VNTB – Hậu Chí Phèo và Dư Luận (Dư luận 4)Diễn đàn Sahara
10.03.2026 12:49
VNThoibao
Lỗi Hệ Thống Trong Tác Phẩm Hậu Chí Phèo.
Gần đây, các phương tiện thông tin đại chúng, phản ánh nhiều đến các vụ việc tiêu cực, những hạn chế, yếu kém của bộ máy Nhà nước mà nguyên nhân chính gây nên là do lỗi hệ thống. Con người, dù ở chế độ nào, luôn là chủ thể của các hệ thống. Vì vậy, con người ở phẩm chất, trình độ nào thì sinh ra cơ chế ấy.
Cái lỗi hệ thống, không phải bây giờ mới có, mà nó đã song hành cùng chế độ. Tuy nhiên, ở từng giai đoạn phát triển kinh tế – xã hội khác nhau thì sự bộc lộ của nó cũng khác nhau.
Phản ảnh tình trạng này, lâu nay, chỉ là những bài báo dài, ngắn khác nhau, hoặc là ở các bài nghiên cứu có tính chuyên đề, văn học rất khó tạo dựng nên chuyện. Ấy mà nhà báo Phạm Thành (hiện công tác tại đài THVN), từ 1991, đã cho xuất bản cuốn sách mang tên Hậu Chí Phèo, và tròn 15 năm sau – năm 2006 – anh lại cho tái bản. Theo thiển ý của tôi, đây là cuốn sách văn học đầu tiên ở nước ta viết về lỗi hệ thống.
Lấy nhân vật Chí Phèo của Nam Cao làm điểm xuất phát, sau cách mạng, anh Chí được Phạm Thành đưa lên làm người đứng đầu làng Vũ Đại (cũng có thể hiểu là làng Việt Nam, nước Việt Nam). Lý do đưa ra cũng rất thuyết phục: anh Chí là thành phần bần cố nông, nghèo đến họ cũng chẳng có, lại nhờ đi tù mà trở thành người đầu tiên ở làng giác ngộ cách mạng; là người đầu tiên biết ông râu xồm, ông đầu hói là ai; lại có công dẹp được lũ chó nhà Bá Kiến để cách mạng ở làng Vũ Đại thành công; lại “chịu kế khổ nhục” làm Lý Cường cho cả làng được sung sướng đấu tố.
Với một “tài năng” và “nhân cách” như vậy, anh Chí đã tạo lập nên sự nghiệp gì? Ba lần lấy vợ phải trải qua ba lần hiếp dâm; bắt bỏ tù những người có chữ, những nhân tố mới; và, cái xương sống Chủ nghĩa xã hội ở nông thôn là HTX sản xuất nông nghiệp, anh Chí đã tổ chức thành công nhờ biện pháp cách mạng sáng tạo nào? Hãy xem Phạm Thành miêu tả:
“Bác (tay Chí) sai người đánh trống gọi cả làng đến. Rất đông đủ cả làng, bác mới ra lệnh:
– Trước cách mạng, nhà báo nào chưa có đất, đứng sang một bên.
Bác hỏi những người này:
– Ruộng đất, trước khi chia cho bà con, là của ai?
Mọi người trả lời:
– Của địa chủ, đế quốc, phong kiến ạ.
Bác hỏi tiếp:
– Ai giành ruộng đất từ tay địa chủ, phong kiến, đế quốc?
Mọi người lại đồng thanh:
– Cách mạng, cách mạng ạ.
– Đúng rồi. Vậy bà con nghĩ coi, đất là của ai, của cách mạng, chứ còn gì?…Ai không vào là chống cách mạng, là cách mạng sẽ thu hồi lại ruộng đất.”…
Bây giờ thì HTX nông nghiệp: góp ruộng, bò, cày bừa, làm ăn chung không còn nữa. Cái sự không còn đó, đã đủ cơ sở để chúng ta nhận ra sai lầm của một thời.
Một vấn đề nữa được Hậu Chí Phèo viết rất tâm huyết, đó là vấn đề cán bộ. Tay Chí nhất quyết không chọn người khác họ lên làm lãnh đạo, vì “Không thể để họ Chí chỉ lãnh đạo làng Vũ Đại có một mùa” và nhất quyết “thù địch với người có chữ”. Từ tư tưởng thống soái này, tay Chí đã tạo ra bộ máy lãnh đạo làng Vũ Đại toàn là những kẻ khùng điên, hoang thai, vô học. Cho nên Chí Lê Cường với Võ Đức mới “nhẹ nhàng” đặt mìn phá tan mộ tổ của cả hai họ; mới “đụng đến cái gì cũng chỉ bàn đến chuyện “giết phá”. Với những nhân cốt cách mạnh như vậy, làng Vũ Đại không bình yên là điều tất nhiên.
