồn cào… đây là những biểu hiện quen thuộc khi say rượu
Lúc nhớ lúc quên, đầu đau dữ dội, người uể oải, buồn nôn và bụng đói cồn cào. Khi thoáng nghe những dấu hiệu này, nhiều người nghĩ rằng đây là biểu hiện của một căn bệnh khá nghiêm trọng. Nhưng thực ra, đây chỉ là biểu hiện quen thuộc của những người say rượu.
Sau một đêm nạp vào cơ thể “độc tố” được ưa thích của nhân loại, trong lúc bình minh ngày đầu năm mới dần ló dạng trên khắp thế giới, hàng triệu người thức giấc với hơi thở còn cồn, kèm theo đó là cảm giác tò mò về những điều mình đã làm vào đêm hôm trước. Để giúp người khác vượt qua ngày lãnh đủ hàng năm vì say rượu, bài viết này tổng hợp những thông tin quan trọng từ các mẹo dân gian đã được khoa học kiểm chứng cho đến thực tế rằng tâm lý cũng có thể khiến các triệu chứng trên trở nên nặng hơn.
Đau đầu do rượu vang đỏ là có thật
Rượu vang đỏ từ lâu đã mang tiếng xấu vì một triệu chứng khó chịu mà một số người gặp phải sau khi uống: đau đầu. Thậm chí, cách đây hơn 2.000 năm, người La Mã đã liệt kê một cách khó chịu về những tác hại của chứng đau đầu do vang đỏ.
Từ lâu, thành phần gây ra cảm giác đau đầu này thường được cho là các hợp chất như sulphite. Tuy nhiên, rượu vang trắng cũng chứa lượng sulphite tương đương, trong khi một số bằng chứng cho thấy loại rượu này không gây đau đầu nhiều như vang đỏ.
Thủ phạm thực sự có thể là một hợp chất mang tên quercetin, được tìm thấy với hàm lượng cao trong vỏ nho đỏ – theo nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học tại Đại học California, Davis. Người ta cho rằng quercetin có thể làm gián đoạn quá trình chuyển hóa rượu bình thường ở một số người.”
Khi uống vào, ethanol trong đồ uống có cồn thường được chuyển hóa thành acetaldehyde, sau đó enzyme ALDH tiếp tục chuyển đổi chất này thành acetate. Không phải lúc nào rượu bia cũng là nguyên nhân chính; đôi khi vấn đề nằm ở sự khác nhau ở cơ địa của mỗi người. Ở một số người, các enzyme này hoạt động kém hiệu quả hơn, khiến lượng acetaldehyde độc hại này tích tụ lại, từ đó gây ra những cơn đau đầu thường gặp do rượu vang đỏ.
…nhưng rượu vang đỏ cũng có một số mặt tích cực
Thỉnh thoảng uống một chút rượu vang đỏ có thể có lợi cho sức khỏe, quan niệm này đã xuất hiện từ những năm 1970, khi các nghiên cứu cho thấy người Pháp ít mắc bệnh tim mạch hơn so với nhiều nhóm khác, dù chế độ ăn của họ chứa nhiều chất béo bão hòa. Hiện tượng này được gọi là nghịch lý Người Pháp French Paradox, điều mà đến nay vẫn khiến các nhà nghiên cứu vẫn chưa thể giải thích.
Sau đó, các nhà nghiên cứu đã từng cho rằng những người uống rượu bia ở mức độ vừa phải thì có lợi cho sức khỏe hơn người có lối sống lành mạnh. Nhưng hiện nay người ta cho rằng những dữ liệu này có thể chưa chính xác, bởi thực tế một số người phải kiêng đồ uống có cồn vì các vấn đề sức khỏe khác.
Hơn nữa, những nghiên cứu tiếp theo tìm cách xác định liệu rượu bia có thực sự là ‘liều thuốc vạn năng’ giúp phòng ngừa bệnh tim hay không. Một nghiên cứu tại Trung Quốc cho thấy uống càng nhiều rượu, nguy cơ bị cao huyết áp và đột quỵ càng tăng. Dù vậy, cũng có một điểm tích cực: trong khi nguy cơ đột quỵ gia tăng, thì nguy cơ nhồi máu cơ tim dường như không tăng theo. Có thể một thành phần nào đó trong rượu bia giúp bảo vệ chúng ta trước nguy cơ này — điều này đáng để suy ngẫm, dù không nhất thiết là khi đang nhâm nhi ly rượu vang nóng.
