ĐỐI THOẠI

VNTB – Du lịch Việt Nam trong kỷ nguyên mới

27.05.2026 12:38
VNThoibao

 (VNTB) – Ngay từ khoảnh khắc bạn bước xuống sân bay Tân Sơn Nhất hay Nội Bài, khái niệm về sự ẩn danh đã hoàn toàn bị xóa sổ.

Với công nghệ giám sát từ Trung Quốc tràn sang và cắm rễ tại Việt Nam, trải nghiệm du lịch tới dải đất hình chữ S sẽ không còn là một hành trình thăm quê hương, mà có thế sẽ biến thành một cơn ác mộng tồi tệ nhất: bạn vừa bị nhốt trong một chiếc “lồng ấp kỹ thuật số”, vừa đối diện với rủi ro bị tước đoạt cả danh tính lẫn toàn bộ tài sản.

Hãy tưởng tượng về một viễn cảnh nơi bạn bỏ tiền và thời gian nghỉ phép quý báu cho một kỳ nghỉ, nhưng thực chất là đang tự nộp mình vào một nhà tù giám sát khổng lồ không có vách ngăn, nơi mọi động thái, dữ liệu cá nhân và tiền bạc của bạn đều có thể bị đánh cắp và mang ra trục lợi bất cứ lúc nào.

Ngay từ khoảnh khắc bạn bước xuống sân bay Tân Sơn Nhất hay Nội Bài, khái niệm về sự ẩn danh đã hoàn toàn bị xóa sổ. Cú quét khuôn mặt tại quầy xuất nhập cảnh không đơn thuần là thủ tục an ninh, mà là nút bấm khởi động quá trình tạo ra một “hồ sơ toàn cảnh” (holistic profile) về chính bạn. Hình ảnh hộ chiếu, dữ liệu sinh trắc học, ngày sinh và visa của bạn ngay lập tức được thuật toán AI đồng bộ hóa với số điện thoại cá nhân, thẻ tín dụng, ví điện tử (như MoMo, ZaloPay), ứng dụng gọi xe, và lịch sử đặt phòng khách sạn. Từ giây phút đó, bạn không còn là một vị khách tự do đang đi nghỉ dưỡng, mà bị giáng cấp thành một “khối dữ liệu” (datamass) vô tri của cơ quan an ninh và bị theo dõi 24/7.

Sự tự do và ngẫu hứng – linh hồn của mọi chuyến du lịch – sẽ bị bóp nghẹt triệt để. Bạn không thể đơn giản là thuê một chiếc xe máy rồi đi phượt vào những cung đường đèo heo hút ở Tây Bắc, hay thong thả dạo bước vô định trong những con hẻm chằng chịt của Phố cổ Hà Nội mà không có hàng ngàn con mắt camera theo dõi. Hệ thống tàn nhẫn này chi tiết đến mức nó biết rõ bạn đang ngồi ở toa số mấy, ghế số bao nhiêu trên chuyến tàu Bắc Nam, hay vừa lọt qua cổng soát vé nhận diện khuôn mặt ở cáp treo Sapa lúc mấy giờ. Việc bạn mua sắm ở đâu, ăn uống chỗ nào hay mức tiêu thụ xăng xe hàng ngày đều được ghi chép tỉ mỉ. Bất kỳ một sự sai lệch nào khỏi lịch trình du lịch thông thường cũng sẽ bị thuật toán đánh giá là “bất thường” và tự động kích hoạt cảnh báo sớm đến công an địa phương. Cảm giác phiêu lưu hoàn toàn bị thay thế bằng sự rình rập, khiến mỗi bước đi đều mang theo áp lực tâm lý trĩu nặng.

Nhưng điều đáng sợ nhất không nằm ở việc bạn đi đâu, mà là cỗ máy này sẽ giết chết hoàn toàn sự kết nối chân thực giữa người với người. Dưới hệ thống “lập bản đồ mối quan hệ” bằng AI, mọi tương tác của bạn đều bị hệ thống tự động đưa vào đồ thị phân tích xem bạn quen ai, dành bao nhiêu thời gian cho họ. Nếu bạn tình cờ ngồi cạnh và trò chuyện với một người dân địa phương vô tình nằm trong tầm ngắm của nhà cầm quyền – có thể là một nhà báo độc lập, một người bảo vệ môi trường, hay một người hay phàn nàn trên mạng xã hội – thuật toán sẽ ngay lập tức gắn kết bạn với họ. Hệ quả là, người dân vô tội kia có thể bị công an gọi điện đe dọa hoặc sách nhiễu ngay sau đó. Chẳng mấy chốc, sự cởi mở sẽ bị thay thế bằng nỗi sợ hãi vạ lây. Người dân sẽ xa lánh và e dè trước du khách ngoại quốc, cô lập bạn trong một trải nghiệm du lịch giả tạo và lạnh lẽo.

