ĐỐI THOẠI

VNTB – Putin có thể phải trả giá cho thất bại ở Ukraine

Tác giả: Gideon Rachman
03.06.2026 6:47
VNThoibao

(VNTB) – Lịch sử cho thấy rằng thất bại quân sự thường dẫn đến những thay đổi chính trị triệt để ở Moscow.

Thất bại quân sự và rủi ro lan đến Moscow

Ngày Chiến thắng có báo hiệu sự thất bại không? Biểu tượng của cuộc diễu binh quy mô nhỏ được tổ chức tại Moscow vào ngày 9 tháng 5 là vô cùng rõ rệt. Điện Kremlin đã quyết định không mạo hiểm phô diễn xe tăng và thiết bị hạng nặng thông thường trên Quảng trường Đỏ vì lo sợ các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái của Ukraine. Quyết định này minh họa rằng “chiến dịch quân sự đặc biệt” của Vladimir Putin không chỉ thất bại trong việc đánh bại Ukraine. Quân đội Nga giờ đây còn đứng trước rủi ro ngay tại Moscow.

Không thể mang lại chiến thắng sau bốn năm chiến tranh tổng lực, Điện Kremlin đã tìm cách ít nhất là cách ly Moscow và Saint Petersburg khỏi các hậu quả. Nhưng chiến tranh giờ đây đã lan đến thủ đô của Nga. Các mối lo ngại về an ninh đã dẫn đến việc đóng cửa thường xuyên các sân bay chính của Moscow và ngừng hoạt động internet di động. Các tướng lĩnh đã bị ám sát ngay trên đường phố thủ đô. Giá nhiên liệu đang tăng trên khắp nước Nga vì các cuộc tấn công thành công của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu của Nga.

Thiệt hại nhân mạng và chi phí chiến tranh khổng lồ

Đối với toàn nước Nga, cái giá của cuộc xung đột là vô cùng lớn và bi thảm. Anne Keast-Butler, người đứng đầu cơ quan tình báo GCHQ của Anh, gần đây cho biết gần 500.000 người Nga đã thiệt mạng trong cuộc xung đột – và còn nhiều người nữa bị thương nặng. Đó là một mối đe dọa rõ ràng đối với tương lai của một đất nước mà dân số vốn đã đang sụt giảm từ trước chiến tranh.

Nếu một chiến thắng vẻ vang đang ở ngay trước mắt, những chi phí đó có thể được coi là chịu đựng được. Nhưng Nga hiện đã chiến đấu ở Ukraine lâu hơn cả thời gian Liên Xô chiến đấu với Đức trong Chiến tranh Thế giới thứ hai. Họ vẫn chưa thể chinh phục được toàn bộ vùng Donbas và vào tháng 4, người Nga thực sự đã mất thêm lãnh thổ.

Bất mãn gia tăng trong giới tinh hoa Nga

Tình hình tồi tệ này hiện đang tạo ra những dấu hiệu bất mãn rõ rệt trong giới tinh hoa Nga, bao gồm cả một số người công khai nghi ngờ về cuộc chiến. Một bài báo được thảo luận nhiều đã xuất hiện gần đây trên ấn phẩm uy tín “Nga trong các vấn đề toàn cầu”. Bài viết lập luận rằng mục tiêu loại bỏ chính phủ thân phương Tây ở Kyiv là “căn bản là không thể đạt được” vì nó đòi hỏi phải chiếm đóng toàn bộ Ukraine. Thay vào đó, bài viết gợi ý rằng một nền hòa bình thông qua thương lượng sẽ có lợi cho Nga.

Bài học lịch sử: Thất bại quân sự dẫn đến thay đổi chính trị

Lịch sử Nga cho thấy Putin nên lo lắng – không chỉ về tiến trình của cuộc chiến mà còn về vị thế của chính mình. Những thất bại quân sự của Nga thường dẫn đến những thay đổi triệt để về hướng đi chính trị ở Moscow. Thất bại trong cuộc Chiến tranh Nga-Nhật năm 1905 đã góp phần gây ra những bất ổn trong dân chúng và dẫn tới việc chuyển dịch sang chế độ quân chủ lập hiến. Thất bại trong Thế chiến thứ nhất đã tạo nên bối cảnh cho Cách mạng Nga. Việc phế truất Nikita Khrushchev khỏi vị trí lãnh đạo Liên Xô năm 1964 có liên quan mật thiết đến thất bại mà người ta cảm nhận được trong Cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba. Cuộc chiến Afghanistan kéo dài không dứt là một phần quan trọng trong sự bất ổn dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô.