Rồi chuyện máy cày về làng, nông dân thành công nhân. Cảnh nông dân “bán mặt cho đất bán lưng cho trời” sẽ không còn nữa; “nuôi trâu, nuôi bò chỉ để làm tái chanh”. Rồi, chuyện tay Chí tuyên bố với dân làng Vũ Đại, nếu mọi người nhất nhất nghe theo anh ta, làm theo anh thì sẽ được sung sướng đời đời. Vì tay Chí có “công trình khoa học vĩ đại”, đó là: “sữa để em thơ, lụa tặng già; sỏi đá cũng thành sắn gạo; hoá cát thành vàng; hoá sông suối thành sông đường, suối rượu”. Một sự hoang tưởng, ngây ngô đến tuyệt độ.
Đây là chuyện của thời xưa cũ, những hệ lụy của nó còn nhãn tiền, hiện hữu. Một tác phẩm văn học chép lại chuyện cũ, cũng là cần thiết, cũng là cần có trong đời sống văn học và cung như làm bài học kinh nghiệm cho đời sau.
Ngay cả phần có tiêu đề “Thuốc thần làng Vũ Đại”, tuy tác giả Phạm Thành viết từ năm tám mươi của thế kỷ trước, nhưng soi xét vào đời sống đương đại vẫn còn rất thời sự. Chuyện này ca ngợi đổi mới. Nhờ đổi mới mà người ta dám ăn, dám nói, tức là dám đấu tranh, nhưng rồi từ đấu tranh để bị bắt trở lại, tức là “đấu tranh, tránh đâu” thì đang còn hiện hữu rất nhiều trong xã hội ta ngày ngày.
Kết thúc câu chuyện do lỗi hệ thống gây ra, tay Chí bị mẹ Âu Cơ gọi về đối mặt với tổ tiên. Trước mẹ Âu Cơ, tay Chí vẫn không nhận ra mình có sai lầm gì, bởi vì hắn không còn đủ tư cách là một con người nữa. Tại cuộc đối thoại, một bất ngờ đã xẩy ra, tay Chí đã lẫn lộn vợ mình cũng như mẹ mình, vợ mình, chị mình, em mình. Hẳn là tác giả muốn khẳng định một điều mà ở Việt Nam mình còn cấm kỵ: Nhất nguyên tất yếu sẽ dẫn đến những hành động vô đạo đức, tha hoá xã hội, tha hoá cả bản ngã.
Cùng với dư luận chung của xã hội, Hậu Chí Phèo đã dóng lên hồi chuông cảnh báo.
Dù còn có những hạn chế về văn chương (văn Hậu Chí Phèo thô tháp, chữ nghĩa cẩu thả), nhưng với một nội dung khác lạ, một bút pháp kể chuyện dung dị, giống với phong cách kể chuyện dân gian, giàu tính hài hước, chắc chắn Hậu Chí Phèo sẽ được các bạn trong và ngoài nước quan tâm.
Tháng 10.2006 – Diễn đàn Sahara.
Chí Phèo Là Một Thế Lực Chính Trị, Kinh Tế, Cường Quyền Hùng Mạnh Đã & Đang Chà Đạp Xã Hội Việt Nam.
Nhà báo Lan Anh.
Nhà văn Phạm Thành sinh năm 1952 tại Thanh Hoá. Hiện ông là thư kí toà soạn báo Tiếng nói Việt Nam, đã từng đoạt giải thưởng báo Văn Nghệ- Báo Nông Nghiệp- Đài Tiếng nói Việt Nam. Tiểu thuyết Hậu Chí Phèo đã in lần đầu, năm 1991, với nhiều ý kiến khen, chê trái ngược, nhưng đã được bình chọn là cuốn tiểu thuyết bán chạy nhất năm 1991 (theo báo Văn hoá- Thể Thao). Sau 15 năm “im lặng” Hậu Chí Phèo được tái bản lần thứ 2 năm 2006. Trong tiểu thuyết Hậu Chí Phèo của nhà văn Phạm Thành, Chí Phèo không chết như trong truyện của nhà văn Nam Cao miêu tả. Hắn làm cách mạng, hắn đấu tố gia đình Bá Kiến, tự nhận đóng vai Lý Cường để nhân dân làng Vũ Đại đấu tố hắn.
