ĐỐI THOẠI

VNTB – Vận động là chìa khóa cho sức khỏe và hạnh phúc của trẻ em.
Melissa Hogenboom
08.06.2026 12:47
VNThoibao

 (VNTB) – Trẻ em ngày nay ít vận động thể chất hơn trước đây. Tuy nhiên, các nhà khoa học đang dần tìm ra những giải pháp thiết thực và mang lại hiệu quả trong việc khuyến khích các em thiếu nhi vận động nhiều hơn.

Trên phạm vi toàn cầu, trẻ em ngày nay ít vận động hơn trước đây. Theo các nhà khoa học, xu hướng này có thể để lại những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe của trẻ.

Tình trạng đó diễn ra trong bối cảnh tỷ lệ béo phì ở trẻ em ngày càng tăng. Hiện nay, cứ 10 trẻ em và thanh thiếu niên thì có một em bị béo phì. Thời gian không vận động tăng lên, căng thẳng, chất lượng dinh dưỡng chưa phù hợp và mức độ tham gia các hoạt động thể thao giảm sút đều là những yếu tố góp phần dẫn đến thực trạng này.

Điều đáng mừng là việc hiểu rõ những nguyên nhân khiến trẻ ít vận động cũng mở ra cơ hội để khuyến khích các em vận động nhiều hơn, qua đó mang lại lợi ích cho cả hiện tại lẫn tương lai.

Trên thực tế, ngày càng có nhiều bằng chứng cho thấy có những giải pháp thiết thực và hiệu quả để khuyến khích trẻ em vận động nhiều hơn, qua đó cải thiện cả sức khỏe thể chất lẫn năng lực nhận thức của các em.

Theo khuyến cáo hiện nay, trẻ em nên dành ít nhất 60 phút mỗi ngày cho các hoạt động thể chất. Mặc dù vậy, nhiều trẻ vẫn chưa đáp ứng được mức hoạt động thể chất đã được khuyến nghị.

Điều này có thể để lại những hệ quả kéo dài, bởi những trẻ ít vận động thường tiếp tục hoạt động thể chất ở mức thấp khi trưởng thành. Ngược lại, trẻ em vận động nhiều thường có xu hướng duy trì thói quen này khi bước vào tuổi trưởng thành.

Một nghiên cứu kéo dài 50 năm trên 712 cựu chiến binh Thế chiến II cho thấy rằng những người tham gia thể thao từ thời trung học thường có sức khỏe tốt hơn ở tuổi 70 và duy trì lối sống năng động hơn khi về già. Những người từng chơi thể thao cũng ít phải đi khám bác sĩ hơn.

Các nghiên cứu cho thấy những người tham gia thể thao từ khi còn nhỏ thường có chỉ số khối cơ thể (BMI) thấp hơn, vòng eo nhỏ hơn và sức khỏe tinh thần tốt hơn. Họ cũng có xu hướng đạt kết quả học tập cao hơn và thể hiện năng lực nhận thức tốt hơn.

Lợi ích đối với não bộ

Theo bà Nicole Logan, trợ lý giáo sư ngành khoa học vận động học tại Đại Học Rhode Island (Mỹ), vận động thể chất không chỉ mang lại lợi ích lâu dài mà còn giúp trẻ khỏe mạnh hơn ngay từ thời điểm hiện tại.

“Hoạt động thể chất giúp cải thiện thể trạng, đồng thời tăng cường và duy trì các khả năng tư duy khi trẻ phát triển trong giai đoạn vị thành niên,” bà nói.

“Càng vận động nhiều, sức khỏe tim phổi của chúng ta càng được cải thiện, và điều đó cũng có lợi cho não bộ của chúng ta”.

