VNTB – Việt Nam và “tiến trình minh bạch thuế” từ quyết định của EU
Ngọc Linh Lan
22.02.2026 6:56
VNThobao
(VNTB) – Hội nhập sâu rộng đồng nghĩa với việc chấp nhận những chuẩn mực cao hơn khi tốc độ cải cách trở thành một thước đo năng lực quốc gia.
Liên minh châu Âu đã đưa Việt Nam vào danh sách các vùng lãnh thổ không hợp tác về thuế. Một thông điệp chính sách được gửi đi: chuẩn mực minh bạch tài chính toàn cầu đang được nâng lên, và các nền kinh tế hội nhập không còn nhiều dư địa chậm trễ.
Theo quyết định của Liên minh châu Âu (EU), Việt Nam và quần đảo Turks và Caicos (Caribe) bị đưa vào danh sách các vùng lãnh thổ không hợp tác về thuế. Theo thông báo từ Brussels, các quốc gia và vùng lãnh thổ này chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn quốc tế đã thống nhất về minh bạch và công bằng thuế.
Đồng thời, các bộ trưởng tài chính và kinh tế của EU cũng quyết định cho Fiji, Samoa cùng Trinidad và Tobago ra khỏi danh sách đen, “sau khi các nước này đã khắc phục thành công những thiếu sót kéo dài”, theo thông cáo sau cuộc họp (1).
Như vậy, sau cập nhật, hiện nay danh sách đen bao gồm tổng cộng 10 quốc gia hoặc vùng lãnh thổ: American Samoa, Anguilla, Guam, Palau, Panama, Nga, Turks and Caicos, US Virgin Islands, Vanuatu và Việt Nam.
“Nút thắt” minh bạch
Về nguyên tắc, EU đánh giá dựa trên ba trụ cột: minh bạch và trao đổi thông tin thuế; bảo đảm môi trường thuế công bằng; và việc thực hiện các chuẩn mực chống xói mòn nguồn thu theo khung BEPS của OECD. Một quốc gia không đáp ứng đầy đủ hoặc chậm thực hiện cam kết có thể bị chuyển từ diện giám sát sang danh sách không hợp tác (2). Trong bối cảnh đó, các chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp nếu không đi kèm yêu cầu về “bản chất kinh tế/substance” có thể trở thành điểm bị giám sát chặt.
Một nguyên nhân đáng chú ý liên quan đến cơ chế trao đổi thông tin thuế theo yêu cầu (EOIR). Theo báo cáo đánh giá gần nhất của Diễn đàn Toàn cầu thuộc OECD, Việt Nam chưa đạt mức xếp hạng tối thiểu “Tuân thủ phần lớn”. Điều này cho thấy khuôn khổ pháp lý và thực thi về cung cấp thông tin thuế cho đối tác nước ngoài chưa bảo đảm đầy đủ về tính kịp thời và mức độ sẵn có của dữ liệu khi có yêu cầu xác minh — một yêu cầu ngày càng khắt khe trong bối cảnh minh bạch tài chính toàn cầu được nâng chuẩn.
Bên cạnh tiêu chí kỹ thuật, EU cũng xem xét tiến độ thực hiện các cam kết cải cách mà quốc gia đã đưa ra trong giai đoạn giám sát. Việc chậm hoàn tất các điều chỉnh pháp lý có thể khiến một nước bị chuyển từ diện theo dõi sang danh sách không hợp tác. Khi chuẩn mực minh bạch tài chính quốc tế liên tục được nâng cao, đáp ứng tiêu chuẩn không chỉ là ban hành luật, mà còn là năng lực vận hành dữ liệu, kết nối liên thông và cung cấp thông tin kịp thời.
Việc bị đưa vào danh sách không hợp tác về thuế của Liên minh châu Âu có thể được nhìn nhận theo hai chiều.
Trước hết, uy tín tài chính của Việt Nam có thể bị tác động nhất định, khiến các nhà đầu tư từ châu Âu thận trọng hơn trong ngắn hạn. Thậm chí, theo cơ chế mà EU cho phép, một số quốc gia thành viên có thể áp dụng biện pháp phòng vệ như tăng khấu trừ thuế tại nguồn đối với các khoản thanh toán từ Việt Nam, gây bất lợi cho năng lực cạnh tranh của hàng hóa và dịch vụ nội địa.
Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, đây cũng có thể là một cơ hội thúc đẩy cải cách. Khi các chuẩn mực minh bạch toàn cầu do OECD và các tổ chức quốc tế đặt ra ngày càng khắt khe, việc hoàn thiện cơ chế trao đổi thông tin, nâng cấp hạ tầng dữ liệu và nội luật hóa các cam kết quốc tế không chỉ để “ra khỏi danh sách”, mà còn để nâng chuẩn quản trị.
Trong dài hạn, một hệ thống thuế minh bạch và tương thích quốc tế có thể củng cố niềm tin của nhà đầu tư, thay vì làm suy giảm sức hấp dẫn của nền kinh tế. Nếu tận dụng tốt thời điểm này để minh bạch hóa nền kinh tế, Việt Nam không chỉ có cơ hội sớm rời khỏi danh sách của EU, mà còn từng bước xây dựng một môi trường kinh doanh chuyên nghiệp hơn. Niềm tin của nhà đầu tư khi đó sẽ dựa trên chất lượng thể chế, thay vì chỉ dựa vào ưu đãi thuế thấp.
Suy cho cùng, vấn đề không chỉ nằm ở một quyết định của Liên minh châu Âu, mà ở xu hướng vận động của trật tự thuế toàn cầu. Khi các chuẩn mực minh bạch ngày càng được siết chặt và dữ liệu tài chính trở thành một phần của an ninh kinh tế, năng lực thể chế trở thành yếu tố cạnh tranh mới giữa các quốc gia.
Với Việt Nam, đây không chỉ là tuân thủ mà là thích ứng. Hội nhập sâu rộng đồng nghĩa với việc chấp nhận những chuẩn mực cao hơn khi tốc độ cải cách trở thành một thước đo năng lực quốc gia.
________________________
Tham khảo:
No comments:
Post a Comment