ĐỐI THOẠI

Quan hệ “cộng sinh” hay quan hệ “thực dân – bảo hộ”?

Trương Nhân Tuấn
3-6-2026
Tiengdan

Bộ tưởng Pete Hegseth phát biểu như sau tại diễn đàn Shangri-La hôm thứ bảy tuần trước: “Thời đại Mỹ trợ cấp quốc phòng cho các quốc gia giàu có đã kết thúc. Chúng ta cần các đối tác, chớ không cần các quốc gia được Mỹ bảo hộ”. Nguyên văn: “The era of the U.S. subsidizing the defense of wealthy nations is over. We need partners, not protectorates.”

Bảo hộ – protectorate là gì? Thuật ngữ “quốc gia được bảo hộ” (protectorate) là một khái niệm mang tính thực dân của thế kỷ 19, ám chỉ một nước yếu thế, mất chủ quyền và phải phục tùng nước lớn để đổi lấy sự sinh tồn.

Các quốc gia giàu có là các nước nào? Là các nước châu Á mà Bộ trưởng đang ngồi nói chuyện ở diễn đàn Shangri-La? Là các nước trong khối NATO? Hay là các quốc gia vùng Vịnh? Tất cả các nước này là các nước giàu.

Nước nào được nhận trợ cấp quốc phòng của Mỹ?

Theo tôi phát biểu của Bộ trưởng Hegseth là một xúc phạm danh dự ghê gớm đối với các nước đồng minh châu Á, NATO và các quốc gia dầu hỏa vùng Vịnh.

Không nước nào là nước “bảo hộ của Mỹ” và không nước nào được Mỹ trợ cấp quốc phòng miễn phí hết cả.

Bài ngắn này tôi chỉ nói các quốc gia vùng Vịnh. Đối với các quốc gia dầu hỏa vùng Vịnh, nhìn vào lịch sử và thực tế, các nước này không hề “nhận trợ cấp quốc phòng” miễn phí của Mỹ. Các nước này đã trả cho “cây dù an ninh” của Mỹ bằng cái giá rất đắt mà không có nó, nền kinh tế Mỹ có thể đã rất khác, nếu không nói là tệ hại, so với hiện nay.

Làm cách nào Mỹ có thể duy trì sức mạnh siêu cường toàn cầu với sự thống trị của đồng đô la nếu không có hệ thống Petrodollar do các nước vùng Vịnh (đứng đầu là Saudi Arabia) chống lưng trong suốt nửa thế kỷ qua?

Nước Mỹ làm cách nào để có thể in tiền vô tội vạ cho dân Mỹ xài chơi và vay nợ một cách dễ dàng như hiện tại (để tài trợ cho chiến tranh Iran), nếu không có dòng tiền dầu mỏ neo vào đồng đô la?

Bộ trưởng Hegseth phụ trách về quốc phòng không thể không biết rằng các nước vùng Vịnh đã nuôi sống ngành công nghiệp quốc phòng Mỹ. Khi mua vũ khí của Mỹ họ trả bằng tiền mặt, với mức giá rất cao và thường đi kèm các điều khoản có lợi cho Mỹ (như không được sử dụng khí tài của Mỹ vào mục đích riêng nếu không có sự đồng thuận của Mỹ, thí dụ F35, hoặc là không được tự ý nâng cấp, sửa chữa mà phải thông qua kỹ sư Mỹ). Kho bạc của các nước này gián tiếp tài trợ cho các trung tâm nghiên cứu và nhà máy vũ khí tại Mỹ hoạt động liên tục.

Các nước này đã cho phép quân đội Mỹ đặt căn cứ trên lãnh thổ của họ, một quyết định đầy rủi ro, một mặt bị các thành phần dân tộc trong nước cáo buộc là “làm mất chủ quyền lãnh thổ” vì đã rước quân ngoại quốc vào nhà. Mặt khác, khi Mỹ có chiến tranh, như hiện tại với Iran, các nước này lãnh đủ mọi trả đũa từ các lực lựơng thù nghịch với Mỹ.

Ngoài ra, còn có biết bao nhiêu tập đoàn dầu khí, công nghê AI, logistics v.v. của Mỹ hiện đang làm giàu tại các quốc gia này. Tức là không có vụ Mỹ “trợ cấp quốc phòng” cho các quốc gia vùng Vịnh. Chỉ có chuyện “tiền trao cháo múc”, một quan hệ cộng sinh mà trong thời bình, Mỹ là phía có lợi đến 90%.

Vấn đề là khi có chiến tranh, Mỹ đã làm gì để bảo vệ các nước này chống lại sự tấn công của Iran?

Việc các quốc gia vùng Vịnh như Qatar, Ả rập Xê út… tìm các liên minh quốc phòng mới (như với Pakistan và Thổ nhĩ kỳ), thậm chí ký hiệp ước “bất tương xâm” với Iran đã cho ta thấy một thực tế ê chề về khả năng “bảo hộ” của Mỹ thời TT Trump.

Cách đây vài tuần, Tướng quân NATO Yakovleff có nói đại khái rằng, cuộc chiến Iran phát động “do quyết định của một thằng đang phê thuốc trong văn phòng ở Ngũ Giác đài“.

Thằng phê thuốc ngồi ở văn phòng Ngũ Giác đài là ai? Không cần biết là ai nhưng rõ ràng là chỉ có những thằng “phê thuốc” mới phát động một cuộc chiến tranh mà không ai biết mục đích chiến tranh là gì? Rốt cuộc, hệ quả là Mỹ đang cầm súng giết chết từng con gà đẻ trứng vàng trong chuồng của họ.

Chỉ có những thằng đang phê thuốc, thiếu hiểu biết về lịch sử, thiếu kiến thức về ngoại giao… mới dám nói liều, nói những câu “sổ toẹt” vào mọi thứ, trong một thời khắc mà Mỹ đang cần đồng minh hơn bao giờ hết.

Nói kiểu Tướng quân Yakovleff: Thằng IQ thấp ở Nhà trắng và thằng đang phê thuốc ở Ngũ Giác đài đang phá hoại nước Mỹ, đang cô lập nước Mỹ, đang làm cho nước Mỹ yếu đi…