ĐỐI THOẠI

VNTB – Quy hoạch sân bay đi ngược với cam kết Net Zero

Minh Nhật
18.05.2026 5:27
VNThoibao

 (VNTB) – Một chuyến bay ngắn tạo ra lượng khí thải độc hại cao gấp 7 đến 40 lần so với một chuyến xe lửa cao tốc.

Tại Hội nghị COP26, Việt Nam đã đưa ra cam kết đạt phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050. Đây là một lời hứa bắt kịp xu thế phát triển bền vững, buộc mọi ngành kinh tế phải tái cấu trúc theo hướng xanh hóa. Nhưng, Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng hàng không quốc gia, lại đưa ra mục tiêu: Đến năm 2030 và tầm nhìn 2050, sẽ có đến 95% dân số Việt Nam có thể tiếp cận sân bay trong bán kính 100km.

Trong khi 16/22 sân bay hiện nay đang chịu cảnh thua lỗ triền miên và phần lớn người dân vẫn có thu nhập thấp, việc cố xây thêm hàng loạt sân bay địa phương không chỉ là một gánh nặng tài chính, mà còn xung đột trực tiếp với lộ trình Carbon Zero mà Việt Nam đã cam kết.

Siêu phát thải

Ngành hàng không toàn cầu hiện đóng góp khoảng 2,5% tổng lượng phát thải carbon. Đặc biệt, giai đoạn máy bay cất cánh và lấy độ cao là lúc động cơ hoạt động với công suất tối đa, ngốn nhiên liệu và xả thải nhiều nhất. 

Tính trên cùng một chặng đường, lượng carbon xả ra từ máy bay cao gấp hàng chục lần so với đường sắt. Theo số liệu từ cơ sở dữ liệu quốc tế Our World in Data, máy bay chặng ngắn phát thải tới 246g carbon cho mỗi đầu người trong khoảng cách 1km​, trong khi xe lửa điện thông thường chỉ tốn khoảng 35g, và xe lửa cao tốc hiện đại chỉ tiêu tốn từ 4g đến 6g. Tức một chuyến bay ngắn tạo ra lượng khí thải độc hại cao gấp 7 đến 40 lần so với một chuyến xe lửa cao tốc.

Mục tiêu “95% dân số tiếp cận sân bay trong vòng 100km” đồng nghĩa với việc mạng lưới sân bay sẽ dày đặc đến mức mỗi tỉnh đều có vài đường băng riêng đồng thời khuyến khích các chặng bay ngắn dưới 300–400 km.

Nhiên liệu xanh và giá vé máy bay

Để hợp thức hóa mục tiêu Net Zero, Cục Hàng không Việt Nam đã vạch lộ trình bắt buộc các hãng bay phải chuyển dịch sang sử dụng Nhiên liệu hàng không bền vững (SAF). Với mục tiêu sử dụng ít nhất 10% nhiên liệu bền vững cho một số chuyến bay ngắn và vào năm 2035 và tiến tới 100% năng lượng xanh vào năm 2050. 

Hiện tại, SAF có giá cao gấp 2-4 lần so với nhiên liệu hóa thạch Jet A1, khi các hãng bay buộc phải sử dụng SAF, chi phí cho mỗi chuyến bay cũng bị đẩy lên cao đồng thời phải được tính vào giá vé.

Lúc này, mục tiêu “95% dân số tiếp cận sân bay trong vòng 100km” trở thành ảo tưởng. Sân bay nằm ngay cạnh nhà người dân nghèo mà họ lại không có tiền để mua một vé máy bay sử dụng nhiên liệu xanh. Và cuối cùng sân bay đã ế lại càng ế hơn. Thay vì kích cầu, ngân sách phải chi tiền để duy trì bộ máy vận hành tại các sân bay không có khách và không bao giờ lấy lại vốn được. Lúc đó lãnh đạo tỉnh lại phải than buồn như sân bay sân bay quốc tế  Cần Thơ cả năm không có chuyến bay quốc tế nào.

Ngược dòng với xu thế thế giới 

Trong khi Việt Nam đang vẽ ra viễn cảnh phủ kín sân bay để được xếp vào nhóm có  số lượng sân bay tương đương hoặc hơn các quốc gia Đông Nam Á, thì các quốc gia tiên tiến trên thế giới đang làm điều ngược lại để bảo vệ mục tiêu khí hậu.

Pháp đã chính thức cấm các chuyến bay nội địa chặng ngắn nếu hành trình đó có thể thay thế bằng xe lửa trong vòng 2,5 tiếng năm 2023.

Tây Ban Nha cũng có động thái tương tự sau đó. Nếu được thực hiện có thể tiết kiệm tới 300.000 tấn CO2 và 50.000 chuyến bay mỗi năm. 

Thay vì áp dụng lệnh cấm trực tiếp Đức chọn cách liên tục tăng thuế hàng không chặng ngắn và trợ giá vé xe lửa để ép người dân từ bỏ máy bay, chuyển sang đi đường sắt tốc độ cao. Tuy nhiên, các chính sách thuế này liên tục được điều chỉnh để đảm bảo cân bằng giữa mục tiêu môi trường và năng lực cạnh tranh của ngành hàng không

Áo hủy bỏ toàn bộ các đường bay nội địa kết nối các thành phố có tuyến đường sắt tốc độ cao chạy dưới 3 tiếng. Hành khách hiện được khuyến khích sử dụng các tuyến xe lửa chất lượng cao của hệ thống đường sắt quốc gia Áo (ÖBB)

Các quốc gia phát triển này làm vậy không phải vì thiếu tiền xây sân bay mà vì họ hiểu rằng không thể đạt Net Zero nếu tiếp tục duy trì hàng không nội địa chặng ngắn.

Việt Nam nên làm gì?

Thay vì đổ tiền xây thêm các sân bay có vốn đầu tư cao nhưng hiệu quả kinh tế thấp, Việt Nam nên đầu tư vào hạ tầng đường bộ. 

Hệ thống đường cao tốc và hệ thống cầu cống chất lượng cao sẽ giúp hạ giá thành về hậu cần/logistics, đồng thời mọi người dân dù có thu nhập ở mức nào, sống ở đâu cũng có thể sử dụng trực tiếp hệ thống giao thông đường bộ. 

Dồn nguồn vốn cho đường sắt khổ rộng hay đường sắt tốc độ cao. So về hiệu suất, một đoàn xe lửa có thể chở lượng hàng hóa và hành khách bằng hàng chục xe tải hoặc hàng chục chuyến máy bay. Bên cạnh đó, lượng phát thải carbon thấp hơn 80% và chi phí phù hợp với túi tiền người dân.

Việt Nam không thể vừa cam kết Net Zero vừa cho xây dựng mạng lưới sân bay dày đặc. Phát triển kinh tế phải nhìn vào thực tế, đó không phải là cuộc đua đi ngược với xu thế thời đại.