ĐỐI THOẠI

VNTB – Việt Nam và Trung Quốc phản đối chính sách áp thuế “Lao động cưỡng bức” của chính quyền Trump
Minh Anh
08.06.2026 8:30
VNThoibao

 (VNTB) – Cả Trung Quốc và Việt Nam đã đồng loạt lên tiếng bác bỏ các cáo buộc của Hoa Kỳ về việc liên quan đến hoặc chưa ngăn chặn triệt để “lao động cưỡng bức”.

Điều tra Mục 301 của Mỹ

Mục tiêu của các biện pháp trừng phạt thuế quan này bắt nguồn từ thông báo của Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), ông Jamieson Greer. Theo báo cáo từ phía Mỹ, có tới 59 đến 60 nền kinh tế trên thế giới bị cáo buộc là không ban hành hoặc không thực thi một cách hiệu quả các luật cấm nhập khẩu sản phẩm được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Washington cho rằng sự thiếu sót này đã gây cản trở và làm tổn hại đến lợi ích thương mại của nước Mỹ.

Để trừng phạt, chính quyền Trump đã phân loại các quốc gia thành hai nhóm chịu thuế: mức thuế 12,5% được áp dụng cho các quốc gia bị Mỹ xếp vào nhóm hoàn toàn chưa có biện pháp ngăn chặn hiệu quả trong đó có Trung Quốc, Việt Nam, Brazil, Hàn Quốc và Vương quốc Anh. Nhóm còn lại chịu mức thuế 10% là Liên minh Châu Âu , Canada và Mexico.

Trung Quốc phản đối gay gắt

Ngay sau khi quyết định của Mỹ được công bố, Bộ Thương mại và Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã đồng loạt ra tuyên bố mạnh mẽ, yêu cầu Washington phải lập tức rút lại các biện pháp áp thuế phi lý này.

Bà Hà Dung Khiêm, Người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc, khẳng định lập trường của Bắc Kinh đối với cuộc điều tra theo Mục 301 của Mỹ là hoàn toàn nhất quán. Bà nhấn mạnh: “Trung Quốc kiên quyết phản đối mọi hình thức biện pháp hạn chế đơn phương, bao gồm cả loạt hạn chế thương mại áp đặt lên Trung Quốc dưới chiêu bài ‘lao động cưỡng bức’.”

Đồng thời, Bộ Thương mại Trung Quốc cũng kêu gọi Mỹ nên hợp tác theo tinh thần xây dựng, cùng nhìn về một hướng để duy trì sự ổn định của quan hệ kinh tế và thương mại song phương Trung – Mỹ, thay vì tự ý gây tổn hại đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh tuyên bố “không hề có cái gọi là lao động cưỡng bức ở Trung Quốc”, và cáo buộc Mỹ đang sử dụng thuật từ này như một cái cớ để thao túng chính trị. Bà Mao Ninh đồng thời cảnh báo phía Mỹ rằng: “Không ai có thể được lợi từ một cuộc chiến thuế quan hay một cuộc chiến thương mại.”

Việt Nam bác bỏ kết luận của Mỹ

Việt Nam cũng phản ứng mạnh mẽ trước việc bị đưa vào danh sách áp thuế bổ sung của Mỹ. Tại cuộc họp báo thường kỳ diễn ra ở Hà Nội, Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Việt Nam Phạm Thu Hằng khẳng định chắc chắn rằng:

“Kết luận điều tra về các hành vi lao động cưỡng bức của Cơ quan Đại diện thương mại Mỹ đã không phản ánh đúng thực tế, cũng như những nỗ lực không ngừng nghỉ của Việt Nam trong việc phòng, ngừa và giảm thiểu lao động cưỡng bức.“

Việt Nam từ trước đến nay luôn giữ vững chủ trương nhất quán là nghiêm cấm mọi hình thức lao động cưỡng bức. 

Vì sao Việt Nam bị đưa vào danh sách áp thuế 

Nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Quốc

Sở dĩ các kết luận của USTR có thể trực tiếp kéo Việt Nam vào nhóm chịu mức thuế trừng phạt cao nhất (12,5%) phần lớn bắt nguồn từ sự phụ thuộc lớn của nền sản xuất Việt Nam vào nguồn nguyên liệu thô đầu vào nhập khẩu từ Trung Quốc. Đây không phải là vấn đề mới, mà đã được Hoa Kỳ đề cập đến trước đây.