Hắn rất giỏi giang trong đấu tố. Ai không biết cách đấu tố, xỉ vả, chửi mắng, đánh đập… hắn sẵn sàng dạy cho. Nhờ đó, Chí Phèo dần dần trở thành người có uy quyền và leo lên đứng đầu làng Vũ Đại. Và, khi đã đứng đâu làng Vũ Đại rồi, thì hắn thích làm gì là làm được. Hắn hiếp dâm bà Ba Bá Kiến, làm cho bà Ba Bá Kiến có thai, rồi chính hắn lại tuyên bố tử hình bà Ba và cũng chính hắn lại cầm súng bắn bà Ba. Cũng nhờ làm người đứng đầu làng Vũ Đại mà Chí từ chối không nhận đứa con của mình với Thị Nở. Rồi sự kết hôn với Thị Tèo, cũng là một sự sắp đặt có lợi cho con đường tiến thân của hắn. Sau đó, công cuộc cải cách nông thôn, Chí Phèo với cung cách quản lí của mình như một ông quan nhiều thủ đoạn, trù dập, vu oan cho người khác, chỉ để con đường tiến thân của mình không một trở ngại. Rất nhiều vấn đề ở nông thôn và xã hội Việt Nam được đặt ra trong Hậu Chí Phèo.
Nhân Hậu Chí Phèo được tái bản, nhà báo Lan Anh có cuộc phỏng vấn nhà văn Phạm Thành.
NB LA: Anh viết tiểu thuyết Hậu Chí Phèo trong thời điểm nào?
NV PT: Tôi viết Hậu Chí Phèo từ năm 1985 đến 1989 thì xong. Bối cảnh của tập truyện được xác định từ năm 1945 đến năm 1990, tức là từ Cách mạng Tháng Tám đến thời điểm “Những việc cần làm ngay” do Cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh phát động. Thời điểm tôi viết truyện đang là thời kỳ đời sống nhân dân vô cùng khó khăn. Người ăn mày, ăn xin xuất hiện khắp nơi. Ở Thanh Hóa, quê tôi, chính quyền nhiều nơi đã cấp giấy giới thiệu cho bà con đi lưu tán, thực chất là đi ăn mày ở khắp nơi. Có những gia đình bị đói kém đã đem bỏ người thân, hoặc buộc người ta phải chết, có những vụ giết người rất man rợ. Ở thành phố, có nhiều quán phở phải làm hàng bằng thịt chuột. Ở quê tôi, đến rau má mọc cũng không còn kịp, vì người dân đói quá. Có lẽ vì sự bi đát này mà Cố Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh đã đưa ra lời kêu gọi thần thánh: “Trước khi kêu trời cứu, hãy tự cứu lấy mình trước đã!”. Tôi nghĩ, những thực cảnh đó, không thể để cho thời gian tự ý xoá nhoà, nên ghi chép lại
NB LA: Lý do gì khiến anh chọn Chí Phèo – một nhân vật điển hình của nhà văn Nam Cao – làm nhân vật chính của mình?
NV PT: Tôi là một nhà báo được đào tạo chính quy tại Trường Tuyên huấn Trung ương. Lại làm ở cơ quan báo chí Trung ương, nên tôi có nhiều dịp đi công tác xuống các địa phương. Thực tế cho thấy, có nhiều cán bộ, trình độ văn hóa chỉ lớp 5,6, một chữ bẻ đôi về chủ nghĩa xã hội cũng không biết, thế mà lại lãnh đạo sản xuất, lãnh đạo đời sống, lãnh đạp văn hóa tư tưởng cho cả triệu, cả vạn người. Thật ngớ ngẩn. Các bạn hãy xem, Chí phèo của tôi tổ chức Hợp tác xã sản xuất nông nghiệp như thế nào. Anh Chí bảo: Trước kia ruộng đất là của địa chủ, phong kiến, đế quốc, giờ cách mạng dành được thì nó thuộc về cách mạng. Nên ai không vào HTX là chống lại cách mạng, cách mạng sẽ thu hồi lại ruộng đất đó… Hợp tác xã nông nghiệp góp ruộng, trâu bò làm ăn chung nay không còn nữa, và chúng ta đã nhận ra sai lầm của một thời đã qua. Đó là lối hành xử theo kiểu áp đặt. Nguyên nhân từ đâu? Từ cách mạng đã sử dụng những người không có chữ nghĩa lên làm lãnh đạo đất nước, lãnh đạo dân tộc. Vì không có chữ nghĩa, nên lãnh đạo buộc xã hội phải làm theo ý chủ quan của mình, bẳt dân phải làm theo mệnh lệnh của mình, không biết đâu là đúng, là sai, là hậu quả to lớn, nghĩa là cán bộ thích gì thì làm nấy, rất giống anh Chí thời xưa. Chỉ có khác là, anh Chí tự hành hạ mình để bắt đền Bá Kiến, còn chính quyền mới, tuy giống Chí, thích gì làm nấy, nhưng khác là không hành hạ mình như Chí, mà lại đem nhân dân ra làm phép thử, “hành là chính”. Chẳng hạn, người dân theo Đảng Cộng sản làm cách mạng để hy vọng được chia ruộng đất, được ấm no, hạnh phúc. Nhưng sau cách mạng, ruộng đất chia cho bà con thật, nhưng chỉ để bà con sử dụng được vài năm, lại thu lại. Và sau đó thì hạnh phúc, ấm no chẳng thấy đâu, mà là trái lại. Cái này, không giống tính cách của anh Chí, thì chị bảo nó giống cái gì?