Với những lợi ích này, giới nghiên cứu ngày càng chú trọng đến việc giúp trẻ em và thanh thiếu niên hạn chế ngồi lâu và tăng cường vận động cơ thể, theo các khuyến cáo từ những tổ chức như Tổ chức Y tế Thế giới (WHO)

Chẳng hạn, trong một chương trình tập luyện sau giờ học kéo dài 9 tháng, bà Logan và các cộng sự phát hiện rằng những trẻ em béo phì đã tham gia chương trình tập luyện có điểm số nhận thức tốt hơn so với nhóm học sinh béo phì không tham gia. Các hoạt động diễn ra 5 ngày mỗi tuần với cường độ từ vừa đến cao.

Chương trình can thiệp này cũng giúp giảm mỡ trong cơ thể, và đây được xem là một trong những lý do khiến khả năng nhận thức được cải thiện, bà Logan giải thích. Điều này là do mỡ tích tụ quanh các cơ quan nội tạng quan trọng có thể gây viêm, từ đó liên quan đến suy giảm chức năng nhận thức. Ngược lại, thể lực tim phổi và hoạt động thể chất được ghi nhận là có liên quan đến độ chính xác cao hơn trong các nhiệm vụ phức tạp, tăng tốc độ phản xạ, đồng thời cải thiện khả năng kiểm soát ức chế — yếu tố giúp trẻ kiềm chế các phản ứng bốc đồng, qua đó đóng vai trò quan trọng đối với khả năng tập trung.

Bà Logan cho rằng các trường học nên đảm bảo 60 phút vận động mỗi ngày, qua đó giảm bớt gánh nặng cho phụ huynh trong việc tạo điều kiện cho trẻ tham gia thể thao vốn có thể tốn kém và mất thời gian.

Phá vỡ thói quen ít vận động

Tăng cường vận động không nhất thiết phải thông qua các môn thể thao có tổ chức.

Trong một nghiên cứu tại bang Massachusetts (Mỹ), việc mở rộng cơ hội vận động trước, trong và sau giờ học, cùng với việc cải thiện khả năng tiếp cận thực phẩm lành mạnh, đã giúp giảm chỉ số BMI ở học sinh tiểu học. Khoảng 1/4 số trẻ tham gia nghiên cứu không tham gia bất kỳ môn thể thao nào trong năm trước đó. 

“Cách hiệu quả nhất để phòng ngừa béo phì ở trẻ em là cải thiện môi trường thực phẩm, thúc đẩy hoạt động thể chất và quản lý thời gian sử dụng thiết bị điện tử,” bà Ulla Toft, giáo sư lâm sàng tại Đại học Copenhagen (Đan Mạch), cho biết. Bà đang thực hiện một nghiên cứu can thiệp (nghiên cứu có can thiệp là nghiên cứu mà trong đó có những tác động lên các đối tượng được nghiên cứu, trong trường hợp này là các trẻ em tham gia nghiên cứu tham gia việc vận động thể chất. Loại nghiên cứu này khác với các nghiên cứu quan sát. Trong đó, các nhà nghiên cứu chỉ quan sát đối tượng nghiên cứu mà không tác động gì. Ví dụ, không yêu cầu tập thể dục) quy mô lớn về béo phì tại Đan Mạch, tập trung vào bốn yếu tố chính: chế độ ăn, vận động thể chất, thời gian sử dụng thiết bị điện tử và giấc ngủ. 

“Không nhất thiết phải chơi thể dục thể thao, nhưng phải ngồi ít hơn” – bà Flaminia Ronca.

Các can thiệp tại trường hợc cũng đã cho thấy có triển vọng. Trong một thử nghiệm tại 30 trường học ở Anh, giáo viên được khuyến khích giảm thời gian ngồi yên của học sinh. Kết quả cho thấy tỷ lệ số đo eo–hông (để đo lượng mỡ) giảm 8% và mức độ tham gia thể thao tăng 10%. Những thay đổi đơn giản như yêu cầu học sinh đứng khi trả lời câu hỏi hoặc tăng cường di chuyển trong lớp học đã tạo ra những cải thiện đáng kể.

Theo các nhà nghiên cứu, cách tiếp cận này không nhấn mạnh vào việc tăng thêm giờ thể dục chính thức, mà tập trung vào việc giảm thời gian ngồi kéo dài trong suốt ngày học.