Tâm lý trước khi uống có thể khiến bạn say hơn dù uống ít hơn
Phản ứng của mỗi người với rượu bia đôi khi rất khó lường. Có người thì phấn khích, có người lại buồn bã; một số nói nhiều hơn, trong khi số khác thậm chí có xu hướng cư xử không dễ chịu. Như tác giả David Robson phân tích trong cuốn The Expectation Effect, tác động của rượu bia không chỉ đơn thuần là phản ứng hóa học. Thực tế, tâm lý trước khi uống cùng những quan niệm phổ biến trong xã hội có thể định hình cách chúng ta phản ứng khi uống rượu.
Trong một thí nghiệm nổi tiếng, các nhà nghiên cứu cho các tình nguyện viên uống những loại đồ uống mà họ được thông báo là chứa nhiều, ít hoặc không có cồn. Sau đó, họ được cho tiếp xúc với một “người tham gia” (trên thực tế những người này không tham gia uống rượu) được sắp đặt sẵn để cư xử thô lỗ, rồi được yêu cầu nêm gia vị gồm tương ớt và muối cho món ăn mà người này sẽ dùng. Kết quả cho thấy những người tin rằng mình đã uống nhiều rượu nhất đã cho vào món ăn lượng tương ớt nhiều hơn đáng kể.
Tuy nhiên, những suy nghĩ sẵn có trước khi uống cũng có thể được sử dụng theo hướng tích cực, chẳng hạn như giúp hạn chế mức độ say, do đó làm nhẹ bớt tình trạng mệt mỏi sau khi uống. Trong một nghiên cứu khác, những người được thông báo rằng họ đã uống vodka pha với nước tăng lực Red Bull thì họ cảm thấy mình say hơn so với những người được nói rằng họ chỉ uống một ‘ly cocktail vodka’ hoặc ‘cocktail trái cây’. Đặc biệt, những người vốn tin rằng việc pha rượu với nước tăng lực sẽ khiến say hơn là nhóm cảm nhận mức độ say tăng cao nhất. Đây có thể là một cách để vẫn có cảm giác hưng phấn khi uống rượu, trong khi lượng cồn thực tế đưa vào cơ thể được giữ ở mức thấp.
Acetaldehyde: hóa chất có thể khiến cơ thể chúng ta cảm thấy tệ hơn
Chỉ riêng tại Mỹ, trong năm 2023 đã có khoảng 173 triệu người trưởng thành từ 18 tuổi trở lên tiêu thụ rượu bia – tức là đưa vào cơ thể một chất có nguy cơ gây ung thư mạnh: đồ uống có cồn. Khi cồn được gan chuyển hóa, bước đầu tiên là biến nó thành acetaldehyde, một hóa chất có khả năng gây tổn hại vĩnh viễn cho ADN của cơ thể. Chất gây ung thư này được cho là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến các ca ung thư liên quan đến rượu bia, đồng thời cũng có bằng chứng cho thấy nó có thể góp phần gây ra một số triệu chứng của tình trạng mệt mỏi sau khi say.
Những lầm tưởng về việc pha trộn đồ uống
Theo quan niệm phổ biến, không phải tất cả các loại đồ uống có cồn đều “giống nhau” — ít nhất là xét về mức độ mệt mỏi sau khi uống mà chúng gây ra. Thực tế, đúng là có một số khác biệt trong các chất cấu thành của đồ uống có cồn, và những khác biệt này có thể ảnh hưởng đến cảm giác mệt mỏi sau khi uống.
Yếu tố quan trọng nhất trong số đó chính là cồn. Cồn có tác dụng lợi tiểu, khiến cơ thể dễ bị mất nước nếu không uống đủ nước khi uống rượu bia. Ngoài ra, việc uống nhiều rượu còn làm giảm chất lượng giấc ngủ, khiến chúng ta không ngủ sâu đủ để cơ thể cảm thấy tỉnh táo vào buổi sáng hôm sau.
