ĐỐI THOẠI

VNTB – Khói mù đô thị từ ống xả xăng sinh học

Thuỳ Linh
10.06.2026 6:21
VNThoibao

(VNTB) – Được kỳ vọng là giải pháp xanh thân thiện với môi trường, nhưng đằng sau ống xả của thứ năng lượng sinh học ấy lại âm thầm để lại những “vị khách” độc hại cho sức khỏe cộng đồng.

Đối với những người sinh sống tại TP.HCM, hình ảnh những buổi trưa nắng gắt nhưng bầu trời lại mờ mịt trong một làn sương dày đặc đã không còn xa lạ. Đó là hiện tượng sương mù quang hóa. Không lãng mạn như làn sương sớm của Đà Lạt, hiện tượng này giống như một “chiếc lồng kính” ô nhiễm đậm đặc đang lơ lửng sát mặt đất, bao bọc lấy dòng người đang chôn chân giữa những con đường kẹt xe. Nó gây cay mắt, khó thở và là khắc tinh của người già, trẻ nhỏ cùng những người có bệnh nền về hô hấp.

Trước thực trạng đó, việc thay thế xăng khoáng bằng xăng sinh học (như E5, E10) được thúc đẩy như một giải pháp để bảo vệ môi trường, giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, liệu xăng sinh học có thực sự “sạch” hoàn toàn như chúng ta vẫn nghĩ?

Tác dụng phụ của “nhiên liệu xanh”

Không thể phủ nhận, cồn sinh học (ethanol) khi đốt cháy nhìn rất sạch, không tạo ra khói đen hay muội than. Trên lý thuyết, việc phối trộn ethanol vào xăng giúp cắt giảm đáng kể lượng khí Carbon và các khí độc hại vốn là thủ phạm gây ô nhiễm truyền thống.

Tuy nhiên, không có giải pháp nào là hoàn hảo. Khi cồn sinh học bị đốt cháy ở áp suất và nhiệt độ cao bên trong động cơ, một chuỗi phản ứng hóa học khác sẽ xảy ra, sản sinh ra hai phụ phẩm đáng ngại: Acetaldehyde và Formaldehyde.

Một bài viết trên báo Tin tức (Thông tấn xã Việt Nam) có đăng lời giải thích của  Giáo sư Mark Jacobson, chuyên gia kỹ thuật môi trường tại Đại học Stanford (Mỹ): “Ethanol tạo ra acetaldehyde và formaldehyde là hai chất gây ung thư. Cả hai chất này đều nằm trong số 5 chất tạo ra hiện tượng ô nhiễm sương mù quang hóa”. Hiện tượng này là tác nhân trực tiếp gây ra nhiều vấn đề về đường hô hấp, đặc biệt là bệnh hen suyễn.

ScienceDirect – nền tảng dữ liệu khoa học uy tín toàn cầu – với các nghiên cứu chuyên sâu về độc tính môi trường cũng xác nhận hai hóa chất này thực sự là những “sát thủ thầm lặng”. Thay vì chỉ xuất hiện giới hạn trong các phòng thí nghiệm hay cơ sở công nghiệp đặc thù, giờ đây chúng lại đang được xả thẳng ra đường phố thông qua những dòng nhiên liệu được gắn nhãn “thân thiện với môi trường”.

Mối nguy từ khí hậu nắng nóng  

Về mức độ nguy hại, cả Acetaldehyde và Formaldehyde đều đã bị Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm các chất có khả năng gây ung thư và kích ứng mạnh niêm mạc đường hô hấp ở người.

Mối lo ngại này càng trở nên đáng sợ hơn tại các đô thị lớn của Việt Nam. Khí hậu nhiệt đới đới và cái nắng oi ả ban trưa kết hợp với bức xạ mặt trời gay gắt trở thành chất xúc tác hoàn hảo. Khi các chất thuộc aldehydes từ khí thải cồn phun ra môi trường, chúng nhanh chóng phản ứng với các oxit nitơ (NOx) có sẵn từ khói xe, và kết quả là sương mù quang hóa diễn ra nhanh hơn và đậm đặc hơn.

Người dân “bấm bụng” đổ xăng sinh học E10 vì chính sách môi trường của nhà nước, những lo ngại về chi phí hay ảnh hưởng tới xe cộ từng bị xem như lời “ong, ve”. Nhưng đổi lại, họ đang tự rước về một lớp sương độc hại khác để nó “xộc” thẳng vào mũi mình cũng như con em mỗi khi ra đường.