ĐỐI THOẠI

VNTB – Đức Giáo Hoàng Leo cảnh báo về AI

BBC
27.05.2026 6:24
VNThoibao

 (VNTB) – Giáo hoàng Leo đã công bố văn kiện giáo huấn lớn đầu tiên trong triều giáo hoàng của mình, cảnh báo rằng trí tuệ nhân tạo (AI) cần phải được “giải trừ quân bị”…..

 Giáo hoàng nói: “Từ ngữ này mạnh mẽ, tôi biết, nhưng được lựa chọn có chủ ý vì khoảnh khắc này cần những từ ngữ có khả năng thu hút sự chú ý”.

Các thông điệp tông truyền (Encyclical) về mặt kỹ thuật là thư gửi cho các giám mục Công giáo, nhưng trong những thập kỷ gần đây, các thông điệp này đã trở thành những lời nhắn gửi của Giáo hoàng đến toàn thế giới.

Mặc dù văn kiện này chủ yếu tập trung vào AI, Giáo hoàng Leo cũng đưa vào một trong những lời xin lỗi mạnh mẽ và toàn diện nhất từ Vatican về vai trò của Giáo hội Công giáo trong chế độ nô lệ.

Giáo hoàng viết rằng “không thể không cảm thấy đau buồn sâu sắc khi chiêm nghiệm về sự đau khổ và sỉ nhục vô bờ bến mà rất nhiều người phải chịu đựng,” và nói thêm rằng ông “chân thành xin sự tha thứ” nhân danh Giáo hội.

Giáo hoàng  Leo đề cập đến nạn buôn bán nô lệ trong mối liên hệ với AI, cho rằng thế giới đang có nguy cơ bình thường hóa việc bóc lột con người một lần nữa — cả trong việc sản xuất lẫn ứng dụng của AI.

Một số hình ảnh mạnh mẽ nhất của Giáo hoàng trong văn kiện liên quan đến chế độ nô lệ, cảnh báo về sự tương đồng giữa bi kịch lịch sử của chế độ nô lệ truyền thống và các mối đe dọa mới nổi của “chế độ nô lệ kỹ thuật số mới”.

Ông cho rằng có nguy cơ bình thường hóa việc bóc lột tương tự và nhân loại đang đứng trước một ngã ba đường đạo đức tương tự.

Một điều bất thường là Giáo hoàng Leo đã chọn tự mình trình bày thông điệp tông truyền — có tiêu đề “Magnifica Humanitas” (“Nhân loại Tuyệt vời”) — tại Vatican, cùng với các chuyên gia AI như Christopher Olah, đồng sáng lập của Anthropic của Mỹ.

Trong bài phát biểu sau khi trình bày thông điệp, Olah nói rằng mọi phòng thí nghiệm AI, bao gồm cả của ông, đều hoạt động “bên trong một tập hợp các động lực và ràng buộc đôi khi có thể xung đột với việc làm điều đúng đắn”.

Olah nói thêm rằng sẽ là một sai lầm nếu tin rằng các vấn đề về AI nên được xử lý tốt nhất bởi các nhà khoa học máy tính như ông: “Những câu hỏi mà AI đặt ra lớn hơn cộng đồng nghiên cứu AI, không chỉ về hàm ý của chúng, mà còn về bản chất của chúng”.

Thông điệp tông truyền của Giáo hoàng — cũng thừa nhận nhiều cạm bẫy tiềm tàng trong AI — còn là một thông điệp rõ ràng và trực tiếp gửi đến những người nắm giữ quyền lực về trách nhiệm của họ trong việc kiềm chế những “mối đe dọa” mà AI gây ra.

Ví dụ, Giáo hoàng lên án việc sử dụng AI trong chiến tranh, nói rằng việc giảm kiểm soát của con người đối với vũ khí càng khiến một cuộc chiến khó được coi là “chính nghĩa” hơn và cảnh báo chống lại việc phát động một cuộc chạy đua vũ trang AI.

Giáo hoàng viết: “Không thuật toán nào có thể làm cho chiến tranh trở nên chấp nhận được về mặt đạo đức”.

Ông nói rằng AI không những không loại bỏ “bản chất vô nhân đạo” của chiến tranh mà còn có nguy cơ châm ngòi xung đột nhanh hơn và khiến nó trở nên vô cảm hơn bằng cách “hạ thấp ngưỡng sử dụng bạo lực, biến phòng thủ thành dự đoán mối đe dọa và do đó giản lược các nạn nhân thành dữ liệu”.

Leo cũng chỉ trích cách AI tác động đến chính trị — chẳng hạn như cách nó được sử dụng để thao túng hình ảnh và video, điều mà ông nói đã khiến mọi người tiếp xúc với những quan điểm sai lệch hoặc có thành kiến.

Trong quá khứ, Giáo hoàng đã ví nhu cầu ngày nay về các biện pháp bảo vệ con người trước sự phát triển của AI với những biện pháp cần thiết để đảm bảo phẩm giá con người trong cuộc cách mạng công nghiệp.

Ông gợi ý so sánh việc không hành động chống lại rủi ro của AI ngày nay với “sự chậm trễ mà cả xã hội và Giáo hội đã phải chịu đựng để lên án tai họa nô lệ”. Ông thậm chí còn đề cập đến rủi ro của “chủ nghĩa thực dân kỹ thuật số,” liên kết các hành vi lạm dụng trong thời kỳ thuộc địa với các hoạt động công nghệ hiện đại.

Tại một thời điểm trong văn kiện này, Giáo hoàng đã trực tiếp đưa ra “lời kêu gọi đặc biệt” tới những người phát triển AI.

Ông nói: “Các nhà phát triển phải gánh vác một trách nhiệm đạo đức và tinh thần đặc biệt, vì mọi lựa chọn thiết kế đều phản ánh một tầm nhìn về nhân loại”.

Nhưng tất cả điều này sẽ có tác động gì?

Giáo hoàng Leo đã triệu tập một ủy ban để thúc đẩy công việc của ông, nhưng còn nhiều câu hỏi lớn về mức độ hiệu quả của tất cả những điều này trước tốc độ tiến bộ công nghệ nhanh chóng.

Năm 2015, cố Giáo hoàng Francis đã viết thông điệp tông truyền Laudato Si, tập trung vào nhu cầu cấp thiết phải giải quyết khủng hoảng khí hậu — nhưng sau đó vào năm 2023, ông đã tiếp nối bằng việc nói lên sự thất vọng của mình về sự thiếu hành động.

___________________

Nguồn:

BBC – Pope Leo says AI must be ‘disarmed’ in first major teaching