Hàm lượng cồn trong đồ uống càng cao thì càng dễ uống nhiều trong thời gian ngắn, đặc biệt là với các loại cocktail có hương vị đậm, giúp che lấp vị cồn.
Thông thường, cơ thể chúng ta có thể nhanh chóng phân giải ethanol thành acetaldehyde, trước khi tiếp tục chuyển hóa chất này thành axit acetic. Tuy nhiên, những người mang biến thể gen khiến quá trình phân giải này kém hiệu quả, và vì vậy có nồng độ acetaldehyde trong máu cao hơn sau khi uống rượu, và vì thế thường phải chịu tình trạng mệt mỏi sau uống nặng hơn.
Cũng có những chất khác ẩn trong các loại đồ uống có cồn quen thuộc, và chúng cũng có thể là “thủ phạm” khiến bạn cảm thấy mệt mỏi, khó chịu vào sáng hôm sau. Những chất này giúp lý giải vì sao một số loại đồ uống lại khiến một số người cảm thấy “nặng” hơn so với các loại khác.
Đáng chú ý nhất trong số đó là các hóa chất mà ngành đồ uống gọi là các chất đi kèm theo cồn, được tạo ra trong quá trình lên men. Nhóm chất này bao gồm những hợp chất như acetone, dầu fusel (một số hóa chất có cấu trúc hóa học gần giống cồn nhưng có khối lượng phân tử cao hơn) và tannin, chính chúng tạo nên màu sắc đậm cùng vị chát đặc trưng của các loại đồ uống sẫm màu như whisky và rượu vang đỏ.
Chẳng hạn, rượu whisky bourbon chứa lượng chất đi kèm cao gấp 37 lần so với vodka. Các nghiên cứu cho thấy rằng những người uống whisky bourbon nhiều trong một buổi thường cảm thấy uể oải hơn vào ngày hôm sau so với những người uống vodka. Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng tác động của chất đi kèm đối với say rượu vẫn kém quan trọng hơn so với chính tổng lượng rượu được uống.
Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, thậm chí còn xem xét hai niềm tin phổ biến ở người uống rượu: ‘uống bia trước rồi đến rượu vang thì ổn, còn vang trước rồi bia thì sẽ mệt’, và ‘đã là nho thì đừng pha ngũ cốc’. Kết quả cho thấy việc pha trộn giữa bia và rượu vang theo bất kỳ thứ tự nào cũng không ảnh hưởng đáng kể đến mức độ say. Một lần nữa, lượng rượu đã uống mới là yếu tố dự báo đáng tin cậy nhất về mức độ say. Và nếu bạn đang pha trộn các loại đồ uống, nhiều khả năng là bạn đã uống nhiều rồi.
Vì vậy, việc kiểm soát tổng lượng rượu bạn uống sẽ hiệu quả nhất trong việc tránh say xỉn, nhưng tốt nhất là nên tránh rượu có màu đậm nếu bạn định uống vài ly.
Đừng quá phụ thuộc vào các ‘mẹo giải say’
Không thiếu những phương pháp được cho là có thể giúp nhanh chóng “giải rượu”. Chẳng hạn, ở Ai Cập cổ đại, người ta từng được khuyên đeo một chiếc vòng làm từ lá cây có tên là Alexandrian chamaedaphne, trong khi người La Mã cổ đại lại cho rằng ăn chim hoàng yến chiên có thể giúp giải rượu.
Một số người thì tin vào một bữa ăn nhiều dầu mỡ sau cuộc vui, hoặc một hỗn hợp khó nuốt mang tên Prairie Oyster gồm: trứng sống, nước cà chua và tương ớt. Nhưng trên thực tế, chứng say xỉn thường không phải là hậu quả của việc thiếu hụt dinh dưỡng.