NB LA: Anh có hài lòng qua hai lần xuất bản không?
NV PT: Tôi viết Hậu Chí Phèo xong từ năm 1989, xuất bản lần đầu năm 1991. Lần này là 7 truyện, tuy cùng một nội dung tư tưởng, nhưng chính là 7 phần tách biệt nhau, để làm giảm tính gay gắt của vấn đề đi một bậc. Tuy thế, mấy nhà xuất bản đã thẳng thừng từ chối, với lý do: Hậu Chí Phèo đã bôi xấu chế độ, bôi xấu cán bộ, trong đó có cả những cán bộ có chức, có quyền. Đến năm 1991, NXB Thanh Niên, sau mấy lần “nâng lên, hạ xuống”, rồi mới cùng nhà in Tiến Bộ cho Hậu Chí Phèo ra trình làng. Lần xuất bản 2006 này, cũng khó khăn chẳng kém gì lần trước. Các NXBVH, LĐ, Hội Nhà văn đều từ chối. Cuối cùng, tôi phải về quê tôi, về NXB Thanh Hóa, họ mới dám in. Tại đây, tôi đã nhận được câu trả lời rất bất ngờ của ông Phó Giám đốc NXB Thanh Hoá – Lê Đậu: “Có gì mà không dám in? Chuyện phản ánh một thời ở nông thôn nước ta thôi, in được!” Lần này, NXB Thanh Hóa còn cho tôi được sửa chữa, bổ xung những đoạn đã bị cắt. Rất tuyệt. Nhưng, tôi có hài lòng không? Nói thật với Lan Anh, cả hai lần xuất bản, mình đều không hài lòng. Lần thứ nhất, thì bị cắt xén, lần thứ 2 thì trình bày không được tốt, lỗi mo- rát, chữ nghĩa còn nhiều.
NB LA: Có thể thấy chất phóng sự in rõ nét đến từng chi tiết trong Hậu Chí Phèo. Điều này là một dụng ý của ông, hay do nghệ thuật viết còn nhiều hạn chế, đã làm lộ điều đó?
NV PT: Tôi, bản chất là một nhà báo. Những gì tôi thấy và chiêm nghiệm đều được ghi chép, và sau đó, “ém” vào tác phẩm. Bởi vậy, Hậu Chí Phèo đậm đặc chất phóng sự là một điều dễ hiểu. Với lại, ở ta, kể chuyện cho người khác nghe là một thứ văn học dân gian luôn tồn tại trong mỗi con người. Phạm Thành, hồi nhỏ rất mê thơ Nguyễn Bính, đến hồi học cấp III mê thêm thơ Chế Lan Viên, đến khi trưởng thành làm nhà báo chỉ còn mê thơ Nguyễn Bính, vì vậy, Hậu Chí Phèo viết theo lối kể chuyện dân gian đã là dụng ý của tôi, cũng là cái tạng của tôi nữa. Tôi chú trọng một điều, độc giả: cười mà đau, cười để mà suy ngẫm, cười mà nước bọt không bắn ra khỏi miệng… rồi từ đó mới dần dần ngộ ra, tác phẩm đã phá gì, lên án gì, ủng hộ gì, nhân văn, nhân bản thế nào?
NB LA: Từ cách tả sự tưởng bở lẫn bẽ bàng của bà Ba đến tư thế sinh con của Thị Nở, rồi việc thị Tèo đấu tố gia đình Bá Kiến, đến Thị Nở bế con đi tìm cha, cô Cúc bị kết tội gián điệp, phải chăng, số phận của những người đàn bà trong truyện được miêu tả bằng chất humor đen tràn ngập trong từng trang viết?