Những tiền lệ đó cho thấy thất bại ở Ukraine có thể dễ dàng dẫn đến sự sụp đổ của Putin, người hiện đã 73 tuổi. Nhưng việc xác định cơ chế chính xác cho việc loại bỏ ông là khó khăn hơn nhiều.

Các con đường lật đổ Putin: Biểu tình và nổi dậy vũ trang

Các cuộc biểu tình công khai hay chính trị thông thường có vẻ khó thành công. Đã có những cuộc biểu tình lớn chống Putin ở Moscow vào năm 2011-12, 2019 và 2021, nhưng đã bị đáp trả bằng các vụ bắt giữ hàng loạt và bạo lực. Các nhà lãnh đạo phe đối lập có sức lôi cuốn thường kết thúc bằng cái chết hoặc lưu vong; Boris Nemtsov bị ám sát gần Điện Kremlin năm 2015. Alexei Navalny chết trong tù năm 2024, gần như chắc chắn là bị sát hại. Có các cuộc bầu cử Duma Quốc gia Nga vào tháng 9, nhưng kết quả thì không có gì phải nghi ngờ.

Những người có súng có cơ hội lật đổ Putin cao hơn là những thường dân không có vũ khí. Cuộc nổi dậy năm 2023 do Yevgeny Prigozhin, người sáng lập tập đoàn Wagner, dẫn đầu là thời điểm Putin tiến gần nhất đến việc mất quyền lực kể từ khi ông trở thành tổng thống Nga vào tháng 12 năm 1999. Nhưng cuộc nổi loạn đã thất bại và Prigozhin đã chết trong một vụ tai nạn máy bay không mấy bí ẩn ngay sau đó. Kể từ đó, Putin đã đảm bảo rằng ông kiểm soát chặt chẽ tất cả các lực lượng vũ trang trong nước.

Khả năng chia rẽ trong giới tinh hoa: Con đường khả thi nhưng khó khăn

Tuy nhiên, một sự chia rẽ trong giới tinh hoa Nga vẫn có vẻ là cách khả thi nhất để loại bỏ Putin. Điều cần thiết là một khối lượng người tới hạn đồng ý rằng cuộc chiến đang diễn ra tồi tệ và Nga cần nó kết thúc. Những người này cũng sẽ hiểu rằng việc đàm phán hòa bình với Ukraine – và một sự xích lại gần hơn với Châu Âu – sẽ dễ dàng hơn nhiều nếu có một gương mặt mới và tư duy mới trong Điện Kremlin. Thật vậy, các chính phủ châu Âu hiện nên nỗ lực hết sức để truyền tải thông điệp đó vào các vòng tròn tinh hoa ở Nga.

Tuy nhiên, việc chuyển hóa sự bất mãn của giới tinh hoa thành một hành động hiệu quả để loại bỏ Putin không phải là chuyện dễ dàng. Nó có lẽ đòi hỏi một ai đó ở gần đỉnh cao của hệ thống hiện tại, với quân đội trung thành đứng sau. Nhưng, như Alexander Gabuev của Trung tâm Carnegie Nga-Á-Âu chỉ ra, giới tinh hoa hiện tại “đều là những người trung thành được tuyển chọn kỹ lưỡng, là những người hưởng lợi từ cuộc đối đầu hiện tại, với hàng tấn kompromat (tài liệu nhạy cảm) về họ như một công cụ răn đe, không đủ thân thiết với nhau để âm mưu [và] tất cả đều nằm trong danh sách trừng phạt của phương Tây trong nhiều năm”. Trong hoàn cảnh đó, việc tiếp tục ủng hộ Putin vẫn có vẻ là lựa chọn an toàn hơn.

Lộ trình không bền vững và tương lai khó đoán

Việc những người lưu vong và người ngoài cho phép những nhận định của họ về tương lai của Putin bị chi phối bởi những mong muốn chủ quan chắc chắn là điều cám dỗ. Những trở ngại cho việc loại bỏ ông vẫn còn rất lớn.

Và tuy vậy, ngày càng rõ ràng rằng Putin đã đưa đất nước mình vào một lộ trình không bền vững ở Ukraine. Và để mượn một cụm từ phổ biến trong thị trường tài chính – “Nếu điều gì đó không thể kéo dài mãi mãi, nó sẽ dừng lại.”

_____________________

Nguồn:

Financial Times – Putin could pay a personal price for failure in Ukraine