Một số thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng đã xem xét tám phương pháp ‘giải xỉn’ khác nhau, bao gồm chiết xuất từ cây lưu ly, các sản phẩm làm từ cây a-ti-sô, chiết xuất nấm men, quả xương rồng, nước trái cây, cùng một số loại thuốc. Không phương pháp nào cho thấy khả năng làm thay đổi diễn tiến của chứng say xỉn. Các thử nghiệm đối với những biện pháp khác cũng cho kết quả không đồng nhất: một số giúp giảm vài triệu chứng như mệt mỏi hoặc mắc ói, nhưng không biện pháp nào có thể giảm toàn bộ các triệu chứng say xỉn. Ví dụ, nước ép lê Hàn Quốc dường như chỉ phát huy tác dụng ở những người mang kiểu gen vốn đã khiến họ ít bị say nặng.
Người ta cho rằng trứng có thể giúp giảm triệu chứng say rượu vì chứa nhiều cysteine – một axit amin có khả năng liên kết với acetaldehyde và làm giảm bớt tác động của chất này. Nhưng do vai trò thực sự của acetaldehyde trong việc gây ra những triệu chứng say rượu vẫn chưa được xác định chắc chắn, lợi ích của phương pháp này có thể không đáng kể. Thực tế, một nghiên cứu cho những người tham gia dùng thực phẩm bổ sung cysteine cho thấy mức độ say xỉn của họ hầu như không được cải thiện (mặc dù điều thú vị là nghiên cứu này cũng phát hiện ra phụ nữ được hưởng lợi nhiều hơn nam giới).
Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, chất lượng của các nghiên cứu trong lĩnh vực này còn hạn chế, khiến việc đưa ra kết luận chắc chắn trở nên khó khăn. Việc dựa vào các báo cáo chủ quan của người tham gia về tình trạng say rượu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác. Còn việc yêu cầu họ so sánh với những lần say rượu trước đó cũng dễ dẫn đến sai lệch. Có lẽ, tốt hơn là không nên đặt quá nhiều kỳ vọng vào những ‘giải pháp nhanh’ vào ngày hôm sau.
Những cuộc trò chuyện với bạn bè có thể ảnh hưởng đến lượng rượu bia chúng ta uống
Quyết định uống nhiều hơn trong các dịp tụ họp thường chịu tác động từ hành vi của bạn bè và người thân xung quanh. Não bộ của chúng ta liên tục tiếp nhận các tín hiệu từ người khác để định hướng cách chúng ta hành xử.
“Bất cứ điều gì bạn bè làm đều có thể ảnh hưởng đến chúng ta, dù ta có nhận thức được điều đó hay không. Sự hiện diện của họ có thể quyết định việc chúng ta hành động theo những thông tin về sức khỏe đã biết hay phớt lờ chúng,” bà Christin Scholz, phó giáo sư ngành truyền thông thuyết phục tại Đại học Amsterdam tại Hà Lan, cho biết.
Trong một nghiên cứu năm 2019, bà Scholz hỏi các sinh viên tại Mỹ liệu họ có từng trò chuyện với ai đó về những trải nghiệm gần đây liên quan đến rượu bia hay không, và những cuộc trò chuyện đó mang tính tích cực hay tiêu cực. Kết quả cho thấy, những người có cuộc trò chuyện theo hướng tích cực đã uống nhiều rượu hơn vào ngày hôm sau, trong khi việc chia sẻ các trải nghiệm tiêu cực thì việc uống rượu với bạn bè lại khiến họ có xu hướng uống ít hơn trong tương lai.
Giả sử hôm trước tôi có nói chuyện với một người bạn về những mặt tiêu cực của rượu bia, rồi ngày hôm sau tôi lại ở trong quán bar cùng những người khác – tôi vẫn cho rằng cuộc trò chuyện đó ít nhiều có ảnh hưởng đến mình,” bà Scholz nói.
Vậy đâu là cách tốt nhất để tránh say rượu? Câu trả lời đơn giản là uống ít rượu hơn. Nhưng có một số mẹo để làm điều này dễ dàng hơn, chẳng hạn như thảo luận về tác hại của việc uống rượu với bạn bè trước khi uống, và điều chỉnh tâm lý của bạn để trải nghiệm một số cảm giác xã giao dễ chịu mà bạn mong muốn với ít – hoặc thậm chí không có rượu bia. Nếu bạn có kế hoạch cho một đêm vui chơi thâu đêm, việc tránh xa rượu whisky hoặc rượu vang đỏ cũng có thể giúp ích.
_______________________
Nguồn:
No comments:
Post a Comment