NV PT: Đúng thế. Không phải chỉ là mấy nhân vật phụ nữ mà trong Hậu Chí Phèo, đàn ông, đàn bà đều là những “người” quái gở. Tất nhiên, người quái gở nhất là tay Chí. Chí, từ khốn cùng, trở thành người lãnh đạo cao nhất làng Vũ Đại, bản chất của hắn vẫn không thay đổi, chỉ khác phương thức hành động mà thôi. Chí lấy vợ, cục cằn thô lỗ, phải qua những vụ làm tình như là hiếp dâm. Những người đàn bà khác có quan hệ với Chí cũng vậy, họ cũng là những người không bình thường, vì có số phận không bình thường và đương nhiên cũng rất quái gở. Thực chất, họ chỉ là một thứ công cụ trong tay tay Chí, ấy vậy mà họ vẫn “vô tư”, không nhận biết được sự thật để mà giận hờn, căm phẩn. Cả ba thân phận đều coi tay Chí như một người anh hùng. Cái bi hài lớn nhất là họ bị chà đạp, xúc phạm mà không biết. Mà khi đã không biết, lại sống dưới sự lãnh đạo của tay Chí còn vô học hơn, thì có thể ai còn là Người theo đúng nghĩa đây! Đã không phải là con người đích thực, thì mọi điều kỳ quặc đều có thể xảy ra. Đó mới là xã hội của tay Chí, và có thể nói trắng ra, đó là chế độ đã tồn tại ở làng Vũ Đại trong mấy chục năm qua.
NB LA: Trong Hậu Chí Phèo, ông có nhiều câu nói đến “cách mạng, “ông râu xồm và ông đầu hói”, “đấu tranh, tránh đâu” chúng được sử dụng như một thủ thuật dùng để ám chỉ gì?
NV PT: Cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 thật vĩ đại. Nhưng sau đó, Đảng Cộng sản Việt Nam đã tổ chức quản lý xã hội không đúng quy luật phát triển của xã hội, đó là đưa người vô học như anh Chí lên quản lý xã hội. Đây là một sai lầm mà tôi nghĩ đến hôm nay, cả dân tộc Việt Nam đang còn bị trả giá bởi sai lầm này. Họ không có khả năng, nhưng lại được nhân danh cách mạng, nhân danh cho quy luật tất yếu của lịch sử,… nên chẳng “đại tướng, tiểu tướng” nào lại không thấy mình lớn, mình oai, nên họ thực hiện quyền sinh, quyền sát theo ý chí của mình. Đây cũng là một tất yếu trong tâm sinh lý của một một người, không có chữ, bỗng chốc trở thành vua. Còn Lan Anh muốn biết ông “râu xồm, đầu hói” là ai? Đó là ông Kars Mars, Anghen và Lenin, Mao Trạch Đông. Lan Anh đã nghe câu thơ này chưa, tôi không biết ai sáng tác, nhưng tình cờ nghe được từ miệng một người hát xẩm:
Kác Mác mà Việt Nam
Tóc, râu như thế công an phạt liền
Mác bèn cầu cứu Anghen
Anghen cũng bị phạt tiền tóc, râu
Lệnh truyền bốn biển năm châu
Râu, ria Mao Trạch, tóc đầu Lenin
…
Đây là những lãnh tụ tối cao của cộng sản, tay Chí ở Việt Nam được tôi xem là một tín đồ xuất sắc của những ông này, và là cơ sở cách mạng và duỳ trì được cách mạng, không chỉ ở Việt Nam mà là ở một phần rộng lớn trên thế giới
NB LA: Đấu tố ở làng Vũ Đại có gợi một sự ám ảnh nào đó trong ký ức của ông không?
NV PT: Nhưng năm đấu tố quyết liệt, thì tôi còn nhỏ. Thực sự, tôi không được xem một cuộc đấu tố nào, nhưng: ông chú tôi, ông tôi, bố, mẹ tôi, anh chị em tôi đã kể lại, thì tôi không thể tin được đã có chuyện đó xẩy ra. Con đấu bố, vợ đấu chồng, anh em, đồng chí vu oan, giá hoạ, tàn sát lẩn nhau, thật không thể hiểu nổi. Gia đình tôi cũng có người bị đấu tố, đó là ông chú tôi, nguyên là người tổ chức ra cái chi bộ ở làng tôi, nhưng vì có vài mẫu đất mà bị đồng chí của ông đem ra đấu tố; hoặc bác giáo Mai nhà tôi, nguyên Phó chủ tịch Uỷ ban kháng chiến, đóng góp không biết bao nhiêu của cải cho cách mạng, chỉ vì cần có đứa con trai nối dõi, nên lấy thêm một bà nữa, mà bị người đồng chí của ông bắt đi tù tới chín năm; hoặc bác Ký Định, là một y sĩ, có công chữa trị bệnh tật cho cả vùng, nhưng xét cái bằng chữa bệnh của bác là do Pháp đào tạo, nên Đội Cải cách nhất quyết đem chôn sống bác. Rồi những chuyện khôi hài, vớ vấn trong đời sống, sinh hoạt khác, nó đã xẩy ra mà cứ như là bịa. Tôi có nghe nói, có nhà lãnh đạo nào đó đã khóc và xin lỗi đồng bào. Nhưng những chuyện như vậy, nó ám ảnh trong tôi đến tận bây giờ.
