Tuesday, February 17, 2026

Trung Quốc giáng đòn vào điểm yếu của Nhật Bản, bà Takaichi có nhượng bộ?
Tessa Wong
Phóng viên Kỹ thuật số châu Á
17 tháng 2 2026
BBC

AFP/Getty Images
Các nhà phân tích cho rằng chiến thắng vang dội của bà Takaichi trong cuộc bầu cử gần đây đã mang lại cho bà vốn chính trị để vững vàng đối đầu với Trung Quốc

Tháng trước tại vườn thú Ueno ở Tokyo, sau khi nhận được hàng ngàn lời tạm biệt đầy nước mắt từ người dân Nhật Bản, hai gấu trúc Hiểu Hiểu và Lôi Lôi đã được đưa lên máy bay về Trung Quốc – dấu hiệu mới nhất cho thấy mối quan hệ giữa Trung Quốc và Nhật Bản đang xấu đi.

Hai con gấu trúc khổng lồ của Trung Quốc đã phải trở về quê hương sau khi Bắc Kinh tuyên bố sẽ lấy lại, khiến Nhật Bản lần đầu tiên sau nhiều thập kỷ không còn gấu trúc Trung Quốc nào.

Kể từ khi Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đưa ra những bình luận khiến quan hệ với Trung Quốc xuống mức thấp nhất trong nhiều năm, Bắc Kinh đã gia tăng áp lực bằng nhiều cách khác nhau – điều tàu chiến, hạn chế xuất khẩu đất hiếm, kiểm soát du lịch Trung Quốc, hủy bỏ các buổi hòa nhạc và thậm chí là đòi lại gấu trúc.

Khi bà Takaichi bắt đầu nhiệm kỳ mới với vai trò thủ tướng sau khi giành được sự ủng hộ mạnh mẽ chưa từng có trong cuộc bầu cử sớm gần đây, các nhà phân tích cảnh báo rằng cả hai bên sẽ khó có thể xuống thang – và mối quan hệ Trung Quốc-Nhật Bản sẽ không thể phục hồi trong thời gian ngắn.

Cuộc tranh cãi bắt đầu vào tháng 11, khi bà Takaichi dường như ám chỉ rằng Nhật Bản sẽ kích hoạt lực lượng tự vệ trong trường hợp Đài Loan bị tấn công.

Trung Quốc tuyên bố Đài Loan tự trị là lãnh thổ của mình và không loại trừ khả năng sử dụng vũ lực để "thống nhất" hòn đảo này trong tương lai. Đài Loan coi Mỹ là đồng minh chủ chốt và Washington đã cam kết giúp Đài Loan tự vệ.

Mối lo ngại từ lâu là bất kỳ cuộc tấn công nào vào Đài Loan đều có thể dẫn đến xung đột quân sự trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc, và sau đó lan rộng sang các đồng minh khác của Mỹ trong khu vực như Nhật Bản và Philippines.

Vấn đề Đài Loan là lằn ranh đỏ tuyệt đối đối với Trung Quốc, nước này phản ứng dữ dội trước bất kỳ bình luận nào bị coi là "can thiệp từ bên ngoài" và khẳng định rằng đây là vấn đề chủ quyền mà chỉ Trung Quốc mới có thể tự quyết định.

Đọc nhiều nhất





Ngay sau phát biểu của bà Takaichi, Bắc Kinh đã phản ứng bằng một loạt lời lên án và yêu cầu rút lại phát ngôn.

Các nhà quan sát lưu ý rằng những bình luận của bà Takaichi phù hợp với lập trường của chính phủ và những gì các nhà lãnh đạo Nhật Bản khác đã nói trong quá khứ.

Nhưng điểm khác biệt là đây là lần đầu tiên một thủ tướng đương nhiệm của Nhật Bản lên tiếng về những quan điểm như vậy. Về phần mình, bà Takaichi từ chối xin lỗi hay rút lại phát ngôn, một lập trường mà các nhà phân tích cho rằng có thể được chứng minh là đúng đắn nhờ sự ủng hộ mạnh mẽ mà bà đã giành được.

Nhưng bà khẳng định sẽ thận trọng hơn khi bình luận về các tình huống cụ thể, và chính phủ của bà đã cử các nhà ngoại giao cấp cao gặp gỡ các đồng liêu Trung Quốc.

Tuy nhiên, điều này hầu như không làm giảm bớt sự tức giận của phía Trung Quốc.

Áp lực 'vùng xám'

Trước sự kiên quyết không nhượng bộ từ bà Takaichi, Trung Quốc đã liên tục gia tăng áp lực.

Trong những thập kỷ gần đây, căng thẳng giữa hai nước đã bùng phát do sự thù địch lịch sử, nhưng lần này, các nhà phân tích cho rằng, tình hình có vẻ khác.

