ĐỐI THOẠI

Xăng sinh học và… sinh sự

Người Việt
Trân Văn
7-6-2026
Tiengdan
08/06/2026

Đã hết tuần đầu tiên của Tháng Sáu, 2026, nhưng mức độ phản ứng của dân chúng tại Việt Nam đối với việc bị ép dùng xăng sinh học E10 vẫn còn nguyên.

Hạ tuần tháng trước, một thứ trưởng Bộ Công Thương khẳng định: Chính quyền không áp đặt hay hạn chế quyền lựa chọn của người tiêu dùng! Tuy nhiên trên thực tế, các cây xăng chỉ có xăng E10 RON 95-V, E10 RON 95-III và xăng E5 RON 92 (ký tự E trong phân loại xăng chỉ tỷ lệ ethanol phối trộn với xăng khoáng, E10 là xăng có 10% cồn, còn E5 là xăng có 5% cồn).

Nói cách khác, chính quyền Việt Nam “không áp đặt” cũng “không hạn chế quyền lựa chọn” nhưng muốn dùng xăng khoáng, không pha cồn thì phải lái xe qua… xứ khác đổ xăng!

***

Chẳng riêng Việt Nam, rất nhiều quốc gia đang cho phép, thậm chí khuyến khích sử dụng xăng sinh học (nhiên liệu phối trộn giữa xăng khoáng và cồn ethanol chưng cất từ bắp, mía, khoai mì) vì giúp giảm ô nhiễm, bảo vệ môi trường (khi được đốt, xăng sinh học cháy triệt để hơn, sạch hơn, giúp cắt giảm đáng kể các loại khí thải gây hiệu ứng nhà kính và ô nhiễm đô thị, hạn chế bụi mịn).

Một khía cạnh khác, không kém quan trọng là xăng sinh học góp phần bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia vì nâng cao sự tự chủ về nguồn cung, giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ. Chưa kể gia tăng sử dụng xăng sinh học còn giúp thúc đẩy kinh tế nông nghiệp vì sản xuất ethanol sẽ tiêu thụ một lượng lớn nông sản, tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho nông dân.

Tuy nhiên xăng sinh học cũng tạo ra nhiều vấn đề. Do ethanol hấp thụ nước trong không khí rất mạnh, nếu phương tiện không được sử dụng thường xuyên, xăng sinh học sẽ tích nước trong bình chứa xăng, làm rỉ sét các chi tiết kim loại bên trong hệ thống nhiên liệu, khó khởi động động cơ.

Ethanol còn là loại dung môi mạnh nên làm chai, bào mòn hoặc hòa tan các chi tiết bằng cao su, nhựa như joint, feutre, ống dẫn nhiên liệu và gây hư hại những chi tiết làm bằng kim loại mềm như nhôm, đồng. Những đặc điểm vừa kể khiến xăng sinh học trở thành đặc biệt nguy hiểm đối với các dòng xe hai bánh gắn máy, xe hơi đời cũ hoặc các động cơ nhỏ (máy cắt cỏ, máy chạy ghe/xuồng) vốn không được thiết kế để tương thích với nhiên liệu pha cồn.

Ngoài ra, hiệu suất kinh tế của xăng sinh học kém hơn xăng khoáng vì mật độ năng lượng thấp (nhiệt trị của ethanol nguyên chất thấp hơn xăng khoáng khoảng 30%), thành ra khi sử dụng xăng sinh học E10, hiệu suất tiêu hao nhiên liệu sẽ bị giảm từ 3% đến 4%, trên cùng một quãng đường lượng nhiên liệu tiêu hao sẽ cao hơn xăng khoáng.

Bởi những nhược điểm như đã đề cập, khi sử dụng xăng sinh học, chi phí bảo dưỡng gián tiếp cũng cao hơn vì phải thay lọc xăng, súc rửa bình xăng hoặc sửa chữa kim phun thường xuyên hơn do cồn làm bong tróc cặn bám trong bình xăng, gây tắc nghẽn hệ thống. Gia tăng dùng xăng sinh học còn tạo ra sự cạnh tranh về quỹ đất trồng trọt, buộc phải giải bài toán về trồng cây nuôi người hay trồng cây làm nguyên liệu pha xăng.

Phía phản đối việc thúc đẩy sử dụng xăng sinh học còn sử dụng một số kết quả nghiên cứu, chứng minh, nếu tính gộp toàn bộ chu trình từ khâu chặt phá rừng lấy đất canh tác, bón phân hóa học, vận hành nhà máy chưng cất cồn bằng năng lượng hóa thạch, tổng lượng phát thải carbon của xăng sinh học chưa chắc đã thấp hơn xăng khoáng như lý thuyết.

***

Khác với Việt Nam, khi chuyển dịch từ năng lượng có nguồn gốc hóa thạch sang năng lượng xanh, Mỹ, Úc, cũng như các quốc gia châu Âu đều bán cả xăng sinh học lẫn xăng khoáng. Thậm chí, một số quốc gia châu Âu (Anh, Pháp, Đức, Hòa Lan,…) còn dùng luật, buộc các trạm xăng phải bán cả hai loại xăng. Còn Brazil thì dành hơn 30 năm để chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật, ép các hãng xe hơi phải sản xuất dòng xe Flex-fuel (chạy được cả xăng lẫn cồn nguyên chất) trước khi áp đặt tỷ lệ phối trộn cồn cực cao (E27 – lượng ethanol lên tới 27%) như đang thấy.

Không có quốc gia nào tước đoạt quyền lựa chọn của người tiêu dùng. Cũng không có quốc gia nào áp đặt mệnh lệnh hành chính khi chưa chuẩn bị cho sự đồng bộ về mặt công nghệ của các loại phương tiện trong xã hội.

Nhìn một cách tổng quát, xăng sinh học lợi cho quốc gia, lợi cho xã hội nhưng không thật sự hoàn toàn có lợi cho cá nhân người tiêu dùng. Bản chất việc mua bán xăng là một loại giao dịch dân sự giữa doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu và người tiêu dùng.

Tuy nhiên chính quyền Việt Nam không tôn trọng quy luật cung-cầu, không để thị trường tự vận hành bằng giá cả. Thản nhiên ra lệnh rút toàn bộ xăng khoáng khỏi thị trường còn đồng nghĩa với việc công khai tước bỏ quyền lựa chọn loại nhiên liệu phù hợp nhất với phương tiện mà dân chúng đã bỏ tiền ra mua, đã nộp thuế và trả đủ những loại phí mà chính quyền đặt định.

Khi ông thứ trưởng giải thích việc chỉ bán xăng sinh học là để “tiết kiệm chi phí cho ngành”, ông mặc nhiên xác nhận, ở Cộng Hòa XHCN Việt Nam, dân là loại chỉ có “quyền rơm” nhưng mang “vạ đá,” chẳng khác gì rác!