NB LA: Liệu có thể coi tay Chí trong Hậu Chí Phèo là một điển hình của Chí Phèo ngày nay chưa? Nếu cần bổ xung thêm, ông sẽ xây dựng nhân vật Chí của thế kỉ 21 mang những tính cách điển hình nào nữa?
NV PT: Chí Phèo trong Hậu Chí Phèo mới chỉ tay Chí của thế kỷ đã qua, thế kỷ của đấu tranh giai cấp. Chuyện của Hậu Chí Phèo chỉ ở bối cảnh như vậy thôi. Nó là hệ quả của việc đem chủ nghĩa Mác – Lenin vào Việt Nam, và tạo dựng nên điển hình của một thời sai lầm, đau thương vào loại bậc nhất của xã hội Việt Nam. Còn Chí thế kỷ 21 thì với quyền lực đã đạt được, nó đã đang là một thế lực kinh tế, chính trị và cường quyền rất hùng mạnh, rất ghê gớm, với nhiều biến tướng phức tạp và sẽ tiếp tục chà đạp xã hội Việt Nam, ít nhất là trong hai mươi năm nữa; đồng thời, những tay Chí, gíông như anh Chí của cụ Nam Cao, cũng sẽ “tái hồi Kim Trọng”. Điều đó như là quy luật, khi thế giới vẫn chỉ là thế giới của hai tầng lớp người: thống trị và bị trị. Tôi hy vọng, sẽ có nhiều người viết về Chí của thế kỷ 21.
Nhà báo Nguyễn Lan Anh thực hiện, tháng 12/2006).
Bọ Quang (00: 32 Ngày 17 tháng 2 năm 2012)
Thành công” nhất của cách mạng dưới sự lãnh đạo “sáng suốt” của đang cộng sản Việt Nam là dựng được những kẻ phàm phu tục tử, những kẻ ngu đần dốt nát đến mức “nhiều đời bần cố nông” lên làm quản lí xã hội được mô tả sống động dưới ngòi bút của bác qua: Hậu Chí Phèo, xuất bản năm 1991. Bác đã dám cho bạn đọc chiêm ngưỡng dung nhan hậu thế của dòng họ Chí.
Kính nể. Kính nể.
Kinh Tran (02:55 Ngày 14 tháng 2 năm 2012)
Phạm Thành có nhớ mấy ông họ Phạm ngoài Nga Sơn không?
Tôi đọc Hậu Chí Phèo (1991) lần đầu thấy choáng. Nghe kể chuỵên thì quá nhiều rồi nhưng đưa vào văn chương thì chưa từng biết (do bị bịt mắt, nhồi sọ).
Năm 1993 tôi lại đọc lại Hậu Chí Phèo và bị sốc thực sự bởi trước đó chưa thấy có ai mạnh mồm nói như vậy bao giờ. Từ bấy đến nay đã 20 năm tôi không có dịp đọc lại nhưng văn phong của nó thì ám ảnh khó mà quên được
Bái phục đại ca Phạm Thành. Anh cũng là một kỳ nhân xứ Thanh.
Nhân Dân (00:25 Ngày 18 tháng 2 năm 2012)
Hồi nhỏ tôi đã từng trải qua giai đoạn CCRĐ và đi coi đấu tố, xử bắn, cái gọi là địa chủ, rất tàn ác bất nhân, người nhà nhà anh nói đúng đấy nhà văn, nhà báo Phạm Thành ạ. Qua bài viết này tôi yêu quí anh, anh là một nhà văn, nhà báo chân chính.
– Tư sản là tinh hoa của giai cấp công nhân, địa chủ là tinh hoa của giai cấp nông dân (một người biết lo bằng một kho người biết làm ) nhưng đã bị CS giết sạch.
Nếu anh ở Báo Đài Tiếng nói sẽ có ngày tôi tới thăm anh, uống bia vui vẻ, tán phét thôi, tôi là dân N gốc B tôi thích được giới thiệu như thế và tôi tư hào về điều đó, chúc anh vui khỏe, gặp nhiều may mắn.
Chẹc chec (22: 51 Ngày 04 tháng 5 năm 2012)
Có một tay giáo sư hay tiến sĩ gì đó đang phê phán Bác Phạm Thành trên VTV đó. Không biết tay này nó có bị mù hay không. Xã hội Việt Nam bây giờ còn tệ hơn cả thời Chí Phèo nữa chứ, cái đó đến các cháu học tiểu học nó còn biết. Nhưng có ai dũng cảm dám viết ra như bác Phạm Thành không?
Gặp Nhà Văn Hậu Chí Phèo.