Sự hỗ trợ của phụ huynh

Hiện chưa có bằng chứng chắc chắn về tác động dài hạn của dạng can thiệp này, nhưng bà Ronca cho rằng việc hình thành sớm các hành vi lành mạnh có thể đem lại lợi ích bền vững. Phù hợp với các nghiên cứu khác, nghiên cứu của bà Ronca cũng cho thấy trẻ càng vận động nhiều thì phản ứng càng nhanh trong các nhiệm vụ nhận thức liên quan đến sự chú ý và kiểm soát hành vi.

Các nghiên cứu tiếp theo cho thấy chỉ một buổi hoạt động thể chất kéo dài 30 phút cũng có thể cải thiện hiệu suất của trẻ trong các bài kiểm tra nhận thức.

Trong bối cảnh hoạt động thể chất thường giảm ở lứa tuổi vị thành niên, đặc biệt là ở các bé gái, sự hỗ trợ từ cha mẹ cũng có thể giúp tăng mức độ tham gia. Một khảo sát tại Mỹ với cả trẻ em và phụ huynh cho thấy những bé gái được cha mẹ khuyến khích và giúp tìm cơ hội tham gia thể thao có xu hướng tiếp tục tham gia.

Tương tự, khi trẻ em thường học theo hành vi của người lớn xung quanh, các nghiên cứu cho thấy trẻ có xu hướng vận động nhiều hơn nếu cha mẹ cũng năng động, cũng như khi cha mẹ cùng tập luyện với con. Điều này có thể đơn giản như một buổi đạp xe ở công viên gần nhà hoặc cùng nhau chạy bộ ngắn.

Tăng sự tự tin khi vận động

Một cách khác để tăng cường hoạt động thể chất là xem xét cảm nhận của trẻ khi vận động.

Bà Michaela James thuộc Trường Y Đại học Swansea (Vương quốc Anh) cho biết khi trẻ cảm thấy tự tin trong vận động, điều này có thể cải thiện sức khỏe tinh thần của các em. Bà cũng nhận thấy nhiều trường học hiện vẫn tập trung vào các hoạt động thể chất có tổ chức, điều này có thể khiến một số trẻ cảm thấy bị loại trừ và ảnh hưởng đến sự tự tin của các em.

Bà cho rằng việc để trẻ có nhiều lựa chọn hơn trong các hoạt động có thể tạo ra những thay đổi quan trọng. “Việc trao quyền cho trẻ và nói rằng ‘cứ tự do làm theo cách của mình’ có thể khá lộn xộn, nhưng tôi nghĩ điều đó đóng vai trò rất lớn trong việc dạy dỗ những con người biết quan tâm và giàu sự đồng cảm,” bà nói.

Việc tăng cường các hoạt động vui chơi tự do cũng có thể được thực hiện khá đơn giản, bằng cách khuyến khích các giờ nghỉ ngắn để trẻ vận động trong giờ học, đồng thời không lấy giờ ra chơi làm hình phạt, vì một số trường học đã dùng cách này để điều chỉnh hành vi của học sinh.

Theo đó, việc thiết kế sân chơi sáng tạo hơn để khuyến khích hoạt động chơi tự do, sử dụng các vật dụng như thùng, lốp xe hoặc pallet gỗ, cũng có thể giúp tăng mức độ vận động.

Quan trọng hơn, cần nhìn nhận rằng mọi hình thức vận động đều có giá trị, bà James nhấn mạnh — từ việc leo cây, chạy chơi đến trò đuổi bắt. “Điều quan trọng là tôn trọng những gì trẻ muốn làm,” bà nói.

Cô Melissa Hogenboom là phóng viên sức khỏe cấp cao tại BBC và là tác giả của Breadwinners (2025) và The Motherhood Complex. Cô có tài khoản Instagram là melissa_hogenboom.

_____________________

Nguồn:

BBC – Why moving about is key for children’s health – and happiness