VNTB – An toàn thực phẩm và niềm tin của người tiêu dùngCamille Nguyễn
09.03.2026 3:57
VNThoibao
(VNTB) – Câu chuyện giá cả thực phẩm sạch không đơn thuần là sự lựa chọn tiêu dùng, mà là biểu hiện của mâu thuẫn giữa mong muốn sống xanh và áp lực sinh tồn kinh tế.
Trong những ngày đầu năm 2026, hàng chục người dân ở tỉnh Đồng Tháp đã phải nhập viện sau khi ăn bánh mì tại một tiệm địa phương – một thương hiệu từng bị liên quan đến một vụ ngộ độc lớn năm 2024 với 149 ca bệnh (1). Họ tới bệnh viện với đau bụng dữ dội, buồn nôn và tiêu chảy, khiến giới chức y tế phải thu mẫu thực phẩm đi xét nghiệm. Một diễn biến tương tự, ngày 27.2.2026, Bệnh viện Quân y 175 đã tiếp nhận 11 người nhập viện với các triệu chứng như sốt rét run, đau bụng, nôn ói, tiêu chảy sau khi ăn bánh mì heo quay trên đường Phan Văn Trị, phường Hạnh Thông (2).
Trước đó, một loạt vụ ngộ độc thực phẩm liên quan đến món ăn đường phố phổ biến cũng được báo chí đưa tin, từ các ổ dịch bánh mì khiến hàng trăm người nhập viện cho tới những cảnh báo về nguy cơ ngộ độc thực phẩm – kể cả trong bữa ăn gia đình dịp Tết – mà các chuyên gia y tế vẫn nhắc nhở người dân phải cẩn trọng từng miếng ăn.
Những câu chuyện ấy không chỉ dừng ở vài con số nhập viện. Chúng âm thầm bào mòn niềm tin của người tiêu dùng – thứ vốn là nền tảng của mọi thị trường thực phẩm. Khi nỗi lo đó ngày càng lớn, hành vi của người tiêu dùng cũng bắt đầu thay đổi – từ lựa chọn sản phẩm có thương hiệu, có truy xuất nguồn gốc đến những cách tiếp cận gần gũi hơn như tự trồng rau hay ưu tiên thực phẩm hữu cơ.
“Có một số lần mình bắt gặp hành động “hồn nhiên” của một số người bán. Ví dụ như “tỉnh bơ” dùng tay bốc, sắp xếp lại những miếng bánh hoặc đang âm thầm bỏ gói bột vào nước. Và từ đó mình cũng hạn chế ăn uống ngoài đường”, chị Ngọc, một cư dân ở Bình Dương (cũ) chia sẻ.
“Nếu không rơi vào tình huống bất khả kháng, tôi sẽ không mua đồ ăn sẵn ở ngoài. Không phải cửa hàng nào mình cũng biết rõ họ làm đúng quy định hay không. Tự nấu ăn có vất vả hơn, nhưng yên tâm và tiết kiệm cho gia đình”, bà Nữ, một nội trợ ở TP.HCM chia sẻ.
Trong thời đại mà nỗi lo về thực phẩm bẩn bao trùm các bữa ăn gia đình, nhu cầu sử dụng thực phẩm sạch, hữu cơ (organic) hay có chứng nhận an toàn (VietGAP, GlobalGAP) đã trở thành một nhu cầu thiết yếu. Tuy nhiên, mâu thuẫn cốt lõi nảy sinh khi người tiêu dùng phải cân đo đong đếm giữa “sức khỏe lâu dài” và “chi phí trước mắt”.
“Sạch hay rẻ”
Các loại thực phẩm sạch thường có mức giá cao hơn so với nông sản thông thường được bày bán. Với mức thu nhập trung bình hoặc thấp, việc duy trì một bữa ăn “100% sạch” mỗi ngày có thể trở thành một gánh nặng tài chính. Người nội trợ buộc phải lựa chọn: hoặc thắt chặt các khoản chi tiêu thiết yếu khác để mua thực phẩm an toàn, hoặc chấp nhận rủi ro để cân bằng ngân sách gia đình. Điều này vô hình trung tạo ra một sự phân hóa xã hội ngay trong bữa ăn: người có điều kiện mua sự an tâm, người thu nhập thấp buộc phải chấp nhận rủi ro nhiều hơn.