Đỗ Hoàng
Thập kỷ 90 thế kỷ trước, Liên Xô sụp đổ, khối Xã hội Chủ nghĩa ở Đông Âu tan rã, không khí dân chủ bên trời Tây len lỏi sang được thành trì cổ hủ, độc tài toàn trị, cha truyền con nối của phong kiến phương Đông, trong đó có Việt Nam. Không khí dân chủ cũng len được vào văn chương vốn bị các ông vua rất kỵ huý.
Nhiều tác phẩm như “Mảnh đất lắm người nhiều ma” của Nguyễn Khắc Trường, “Bến không chồng” của Dương Hướng, “Nỗi buồn chiến tranh” của Bảo Ninh được Hội Nhà văn Việt Nam chính thống tặng giải. Một cái giải bây giờ không bao giờ có nữa! Trong không khí đó, tôi cũng ra được quyển tiểu thuyết “Phí một thời trai”, “Cuộc chiến vừa tàn”, tập thơ “Tâm sự người lính”. “Phí một thời trai” phản ảnh nỗi thống khổ của dân tộc ta nhược tiểu bị chèn ép của ngoại bang, bị nội bộ giày xéo, bị hiếp dâm đủ thứ, không chỉ đàn bà con gái bị hiếp dâm mà đàn ông, nhất là thế hệ trẻ bị hiếp dâm cả thể xác lẫn linh hồn một cách tệ tàn, oan uổng và thương đau! Và nổi lên trong thập kỷ này là tiểu thuyết “Hậu Chí Phèo” của nhà văn Phạm Thành.
Tiểu thuyết hấp dẫn không phải ở câu văn, chữ nghĩa mà hấp dẫn bởi sự mới mẻ về tư tưởng, về tinh thần của một văn sỹ dũng cảm dám nói dám viết mà những cây bút xưng tụng không bao giờ dám làm. Tiểu thuyết làm cho người đọc ngỡ ngàng, tỉnh ngộ! Tiểu thuyết “Hậu Chí Phèo” đã phơi bày bộ mặt ngu sy, đần độn, trái tim chó (chữ của Bun ga nốp – nhà văn Nga) của một lớp vô sản lưu manh lên cầm cân nảy mực làm cho xã hội điêu linh.
Những anh “Chí” hiện đại táng tận lương tâm còn gấp trăm lần anh “Chí” cùng đinh xưa. Vì anh Chí hôm nay có chức, có quyền sinh, quyền sát, ăn trên ngồi trốc!
Lúc đó tôi không biết nhà văn Phạm Thành ở đâu, nghe loáng thoáng ở đâu bên Đài Truyền hình Việt Nam, làm báo. Tôi thầm khâm phục. Làm báo quan mà dám viết như thế cũng xứng mặt anh hùng!
Đầu năm 2000, bước qua thiên niên kỷ mới, tôi say rượu cãi nhau về thơ ca với nhà thơ Phạm Tiến Duật. Tôi chê thơ anh là thơ tuyên truyền một chiều về người lính. Phạm Tiến Duật căm tôi lắm, năm lần bảy lượt muốn đuổi tôi ra khỏi Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam. Rồi thời cơ đến, kết hợp với cán bộ A25 (An ninh bảo vệ văn hoá của Bộ Công an), anh Duật chỉ thẳng mặt tôi: “Ông không được làm những tờ Tạp chí sang trọng như thế này”. Bạn đọc biết không? Tạp chí Diễn đàn Văn nghệ Việt Nam lúc đó đói nhất nước. Nợ đìa tác giả cứ triền miên. “Hôm nay 23 tháng 9 năm1997 Thi sỹ Tế Hanh đến lĩnh tiền nhuận bút in bài từ dạo tết. Đã chính tháng rồi, hào không có. Ba lần thi sỹ phải về không. Nhờ người dắt giùm ra ngoài phố. Ới gã xích lô chịu mấy đồng. Trong lúc có báo đã trở thành tỷ phú. Diễn đàn Văn nghệ chẳng còn lương. Hàng ngày thấy rất nhiều nhân sỹ, như bác Tế Hanh khổ đủ đường. Thưa bác, người tài thì chả thiếu.
Trời cao trên ấy chẳng ưng cho, nên phải nhắm mắt vì gặp cảnh không tiền nhuận bút trả nhà thơ! Hà Nội, tháng 7 năm 1997, Đỗ Hoàng tôi xách túi xách bỏ đi không thèm xin anh Duật một cái giấy tờ nào. Nghe nhà văn Hoàng Minh Tường làm Phó tổng biên tập phụ trách Tuần báo Du lịch, tôi đến xin và anh nhận ngay nhưng với điều kiện là vào miền Trung thường trú. Tôi chấp thuận. Về đây gặp một người tầm thước, đẹp trai, hay cười, vui vẻ, bia bọt với nhau. Đó là nhà văn Phạm Thành được Hoàng Minh Tường mới về làm Trưởng phòng tổng hợp. Sau khi từ Huế ra lại làm ở phòng thư ký tôi mới biết Phạm Thành là tác giả Hậu Chí Phèo. Tôi nói vui với nhà văn: “Đúng là núi Thái Sơn trước mặt mà thảo dân không biết”.