Trung Quốc đã mở rộng áp lực trên một "phạm vi rộng hơn nhiều", theo Robert Ward, chủ nhiệm bộ phận Nhật Bản của viện nghiên cứu Chiến lược Quốc tế.

Ông cho rằng đó là áp lực phân tán, ở mức độ thấp, tương tự như "chiến tranh vùng xám" mà Trung Quốc tiến hành đối với Đài Loan, nhằm mục đích "làm suy yếu đối phương để họ bình thường hóa những điều thực chất là không bình thường".

Về mặt ngoại giao, Trung Quốc đã đệ đơn khiếu nại lên Liên Hợp Quốc và hoãn hội nghị thượng đỉnh ba bên với Nhật Bản và Hàn Quốc.

Trung Quốc cũng đã cố gắng lôi kéo các bên khác vào cuộc xung đột và kêu gọi Anh và Pháp đứng về phía mình, đồng thời thúc giục các đồng minh Nga và Triều Tiên lên án Nhật Bản.

Cuối tuần qua, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã viện dẫn lịch sử xâm lược của Nhật Bản trong Thế chiến II khi phát biểu trước các nhà lãnh đạo phương Tây tại Hội nghị An ninh Munich và gọi những bình luận của bà Takaichi là một "diễn biến rất nguy hiểm".

Về mặt quân sự, Nhật Bản tuyên bố Trung Quốc đã sử dụng thiết bị bay không người lái (drone), cho tàu chiến đi ngang qua các đảo của họ và máy bay chiến đấu của Trung Quốc đã "khóa radar" vào máy bay của họ.

Tàu tuần tra bờ biển Nhật Bản và Trung Quốc đã đối đầu nhau gần quần đảo Senkaku/Điếu Ngư đang tranh chấp, trong khi tuần trước, chính quyền Nhật Bản đã bắt giữ một tàu cá Trung Quốc.

Nhưng rõ ràng là Trung Quốc cũng muốn đánh vào điểm yếu của Nhật Bản - nền kinh tế.

Bắc Kinh đã áp đặt các hạn chế xuất khẩu sang Nhật Bản đối với các công nghệ lưỡng dụng, bao gồm các nguyên tố đất hiếm và khoáng sản quan trọng, điều này được coi là một hình thức cưỡng bức kinh tế.

Họ cũng cảnh báo công dân Trung Quốc nên tránh Nhật Bản để học tập và nghỉ lễ, và đã hủy các chuyến bay trên 49 tuyến đến Nhật Bản, dẫn đến sự sụt giảm lượng khách du lịch và sự giảm giá của một số cổ phiếu. Theo số liệu chính thức, công dân Trung Quốc chiếm một phần tư tổng số khách du lịch nước ngoài đến Nhật Bản.

Ngay cả lĩnh vực giải trí và văn hóa cũng không tránh khỏi ảnh hưởng.

Các sự kiện âm nhạc Nhật Bản đã bị hủy bỏ tại Trung Quốc, bao gồm cả một sự kiện mà ca sĩ bị buộc phải rời sân khấu giữa chừng, trong khi các nhà phân phối phim đã hoãn phát hành một số bộ phim Nhật Bản.

Một trong những sản phẩm văn hóa xuất khẩu nổi tiếng nhất của Nhật Bản, Pokemon, cũng bị chỉ trích vì một sự kiện dự kiến ​​được tổ chức tại đền Yasukuni. Ngôi đền này tôn vinh những người lính Nhật Bản tử trận, bao gồm cả một số người mà Trung Quốc coi là tội phạm chiến tranh. Sự kiện sau cùng đã bị hủy bỏ.

Và trên mạng xã hội, những người theo chủ nghĩa dân tộc trực tuyến Trung Quốc đã tấn công bà Takaichi, bao gồm cả việc chia sẻ các video do AI tạo ra cho thấy nhân vật văn hóa đại chúng Ultraman và nhân vật hoạt hình Thám tử Conan chiến đấu với thủ tướng.

Getty Images
Gấu trúc Hiểu Hiểu vào ngày cuối cùng ở vườn thú Ueno

Nhưng nhìn chung, Trung Quốc đã có những hành động ít khiêu khích hơn so với các cuộc xung đột trước đây với Nhật Bản, theo nhận định của Bonny Lin và Kristi Govella thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS).

"Cho đến nay, các phản ứng kinh tế và quân sự của Trung Quốc tương đối hạn chế so với trước đây, nhưng vẫn còn nhiều dư địa cho sự leo thang hơn nữa," họ nhấn mạnh trong một phân tích gần đây.