Nếu như người tiêu dùng loay hoay trong câu chuyện “đắt – rẻ”, thì ở phía ngược lại, người sản xuất cũng đang mắc kẹt trong vòng xoáy của “năng suất – bền vững”. Để có được thực phẩm sạch cung ứng ra thị trường, người nông dân phải đánh đổi bằng chi phí đầu tư cao hơn và rủi ro mất mùa lớn hơn, tạo nên một mâu thuẫn dai dẳng trong việc chuyển đổi sang nền nông nghiệp xanh.
Nhưng nếu chỉ nhìn từ phía người tiêu dùng, câu chuyện sẽ thiếu một nửa bức tranh.
Nếu thực phẩm sạch đắt, trách nhiệm thuộc về ai?
Vấn đề giá cả thực phẩm “sạch” hay “hữu cơ”, nhìn từ phía người sản xuất không đơn thuần là câu chuyện gắn mác cao cấp. Nông nghiệp hữu cơ đòi hỏi quy trình khắt khe hơn canh tác thông thường khi phải hạn chế tối đa phân bón hoá học, thuốc bảo vệ thực vật tổng hợp, kiểm soát nguồn nước, đất trồng và cả khâu thu hoạch – bảo quản. Quá trình chuyển đổi đất canh tác có thể kéo dài nhiều năm, trong khi năng suất ban đầu thường thấp hơn. Điều đó khiến chi phí sản xuất trên mỗi đơn vị sản phẩm tăng lên đáng kể.
Chưa dừng lại ở đồng ruộng, chuỗi chi phí còn kéo dài qua các khâu chứng nhận, giám sát, đóng gói, bảo quản và vận chuyển. Với quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, nhiều hộ nông dân khó đạt lợi thế kinh tế theo quy mô để giảm giá thành. Thực phẩm sạch vì thế bước vào thị trường với mức giá cao hơn.
“Mình đồng cảm và chia sẻ vấn đề này. Nông dân đã cực lắm rồi, đối phó với biến đổi của thời tiết, gồng mình với giá cả, còn người mua thì đòi vừa được ăn thực phẩm sạch vừa có giá rẻ thì thật là khó cho người trồng”, chị Ngọc chia sẻ tiếp.
Ở đây, vai trò của Nhà nước không chỉ dừng lại ở khâu kiểm tra và xử phạt vi phạm an toàn thực phẩm. Nếu muốn thực phẩm an toàn trở thành tiêu chuẩn chung thay vì một phân khúc cao cấp, chính sách cần đi sâu hơn vào khâu sản xuất. Việc hỗ trợ nông dân chuyển đổi sang canh tác an toàn không thể chỉ dừng ở lời khuyến khích, mà cần đi kèm các công cụ cụ thể như tín dụng ưu đãi lãi suất thấp, trợ cấp một phần chi phí chứng nhận VietGAP hoặc GlobalGAP, hỗ trợ tập huấn kỹ thuật và xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn.
Đồng thời, cơ chế kiểm tra, công bố thông tin và xử lý vi phạm cũng cần minh bạch và nhất quán. Khi thị trường tồn tại song song hàng hóa đạt chuẩn và hàng hóa kém chất lượng nhưng thiếu phân định rõ ràng, người tiêu dùng sẽ tiếp tục hoang mang, còn nhà sản xuất làm ăn tử tế lại chịu thiệt thòi. Nhà nước, trong vai trò kiến tạo, không chỉ hỗ trợ đầu vào mà còn phải bảo đảm một môi trường cạnh tranh công bằng cho nông sản an toàn.
Câu chuyện giá cả thực phẩm sạch không đơn thuần là sự lựa chọn tiêu dùng, mà là biểu hiện của mâu thuẫn giữa mong muốn sống xanh và áp lực sinh tồn kinh tế. Khi “sức khỏe” trở thành một món hàng có giá cao, câu hỏi không còn nằm ở việc người nội trợ nên chọn mua gì, mà ở việc hệ thống đã làm đủ để bảo đảm quyền được ăn an toàn cho mọi người hay chưa. Chỉ khi rủi ro được san sẻ và quy trình sản xuất bền vững được hỗ trợ thực chất, thì bữa ăn an toàn mới thực sự trở thành quyền lợi cơ bản của mọi người dân, thay vì một đặc quyền của phân khúc thu nhập cao.
_____________________________
Tham khảo:
1. VTV – Hơn 70 người nhập viện sau khi ăn bánh mì tại Đồng Tháp
2. vnexpress – 17 người nghi ngộ độc sau ăn bánh mì heo quay ở TP HCM
No comments:
Post a Comment