Từ đó anh em chơi thân với nhau!
Hà Nội, lập xuân Nhâm Thìn (ngày 12 tháng 2 năm 2012) – Đ.H.
Phạm Thành – Hạt Giống Đỏ Của Nhân Cách. (Trích từ bài Cò hồn Xã nghĩa – Một biểu tượng lật tẩy cường quyền).
Nguyễn Hoàng Đức
Nhà văn Phạm Thành dù là một“hạt giống đỏ” nằm sâu giữa ổ tem phiếu của chế độ bao cấp xin – cho, ấy vậy mà như một phép lạ hiển hiện của nhân cách, anh lại không phải hội viên của Hội Nhà văn Việt Nam.
Nhìn trích ngang lý lịch của Phạm Thành đúng là đỏ từ đầu đến chân, là bộ đội Trường Sơn, rồi tốt nghiệp Đại học Báo chí trường Tuyên giáo Trung ương, khóa 1979- 1984, rồi công tác tại Đài Tiếng nói Việt Nam.
Năm 1991, Phạm Thành thăng hoa tột đỉnh văn chương với tiểu thuyết hài “Hậu Chí Phèo”, gây dư luận rộng lớn trong làng văn và xã hội. Người nào am tường hiểu biết văn chương thì đều hiểu: bi kịch là loại hình đồ sộ nhất, nhưng hài kịch mới là loại hình khó viết nhất. Người Đức có câu: “Khóc cả ngày vẫn buồn nhưng cười một lúc đã thấy nhạt”. Vậy mà Phạm Thành viết “Hậu Chí Phèo” ngót 200 trang, dài lê thê mà không hề nhạt, xoay quanh một nhân vật Chí tân thời, làm quan cách mạng với tất cả bóng dáng tiểu nông, ấu trĩ, quê mùa và không làm được gì để “cách cái mệnh” của làng quê lạc hậu đổi đời vươn lên tươi mới, tiến bộ hơn. Trời ơi một đầu tầu cũ kỹ, lạc hậu, vô học, quê mùa, ích kỷ, cóc cáy thì làm sao kéo được làng quê với lê thê truyền thống cố cựu hủ lậu tới một vùng biên thùy có ánh sáng văn minh?
Với tác phẩm có tiếng vang trên văn đàn và có số đề cử luôn vào tốp đầu, cộng với thân nhân “hạt giống đỏ”, lại làm ở cơ quan đầu não về tuyên truyền như vậy, Phạm Thành đủ khả năng để trở thành hội viên Hội Nhà văn.
Nhưng Phạm Thành vẫn cố tình trụ vững bên lề, không có ý định thò chỉ một ngón chân vào Hội Nhà văn. Tại sao? Có thể xem đó như sự trụ vững kiên cường của phản tỉnh và nhân cách.
Người Trung Quốc có dạy: “Hãy cắn răng chịu thiệt, đứng vững gót làm người”. Ở đời nên biết chịu thiệt là khó lắm! Khi bon chen cải cọ thôi, nhường một lời để có hòa khí đã khó. Đằng này đứng ngay hàng đầu của đường sữa tem phiếu lại không chịu chìa thẻ ưu tiên đòi kiếm chác hơn người thì khó biết bao. Người ta hí hớn vào Hội Nhà văn, được mời lên mặt báo trung ương phô diễn nhảy múa “Vua biết mặt, Chúa biết tên”, có phải đời tươi mát nhẹ nhỏm phơi phới bội phần không? Vậy mà Phạm Thành chịu lép vế đứng bên lề thì bao giờ được lĩnh phần khi xếp hàng đến lượt?
Nói một cách giản dị, đó là một phẩm chất của nhân cách, nhưng nói chữ nghĩa, đó là một phép lạ của nhân cách mà có chưa đến vài phần nghìn người Việt làm được.
Phạm Thành đứng bên lề bao cấp nhưng lại trôi giữa những biến cố nóng bỏng của thời đại. Với việc mở trang mạng “Bà Đầm xòe” với tuyên ngôn: “Hãy xòe cho rộng, mở cho hết/ Trắng bụng, lấm lưng với Tự do” – Rõ ràng, về mặt ngôn luận và tư tưởng, Phạm Thành đã có một hành động rất cụ thể thiết thực với động cơ Tự do và mục đích của Tự do.
Tự do rõ ràng là mục đích nhân văn lớn nhất của loài người. Mục đích lớn nhất này không phải nói cho vui mà phải trả bằng giá xương máu.
No comments:
Post a Comment