Trung Quốc cũng có thể đang kiềm chế không gây áp lực quá mạnh lên Nhật Bản vì hiện tại nước này đang "tích cực định vị mình là người bảo vệ trật tự hậu Thế chiến II" và muốn được coi là một cường quốc có trách nhiệm hơn khi so với Mỹ, ông Ward nói thêm.

Một 'điệu tango sẽ tiếp tục'

Các nhà quan sát đều đồng ý rằng nếu hoặc khi căng thẳng lắng xuống, chúng có thể sẽ ổn định ở mức độ cao hơn trước đây.

Các nhà nghiên cứu Lin và Govella nhận định trong phân tích của họ rằng cả hai bên đều ít có khả năng xuống thang hơn trong lần này. Trung Quốc hiện là một cường quốc mạnh hơn nhiều, và "Đài Loan là trung tâm của các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc, điều đó có nghĩa là Bắc Kinh có nhiều khả năng sẽ có lập trường cứng rắn hơn so với các lần trước".

"Bắc Kinh cũng rất nghi ngờ bà Takaichi và có thể coi những nỗ lực xuống thang mà không rút lại một cách rõ ràng các bình luận của bà là đạo đức giả hoặc, thậm chí tệ hơn, là lừa dối về mặt chiến lược," họ bình luận thêm.

Trong khi đó, Nhật Bản có ý chí mạnh mẽ hơn để giữ vững lập trường, đặc biệt là với chiến thắng bầu cử vang dội của bà Takaichi, điều mà "bà ấy sẽ coi là sự minh chứng cho lập trường của mình đối với Trung Quốc", ông Ward nhận xét.

Bà Govella nói với BBC rằng bà Takaichi có thể sẽ sử dụng chiến thắng của mình như "vốn chính trị" để thúc đẩy các chính sách quốc phòng và kinh tế nhằm củng cố vị thế của Nhật Bản.

Bà Takaichi đã cam kết sẽ tăng chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản lên 2% GDP sớm hơn hai năm so với kế hoạch, hoàn thành việc sửa đổi các chiến lược an ninh trọng điểm vào cuối năm nay và sớm khởi động gói kích thích kinh tế.


Đổi lại, Trung Quốc "nhận thấy bà Takaichi là một nhà lãnh đạo khá mạnh mẽ và chiến dịch gây áp lực chỉ càng làm cho bà ấy mạnh mẽ hơn trong nước, [vì vậy] họ có thể sẽ không tăng cường áp lực nhiều," theo ông Kiyoteru Tsutsui, chuyên gia về Nhật Bản và giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Châu Á - Thái Bình Dương Shorenstein tại Đại học Stanford.

"Vì vậy, cuộc đối đầu này có thể sẽ còn tiếp diễn trong một thời gian nữa."

Yếu tố khó đoán có thể là Tổng thống Mỹ Donald Trump cho đến nay đã cam kết ủng hộ mạnh mẽ bà Takaichi, đưa ra một sự ủng hộ bất thường dành cho bà trong thời gian chuẩn bị cho cuộc bầu cử sớm.

Nhưng nhiều người dự đoán quan hệ Mỹ-Trung sẽ ấm lên hơn nữa trong năm nay, ông Tsutsui lưu ý, với một số cuộc gặp dự kiến ​​giữa ông Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình, bao gồm cả chuyến thăm cấp nhà nước của tổng thống Mỹ tới Bắc Kinh vào tháng Tư.

So với các sự việc trước đây, phản ứng của Mỹ đối với cuộc tranh chấp mới nhất "cho đến nay khá im lặng, điều này có thể khiến Trung Quốc thêm tự tin", hai bà Lin và Govella nhận định.

"Người Nhật rất lo sợ sẽ có một thỏa thuận lớn nào đó giữa Tập Cận Bình và Trump," ông Ward đánh giá.

Cuối tuần qua, Mỹ và Nhật Bản đã khẳng định mối quan hệ của mình bên lề Hội nghị An ninh Munich trong cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio và người đồng cấp Nhật Bản Toshimitsu Motegi.

Bà Takaichi cũng dự kiến ​​sẽ gặp lại ông Trump vào tháng Ba khi bà đến thăm Washington DC, trước chuyến đi Trung Quốc của ông.

Khi Trung Quốc tiếp tục gia tăng áp lực, Tokyo có thể sẽ "quyết tâm gấp đôi" trong việc gánh vác thêm gánh nặng quốc phòng mà họ chia sẻ với Mỹ, ông Ward cho hay, và "thực sự hợp tác chặt chẽ hơn với họ để đảm bảo rằng Mỹ không dần mất đi sự quan tâm đến khu vực này".

Chủ đề liên quan

Tin liên quan




By at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)