VNTB – Cái giá 30 Cent cho một thói quen bền vữngChi Mai
08.05.2026 5:15
VNThoibao
Thay đổi hành vi vì trách nhiệm cộng đồng
Từ năm 2016, các siêu thị và cửa tiệm ở Hà Lan đã không còn phát bao nilon miễn phí cho khách hàng mà buộc phải thu 5 cent cho mỗi bao nilon bán ra.
Người Hà Lan vốn nổi tiếng với tính tiết kiệm khi sẵn sàng lái xe đi xa hơn chỉ để mua một món hàng được giảm giá chưa tới một đồng. Nhưng điều lạ là họ không phản đối việc trả thêm 5 cent để mua một bao nilon ở siêu thị. Với họ đã là yêu cầu bắt buộc từ chính phủ, có lợi cho môi trường thì họ chấp thuận – ưu tiên trách nhiệm với cộng đồng lên trên sự tiện lợi của cá nhân
Với người không hài lòng khi phải trả 5 cent cho một bao nilon thì họ có thể sử dụng các thùng giấy đựng hàng của siêu thị để dùng tạm. Cũng có người chịu bỏ ra 5 cent sau khi càm ràm vài ba câu.
Và từ khi đó, các loại giỏ đựng hàng bằng vải các loại trở nên phổ biến. Người ta có thể chọn mua giỏ bằng vải cotton (tote) hay vải polyester có thể gấp nhỏ gọn lại. Ai giờ đi ra khỏi nhà cũng có một cái giỏ bằng vải hay các loại bao có thể tái sử dụng bên người hay mang theo một cái bao nilon “sơ cua”.
Túi tiền chi phối hành vi
Thói quen đó đã được hình thành qua một hành trình gần 10 năm và cũng có phần nào do giá những bao nilon ngày càng mắc hơn. Một bao nilon đựng hàng giờ có giá từ 30 cent tới 70 cent một cái, tức là mắc hơn gấp 5 – 15 lần khi xưa. Và dĩ nhiên, người Hà Lan cũng với bản tính tiết kiệm nên sẽ có rất ít người chịu bỏ tiền ra mua một cái bao nilon cho mỗi lần đi chợ.
Người bán hàng khi tính tiền thường hỏi khách hàng có cần thêm bao nilon với giá 30 cent ( hoặc hơn) hay không, 80% người được hỏi sẽ không mua thêm bao nilon. Tại các siêu thị, thùng giấy cũ được người tiêu dùng tận dụng thay cho bao nilon.
Tuy nhiên, ở những chợ bán rau củ hay thịt cá di động ( chợ trời), hay các tiệm thịt, tiệm rau tư nhân, bao nilon vẫn còn được sử dụng rất nhiều và vẫn miễn phí. Nhưng lúc này là lựa chọn của chính khách hàng có muốn nói không với bao nilon hay không.
Hà Lan cũng đã tiến thêm một bước khắt khe hơn với các sản phẩm nhựa dùng cho thực phẩm. Các loại ly nhựa, ống hút, hộp xốp đựng đồ ăn cũng không còn miễn phí. Quy định mới từ năm 2026, mỗi ly nhựa hay hộp xốp sử dụng một lần có giá 25 cent.
Hành trình 10 năm không hề ngắn nhưng người Hà Lan đã chuyển đổi được một thói quen nhờ ý thức cá nhân trong việc bảo vệ môi trường và tuân thủ chính sách nghiêm khắc và đồng nhất từ phía chính phủ.
Việt Nam sự tiện lợi tai hại
Ngày trước khi không có bao nilon, ở `Việt Nam khi đi chợ phải mang theo giỏ. Nếu đi chợ gần nhà thì cầm theo cái rổ. Để gói hàng người ta dùng lá chuối, lá sen hay gói bằng giấy.
Tới cuối những năm 80 bao xốp mới được dần du nhập vào Việt Nam, và từ đó những cái giỏ nhựa, giỏ tre mang đi chợ đã biến mất. Khi đi chợ họ chỉ cần mang theo tiền, khi về thì bao lớn bao nhỏ mang theo, vừa tiện vừa miễn phí.
Không biết khi nào mà bao nilon được dùng nhiều tới như vậy. Mua một con cá, người bán làm cá sạch xong sẽ bỏ một một bao nilon, rồi tròng tiếp một bao nilon khác bên ngoài cho sạch. Một buổi đi chợ, ghé vô 5 chỗ bán hàng sẽ mang về nhà ít nhất chục cái bao nilon đủ cỡ. Nếu có nói với người bán hàng là không cần nhiều bao nilon vậy đâu, họ tỉnh bơ nói; “Không sao đâu, bao nilon rẻ lắm. Mà tui đâu có tính tiền bao của cô, tui bao vậy cho sạch thôi.”
Món uống khoái khẩu của giới trẻ hiện nay, trà sữa cũng là một nguồn tiêu thụ bao nilon và các sản phẩm từ nhựa khủng khiếp từ ly, nắp đậy, ống hút, cho tới bao nilon cho từng ly và họ không chỉ mua một ly.
Ở siêu thị bao nilon cũng được dùng miễn phí khi tính tiền. Mua nhiều thì được cho bao lớn, mua ít thì bao nhỏ hơn. Và phát miễn phí bao nilon trong khi giúp khách đóng gói hàng trở thành một dịch vụ để chiều khách ở siêu thị.
Cái giá không rẻ
Mỗi ngày một gia đình ở Việt Nam sử dụng khoảng 7-8 bao nilon. Mỗi ngày, riêng hai thành phố lớn nhất là Hà Nội và TP. HCM thải ra khoảng 80 tấn rác thải nhựa và bao nilon. Trong đó chỉ có 10% được tái chế, phần còn lại đều được đưa ra bãi rác để được chôn lấp.
Một bao nilon chỉ cần 1 giây để sản xuất và sử dụng trong vài phút nhưng phải cần phải mất ít nhất 300 năm mới có thể phân huỷ được. Với tốc độ sử dụng bao nilon nhiều như vậy thì sau này người dân có thể phải sống ngay trên rác thải nhựa và bao nilon. Một cái giá rất đắt cho môi trường trong tương lai.
Việc sử dụng bao nilon quá tiện lợi và hoàn toàn miễn phí khiến cho người ta sẽ có phản ứng khó chịu khi phải quay về lại cái thời đi chợ phải tự mang theo giỏ. Một vài siêu thị cũng đã có thu phí tượng trưng nhưng vẫn chưa đủ để buộc người dân phải thay đổi hành vi. Nhưng liệu Việt Nam có thể áp dụng được việc thu phí quyết liệt để giảm việc sử dụng bao nilon và người dân cũng sẽ đồng thuận với chính sách này?
Sự thay đổi tại Hà Lan không đến từ phép màu mà từ một chính sách nhất quán và sự đánh đổi của mỗi cá nhân. Việt Nam cũng nên tới lúc cần chấp nhận sự bất tiện nhỏ để bảo vệ một giá trị lớn, bắt đầu từ việc học cách trả phí cho từng chiếc túi nilon.
No comments:
Post a Comment