Theo cơ chế kiểm tra kiểm soát của Mỹ (đặc biệt là thông qua Đạo luật Ngăn ngừa Lao động Cưỡng bức người Duy Ngô Nhĩ – UFLPA), Washington áp dụng nguyên tắc “truy vết đến tận cùng gốc rễ” . Điều này có nghĩa là nếu nguyên liệu cấu thành sản phẩm được mua từ các nhà máy Trung Quốc dính líu tới cáo buộc “lao động cưỡng bức”, sản phẩm cuối cùng của Việt Nam vẫn bị coi là vi phạm.

Hiện nay, có 4 nhóm nguyên liệu chiến lược nhập khẩu từ Trung Quốc đang khiến các ngành xuất khẩu mũi nhọn của Việt Nam gặp rủi ro cao nhất là dệt may, pin năng lượng mặt trởi, cơ khí công nghệ và lâm sản.

Tân Cương là nơi sản xuất đến 85% bông của Trung Quốc. Sợi bông có xuất xứ từ đây đã bị cáo buộc sử dụng lao động cưỡng bức. Các loại vải giá rẻ nhập từ Trung Quốc có khả năng cao chứa nguyên liệu từ Tân Cương nên đã được Hoa Kỳ đưa vào tầm ngắm. 

Ngoài ra Tân Cương cũng là nơi sản xuất polysilicon, cung cấp các nguyên liệu thô cho ngành sản xuất pin năng lượng mặt trời tại Việt Nam. Hiện nay Việt Nam là một trong những nước xuất khẩu pin này nhiều nhất sang Mỹ.

Các sản phẩm nhôm, thép, linh kiện điện tử của Việt Nam bị đánh giá là “vô tình” chứa yếu tố lao động cưỡng bức. Nguyên nhân là đất hiếm, nhôm, thép thô nhập từ Trung Quốc có xuất xứ từ các khu vực bị Washington xếp loại có nguy cơ cao sử dụng các chương trình “chuyển dịch lao động cưỡng bức”.

Các mặt hàng  mặt hàng tủ bếp, bàn ghế gỗ xuất khẩu từ Việt Nam cũng có số phận tương tự vì sử dụng gỗ dán, ván ép, hay phụ kiện từ các hãng xưởng xưởng bị Hoa Kỳ cáo buộc bóc lột lao động.

Yếu tố nội địa 

Bên cạnh nguyên nhân từ chuỗi cung ứng nhập khẩu từ Trung Quốc. Một số ngành sản xuất của Việt Nam cũng bị Cơ quan Quản lý Tiêu chuẩn Lao động Quốc tế thuộc Bộ Lao động Mỹ (ILAB) cảnh báo về tình trạng bóc lột lao động khi sử dụng lao động trẻ em trong khu vực kinh tế phi chính thức. 

Một số mặt hàng của Việt Nam đã bị Mỹ cảnh báo như hạt điều, cà phê, tiêu, gạo, thuỷ sản. Theo thống kê của Unicef, Việt Nam có hơn 1 triệu lao động trẻ em (5-15 tuổi) phải làm việc  để giúp gia đình vì hoàn cảnh khó khăn. 

Ngoài ra lao động bắt buộc tai các trung tâm cai nghiện, trại giam mà không được trả lương sòng phẳng cũng bị xem là lao động không tự nguyện. Phạm nhân thường phải làm các công việc lao động phổ thông, thủ công hoặc nông nghiệp như trồng trọt, chăn nuôi, làm đồ mộc, đan lát thủ công, hoặc gia công hàng may mặc, giày da. Họ phải làm việc 8 tiếng/ngày nhưng tiền lương chỉ được nhận một phần để bồi dưỡng thêm bữa ăn hoặc chi trả một phần công lao động. Tình trạng này đã bị các tổ chức nhân quyền và Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ chỉ trích. 

Sắc thuế mới của chính quyền Trump đang đặt các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam trước một thử thách cam go. Không thể chỉ phản đối bằng lời nói, hành động, số liệu minh bạch mới có thể thuyết phục được Hoa Kỳ rằng Việt Nam thật sự không sử dụng lao động cưỡng bức.