Đối với những du khách có xuất thân nhạy cảm như Việt Kiều, công dân các nước phương Tây (đặc biệt là nhóm Ngũ Nhãn), nhà báo tự do hay nhân viên tổ chức phi chính phủ, chuyến đi sẽ biến thành một cuộc thao túng tàn bạo. Cơ quan an ninh không cần phải tốn nhân lực cử công an chìm bám theo bạn như trước đây. Bằng việc âm thầm gắn cho bạn một thẻ định danh “có thể theo dõi” (trackable) nằm sâu trong lõi hệ thống, họ khóa chặt bạn bằng thuật toán từ xa. Nhờ nắm rõ thói quen chi tiêu và mạng xã hội của bạn, nhà cầm quyền có thể đoán trước hoàn hảo lịch trình tiếp theo. Đột nhiên, bạn phát hiện mình không thể đặt được vé xe khách tới một số tỉnh thành nhất định, ứng dụng thanh toán liên tục báo lỗi, hoặc các khách sạn đồng loạt từ chối nhận phòng với lý do “lỗi mạng”. Không ai trực tiếp cấm bạn đi, nhưng hệ thống sẽ tự động giăng ra những bức tường vô hình, buộc bạn chỉ được nhìn thấy những gì họ muốn bạn thấy, tước đoạt hoàn toàn quyền tự do xê dịch và trải nghiệm.

Và thảm họa chí mạng nhất, thứ sẽ hủy hoại cuộc đời bạn ngay cả khi chuyến đi đã kết thúc, chính là rủi ro rò rỉ dữ liệu dẫn đến bị đánh cắp danh tính (stolen identity) và bòn rút sạch tài sản. Trong bài viết của DW, chuyên gia mạng NetAskari đã ngỡ ngàng khi dễ dàng truy cập vào hệ thống giám sát chứa đầy thông tin nhạy cảm của người nước ngoài chỉ vì nó hoàn toàn không được bảo mật. Tại Việt Nam, nơi nạn buôn bán dữ liệu cá nhân đang diễn ra công khai và hạ tầng an ninh mạng nội bộ còn nhiều lỗ hổng, “hồ sơ toàn cảnh” của bạn chính là một mỏ vàng lộ thiên.

Hãy hình dung toàn bộ kho dữ liệu hoàn hảo đó – gồm sinh trắc học khuôn mặt độ nét cao, ảnh chụp hộ chiếu gốc, thông tin thẻ tín dụng, lịch trình di chuyển và thói quen tiêu dùng – hoàn toàn có thể bị các cá nhân trong hệ thống tuồn ra ngoài, hoặc bị hacker xâm nhập và rao bán cho các băng đảng tội phạm trên không gian mạng ngầm (dark web). Khi đó, du khách không chỉ mất đi quyền tự do mà còn trực tiếp đối diện với nguy cơ bị tống tiền, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, hoặc thậm chí gặp nguy hiểm về tính mạng khi định vị và thông tin cá nhân của mình bị rao bán công khai.

Hậu quả của việc này là sự hủy diệt tàn khốc về mặt tài chính và pháp lý. Bọn tội phạm mạng sẽ dùng chính thân phận của bạn để tạo ra các bản sao kỹ thuật số hoàn hảo, đánh lừa hàng rào bảo mật của các ngân hàng quốc tế. Chúng có thể mở các tài khoản giả mạo, vay mượn những khoản nợ tín dụng đen khổng lồ dưới tên bạn, hoặc đứng tên cho các phi vụ rửa tiền và lừa đảo xuyên quốc gia.

Bạn có thể đang tận hưởng một đêm yên bình ở khu nghỉ dưỡng, để rồi sáng hôm sau bàng hoàng phát hiện toàn bộ tài khoản ngân hàng và thẻ tín dụng của mình đã bị quẹt cạn sạch sành sanh. Chuyến du lịch trong mơ chớp mắt biến thành thảm kịch khi bạn kẹt lại ở một đất nước xa lạ không một xu dính túi, mất trắng tài sản tích cóp, đồng thời phải gánh vác điểm tín dụng bị đánh sập và những rắc rối pháp lý từ trên trời rơi xuống do danh tính đã bị chiếm đoạt.

Một khi trải nghiệm du lịch bị lột xác thành một bản án tù công nghệ cao – nơi con người bị giảm trừ thành những con số, và dữ liệu cá nhân trở thành món hàng béo bở để tội phạm xâu xé trục lợi – sẽ chẳng còn ai đủ can đảm để đặt chân đến đây. Không một du khách tỉnh táo nào lại sẵn sàng bỏ ra hàng ngàn đô la chỉ để mua lấy sự kìm kẹp, nỗi ám ảnh bị theo dõi, và nguy cơ tàn khốc nhất: đánh mất toàn bộ tiền bạc và mang về nhà một danh tính bị hủy hoại hoàn toàn. Kịch bản khống chế và rò rỉ dữ liệu toàn diện này là lời răn đe hoàn hảo nhất, đủ sức khiến bất kỳ ai cũng phải rùng mình và gạch tên Trung Quốc và Việt Nam khỏi bản đồ du lịch.

(Dựa trên tài liệu của DW: https://www.dw.com/en/new-chinese-surveillance-leaves-foreigners-nowhere-to-hide/a-77246713)

(*) Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả