Thursday, May 21, 2026

Tàu chở dầu từ Iraq hướng đến Việt Nam qua được Eo biển Hormuz bằng cách nào?
21/05/2026(7 giờ trước)
BBC

Reuters/VGP/BBC
Tàu chở dầu thô siêu lớn (VLCC) mang tên Agios Fanourios I (trái) đang hướng đến nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn ở Thanh Hóa (phải)
Con tàu Agios Fanourios I, dài 330 mét, chở đầy dầu thô từ Iraq đến Việt Nam đã mắc kẹt ở ngoài khơi Dubai hồi cuối tháng 4/2026.

Nhưng tới ngày 10/5, con tàu treo cờ Malta này đã vượt qua Eo biển Hormuz, vốn đang bị Iran phong tỏa, trong trạng thái tắt định vị.

Theo hãng thông tấn Reuters, bước đi này được thực hiện sau một thỏa thuận trực tiếp với Iran có sự giám sát của thủ tướng Iraq.

Các chỉ thị của Iran dành cho con tàu này là một phần trong cơ chế nhiều tầng phức tạp mà nước này triển khai để cho phép tàu thuyền đi qua Eo biển Hormuz.

Với việc Iran trên thực tế đã kiểm soát eo biển này, cơ chế đó có thể bao gồm các thỏa thuận giữa các chính phủ, quá trình rà soát gắt gao từ phía Iran và đôi khi là các khoản phí để đổi lấy việc tàu đi qua an toàn, Reuters đưa tin.

Tại Việt Nam, Iraq, Hy Lạp và nhiều nơi khác, hành trình của tàu Agios Fanourios I được theo dõi sát sao. Có thời điểm thiết bị phát tín hiệu định vị bị tắt, nhưng con tàu chở theo 2 triệu thùng dầu thô Iraq hướng đến nhà máy lọc dầu Nghi Sơn ở tỉnh Thanh Hóa vẫn tiếp tục di chuyển.

Thế nhưng, ở không xa đó trong cùng một ngày, một con tàu khác đã bị trúng đạn pháo, gây ra một đám cháy nhỏ, theo cơ quan an toàn hàng hải của Anh.

Tối ngày 10/5, biểu tượng của Agios Fanourios I lại xuất hiện trên màn hình theo dõi. Nhưng khi tàu đi ngang qua Eo biển Hormuz, nó đã bị các xuồng cao tốc của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) chặn lại, theo một quan chức Iran.

Đọc nhiều nhất





Các chiến binh IRGC tuần tra tại eo biển, những người ban đầu đã cho phép con tàu đi qua, giờ đây đã ra lệnh cho tàu dừng lại. Quan chức Iran cho biết có nghi ngờ về hàng hóa buôn lậu và họ muốn kiểm tra tàu.

Vài giờ sau, tàu nhận được sự cho phép của Iran để tiếp tục hành trình, khiến chuyến đi thường chỉ mất năm giờ qua Eo biển Hormuz thành một hải trình kéo dài hai ngày.

"Khi chúng tôi được thông báo rằng Agios đã đi qua Hormuz, chúng tôi đã thở phào nhẹ nhõm," Reuters dẫn lời một trong những người theo dõi hành trình của con tàu đang hướng đến Việt Nam.

Không có khoản thanh toán nào được thực hiện, theo công ty quản lý tàu Eastern Mediterranean Shipping và sáu người hiểu rõ về chuyến đi.

"Chúng tôi có lý do để tin rằng Iran đã làm ngơ cho tàu Agios Fanourios I đi qua, sau áp lực từ Iraq và Việt Nam," ông Konstantinos Sakellaridis, giám đốc điều hành của Công ty Vận tải Đông Địa Trung Hải, viết trong một phản hồi cho các câu hỏi của Reuters.

Chính phủ Iran không trả lời yêu cầu bình luận về cơ chế mới hoặc hành trình của tàu Agios Fanourios I.

Thế nhưng, hải trình của Agios Fanourios I vẫn đầy sóng gió. Hôm 11/5, con tàu này đã phải quay đầu vào khi đang di chuyển trên Vịnh Oman, do bị Hải quân Mỹ chặn lại.

Trong bài viết đăng hôm 13/5, Reuters dẫn lời Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ cho biết con tàu đã bị chuyển hướng như một phần trong việc thực thi lệnh phong tỏa nhằm vào Iran.

Hôm 12/5, Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) đã gửi thư kêu gọi Hải quân Mỹ cho phép tàu Agios Fanourios I đi qua vùng phong tỏa ở Vùng Vịnh.

Trong bức thư gửi đến các cơ quan quân sự và ngoại giao của Mỹ hôm 12/5, Phó Tổng Giám đốc PVOIL Hoàng Đình Tùng khẳng định: "Lô hàng này vô cùng quan trọng đối với Nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, đối với nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và đối với người dân Việt Nam."

Tới ngày 16/5, con tàu mới tiếp tục hành trình đến Việt Nam và không có một lời giải thích nào từ các bên liên quan được đưa ra.

Đại sứ quán Mỹ tại Việt Nam, Lầu Năm Góc và Hải quân Mỹ không trả lời yêu cầu bình luận của BBC về việc liệu trường hợp của tàu Agios Fanourios I là được xử lý "case by case" (theo từng trường hợp cụ thể), hay có thể tạo ra quy trình chuẩn cho các yêu cầu tương tự trong tương lai hay không.

Dự kiến tàu Agios Fanourios I sẽ cập cảng nhà máy lọc dầu Nghi Sơn dể dỡ hàng vào ngày 30/5.

Reuters
Ảnh chụp từ trên không cho thấy tàu Agios Fanourios I, mang cờ Malta, tiến vào vùng biển ngoài khơi thành phố Basra, Iraq hôm 17/4. Dầu thô Basra do công ty dầu khí nhà nước SOMO của Iraq bán được đưa lên tàu trong khoảng thời gian từ ngày 10 đến 14/4

Cơ chế của Iran: Ngoại giao, 'phí' và trạm kiểm soát

Việc Iran kiểm soát Eo biển Hormuz, tuyến đường vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, đã đẩy kinh tế thế giới vào tình trạng hỗn loạn.

Reuters đã phỏng vấn 20 người nắm vấn đề để tìm hiểu về cơ chế mà Cộng hòa Hồi giáo Iran, trong đó lực lượng IRGC quyền lực đóng vai trò trung tâm, kiểm soát tuyến đường thủy huyết mạch này.

Tất cả các nguồn tin đều yêu cầu giấu tên vì tính chất nhạy cảm của vấn đề. Một số chi tiết trong hành trình của tàu Agios Fanourios I không thể được xác minh độc lập, nhưng phù hợp với lời kể từ nhiều quan chức hàng hải khác tham gia quản lý và điều hướng cùng tuyến đường cho cả tàu hàng lẫn tàu chở dầu.

Đến đầu tháng 5/2026, khoảng 1.500 tàu và khoảng 22.500 thủy thủ đã bị mắc kẹt ở Vùng Vịnh, theo quân đội Mỹ.

Hải quân Mỹ đã đáp trả bằng cách áp đặt lệnh phong tỏa riêng đối với tàu thuyền và hàng hóa của Iran bằng một vành đai bên ngoài eo biển.

Chỉ có rất ít tàu có thể đi qua tuyến đường thủy này. Từ ngày 18/4 đến 6/5, chưa đến 60 con tàu vượt qua được eo biển, theo phân tích chưa công bố của công ty Mỹ SynMax Intelligence.

Trước chiến tranh, trung bình mỗi ngày có khoảng 120 đến 140 tàu đi qua eo biển, khoảng một nửa trong số đó là tàu chở dầu.

Reuters phát hiện cơ chế mới của Iran bao gồm một hệ thống phân tầng ưu tiên các tàu có liên hệ với đồng minh Nga và Trung Quốc, tiếp theo là các quốc gia như Ấn Độ và Pakistan – những nước có quan hệ gần gũi với Tehran – rồi đến các thỏa thuận giữa các chính phủ với nhau, cho phép những con tàu như Agios Fanourios I được đi qua.

Hãng thông tấn này không thể xác minh độc lập có bao nhiêu tàu đã sử dụng cơ chế này cho đến nay.

Iran đã tuyên bố rằng các tàu có liên hệ với Mỹ hoặc Israel, những nước đã tiến hành các cuộc không kích vào Cộng hòa Hồi giáo vào cuối tháng Hai, không được phép đi qua eo biển.

Hai nguồn tin vận tải biển châu Âu cho biết một số con tàu không nằm trong các thỏa thuận giữa các chính phủ đang phải trả cho giới chức Iran hơn 150.000 USD để được bảo đảm đi qua Eo biển Hormuz an toàn.

Trong khi đó, hai quan chức cấp cao Iran nói với Reuters rằng các con tàu đôi khi bị thu phí an ninh và dẫn đường, với mức phí thay đổi tùy theo hàng hóa. Cả hai quan chức không cung cấp con số cụ thể, nhưng một người cho biết "không phải quốc gia nào cũng phải chịu các khoản phí này".

Reuters không thể xác minh độc lập các khoản tiền thu từ các tàu hoặc tổng số tiền đã chảy vào ngân khố Iran.

'Trạng thái bình thường mới'

Theo luật hàng hải quốc tế, các chính phủ không được phép thu phí cho việc tàu thuyền đi qua một eo biển an toàn. Tuy nhiên, có thể tồn tại các khoản phí liên quan đến an ninh hoặc dịch vụ miễn là tàu của mọi quốc gia đều được đối xử bình đẳng.

Những khoản thanh toán này và tên của các chủ tàu đã trả tiền cho chính quyền Iran để đưa tàu của họ ra khỏi khu vực là những bí mật được giữ kín, vì những khoản thanh toán như vậy vi phạm các lệnh trừng phạt kinh tế của Mỹ đối với chính phủ Iran.

Reuters không thể xác định tiền được chuyển như thế nào hoặc cho thực thể nào của Iran.

Ngoài khả năng bị xử phạt, các bên vi phạm cũng sẽ mất bảo hiểm vì thực hiện các khoản thanh toán có thể mang lại lợi ích cho IRGC – tổ chức bị quốc tế liệt vào danh sách khủng bố, theo nhận định của hai chuyên gia bảo hiểm hàng hải.

"Một số tàu sẽ được đi qua nhờ các liên minh chính trị, số khác sẽ phải trả tiền, những tàu khác sẽ phải quay đầu. Đây là trạng thái bình thường mới," Reuters dẫn lời ông Danny Citrinowicz, nhà nghiên cứu cấp cao về Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel.

Ông Citrinowicz, người là cựu sĩ quan tình báo Israel chuyên nghiên cứu và phân tích về Iran, cho rằng việc các chủ tàu sẵn sàng làm việc trực tiếp với Iran bất chấp các rủi ro cho thấy mức độ kiểm soát của Cộng hòa Hồi giáo đối với eo biển này.

Trong phản hồi gửi Reuters về cơ chế kiểm soát mới của Iran, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi mở cửa Eo biển Hormuz và cho biết họ lo ngại về "các sắp xếp trong tương lai đối với eo biển này".

"Các thỏa thuận như vậy cần tuân thủ luật pháp và thông lệ quốc tế, và phải tính đến các mối quan ngại an ninh chính đáng của các quốc gia ven biển cũng như các yêu cầu hợp pháp của các quốc gia trong khu vực và cộng đồng quốc tế," tuyên bố của Bộ Ngoại giao Trung Quốc nêu rõ.

Có dính đến Mỹ và Israel không?

Ngoài các thỏa thuận cấp chính phủ, quá trình để tàu thuyền được đi qua còn bao gồm một quy trình rà soát chi tiết do IRGC thực hiện, Reuters dẫn lời ba nguồn tin Iran và một nguồn tin vận tải biển châu Âu.

Các nguồn tin cho biết IRGC xem xét cái gọi là "tài liệu liên kết" do chủ tàu hoặc đơn vị vận hành cung cấp thông qua một bên trung gian.

"Việc kiểm tra liên kết nhằm xác định xem tàu có bất kỳ mối liên hệ nào với Mỹ hoặc Israel hay không," nguồn tin vận tải biển châu Âu cho biết.

IRGC mất khoảng một tuần để xem xét tài liệu, và trong quá trình này, họ có thể muốn kiểm tra thực tế con tàu, người này nói thêm.

IRGC yêu cầu chủ sở hữu tàu phải tiết lộ các chi tiết bao gồm giá trị hàng hóa trên tàu, quốc kỳ, nguồn gốc và điểm đến, chủ sở hữu và người quản lý đã đăng ký, và quốc tịch của thủy thủ đoàn, theo các tài liệu mà Reuters tiếp cận được.

Các thỏa thuận song phương để được đi qua còn bao gồm thêm một bước: các quốc gia phải liên hệ với ngoại trưởng Iran để xin phép.

Một trong các quan chức cấp cao của Iran nói với Reuters rằng vị ngoại trưởng sẽ chuyển yêu cầu này tới Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, cơ quan bao gồm IRGC và đại diện của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei.

"Sau đó, một quyết định sẽ được đưa ra và thông báo tới các cơ quan liên quan, bao gồm IRGC," vị quan chức nói. Ông cho biết thêm rằng IRGC sẽ cung cấp tọa độ và chỉ dẫn cần thiết để đảm bảo hành trình an toàn.

Trong trường hợp của tàu Agios Fanourios I, chính phủ Iraq đã làm việc với công ty dầu mỏ quốc doanh, SOMO, để đạt được thỏa thuận với Iran dưới sự giám sát của Thủ tướng Iraq khi đó là Mohammed Shia al-Sudani, theo hai nguồn tin am hiểu về thỏa thuận này.

Ba quan chức Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết họ đã chuyển thông tin về danh sách hành khách và thuyền viên của tàu Agios Fanourios I cho phía Iran trước khi tàu đi qua.

Chính phủ Iraq không trả lời yêu cầu bình luận của Reuters về các thỏa thuận của họ với chính quyền Iran hoặc các chi tiết cụ thể về tàu Agios Fanourios I.

Trong khi đó, các quốc gia khác đã xây dựng những cơ chế riêng. Trong số đó có Ấn Độ, nước nhập khẩu khoảng 90% nhu cầu dầu mỏ và khoảng 50% khí đốt, phần lớn trong số đó đi qua Hormuz.

Theo một quan chức Bộ Hàng hải Ấn Độ, New Delhi liên lạc với chính quyền Iran thông qua đại sứ quán của mình ở Tehran, bao gồm cả liên hệ IRGC và hải quân Iran, lực lượng xét duyệt các tàu mà Ấn Độ muốn đưa ra khỏi Vùng Vịnh.

Một nguồn tin trong ngành vận tải biển Ấn Độ có nắm quy trình cho biết sau khi Iran cấp phép, Hải quân Ấn Độ sẽ trực tiếp liên lạc với thuyền trưởng của các tàu treo cờ Ấn Độ trong Vùng Vịnh và cung cấp các tọa độ hành trình.

Cho đến nay, có 13 tàu mang cờ Ấn Độ đã vượt qua Eo biển Hormuz, trong khi 13 tàu khác vẫn bị mắc kẹt ở phía tây của tuyến đường thủy này, Bộ Hàng hải Ấn Độ cho biết vào ngày 14/5.

Giới chức Ấn Độ, Nga, Pakistan và Việt Nam không trả lời yêu cầu bình luận về việc Iran kiểm soát Eo biển Hormuz.

Hải trình nguy hiểm

Đối với nhiều con tàu, tuyến đường ra khỏi Vùng Vịnh và đi qua Eo biển Hormuz bao gồm việc vượt qua nhiều điểm kiểm soát của Iran, thường có lực lượng vũ trang túc trực.

Tàu Agios Fanourios I đã đi qua các trạm kiểm soát quân sự của Iran tại Abu Musa, Greater Tunb và Larak. Reuters đã xác minh các tọa độ này từ dữ liệu vị trí công khai của tàu và nhiều nguồn tin hiểu rõ về các hành trình tương tự.

Khi đến gần đảo Hormuz, ở cửa eo biển, tàu đã bị các xuồng cao tốc của IRGC chặn lại trong thời gian ngắn, theo một quan chức Iran biết rõ về vụ việc ngày hôm đó.

Ông cho biết có thông tin về khả năng có hàng lậu trên tàu, song thông tin đó hóa ra là không chính xác.

Và sau một khoảng thời gian hỗn loạn ngắn cùng cuộc kiểm tra con tàu, Agios Fanourios I tiếp tục hành trình.

Nguồn tin trong ngành vận tải biển Ấn Độ cho biết tình trạng liên lạc hỗn loạn tương tự có thể là nguyên nhân dẫn đến vụ tấn công nhằm vào hai tàu treo cờ Ấn Độ đang cố gắng vượt qua Eo biển Hormuz hồi tháng trước. Các vụ việc này đã khiến các thủy thủ Ấn Độ mắc kẹt trong Vùng Vịnh hoảng sợ.

Nhưng ngay cả đối với những con tàu vượt qua được Eo biển Hormuz, thử thách vẫn chưa hẳn kết thúc.

Đó là trường hợp của Agio Fanourios I, khi nó phải đi theo hình tam giác hẹp trong 6 ngày khi quân đội Mỹ kiểm tra giấy tờ.

Reuters không thể xác định có bao nhiêu con tàu khác đã bị phía Mỹ chặn lại kể từ khi lệnh phong tỏa được áp dụng ngày 13/4.

Tàu Agio Fanourios I được thả ngày 16/5 mà không có lời giải thích nào. Hiện con tàu đang hướng tới nhà máy lọc dầu Nghi Sơn, chở theo 2 triệu thùng dầu thô.


Chủ đề liên quan


Tin liên quan







By at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)