ĐỐI THOẠI

VNTB – Dấu ấn và biến động năm đầu tiên của Tổng thống Trump

Thái Hoá Lộc
29.01.2026 2:52
VNThoibao

 (VNTB) – 365 ngày qua là thời kỳ “mang tính chuyển đổi”, đánh dấu sự biến động của Hoa Kỳ và Thế giới

 Nhìn lại một năm kể từ khi ông Donald Trump bước vào nhiệm kỳ tổng thống Mỹ thứ hai, với 365 ngày qua là thời kỳ “mang tính chuyển đổi”, đánh dấu sự biến động của Hoa Kỳ và Thế giới. 

Một năm ghi nhiều dấu ấn về nhập cư, đối ngoại của ông Trump, nhưng cũng chứng kiến không ít quyết sách gây tranh cãi, ảnh hưởng lớn đến đối nội và đối ngoại. Đúng với những gì từng tuyên bố trong chiến dịch tranh cử, ông Donald Trump bước vào nhiệm kỳ tổng thống thứ hai với hàng loạt quyết sách xoay quanh phương châm “nước Mỹ trước hết”.

Một năm qua, những quyết sách bất ngờ, táo bạo đã không ít lần khiến thế giới phải vội vã xoay theo những điều kiện mà Tòa Bạch Ốc đặt ra: Từ mạnh tay trục xuất nhập cư trái phép, tái cấu trúc mạnh mẽ bộ máy chính phủ, cho đến rút Mỹ khỏi hàng loạt hiệp ước toàn cầu, áp đặt các mức thuế quan trên diện rộng…

Lần đầu sau 50 năm, Hoa Kỳ đã trục xuất hơn 2,6 triệu người nhập cư bất hợp pháp. Nền kinh tế Mỹ cũng cho thấy sức chống chịu tốt trước những bất ổn của tình hình quốc tế. Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) tăng 4,3% trong quý III/2025. Tăng trưởng tiền lương cho công nhân lao động phổ thông đạt mức cao nhất trong gần 60 năm. Với 229 sắc lệnh hành pháp được ông Donald Trump ký trong vòng 365 ngày – nhiều hơn đáng kể so với số sắc lệnh trong năm đầu của nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, dư luận cho rằng đây là biện pháp hướng đến ghi đậm dấu ấn cá nhân hơn là tìm kiếm sự đồng thuận, nhất trí cao trong xã hội…

Ngay từ những ngày đầu nhiệm kỳ, ông Trump đã tiến hành loạt động thái quyết liệt nhằm thực hiện cam kết về tái cấu trúc nền kinh tế, bộ máy hành chính liên bang, chính sách nhập cư và phần lớn đời sống văn hóa của nước Mỹ. Trên nhiều phương diện, ông đã thực hiện được chương trình nghị sự đó, trở thành một trong những tổng thống quyền lực nhất trong lịch sử hiện đại của Mỹ, theo Tim Reid và Nandita Bose, hai nhà phân tích của Reuters.

Bất chấp nhiều tranh cãi, đội ngũ của ông Trump vẫn không ngừng nghỉ thực thi chương trình nghị sự đối nội. Họ xóa bỏ các quy định về năng lượng nhằm tăng sản lượng dầu khí của Mỹ và cắt giảm trợ cấp cho các dự án năng lượng tái tạo như điện gió, điện mặt trời. Chính quyền đã tinh giản bộ máy liên bang, giải thể và đóng cửa nhiều cơ quan chính phủ, với khoảng 300.000 công chức bị đưa ra khỏi bộ máy. Họ cũng đóng băng tài trợ nghiên cứu đối với một số đại học lớn nhằm gây áp lực buộc các trường chấm dứt chương trình đa dạng hóa, công bằng và hòa nhập (DEI), đồng thời đổi mới quy trình tuyển sinh và kiểm soát làn sóng biểu tình của sinh viên. Kiềm chế và kiểm soát nhập cư được xem là trọng tâm chương trình nghị sự của ông Trump kể từ lần đầu tranh cử tổng thống. Trong năm đầu nhiệm kỳ hai, chính quyền của ông đã thông qua khoản ngân sách lên tới 170 tỷ USD cho chương trình kiểm soát nhập cư, với mục tiêu trục xuất một triệu người nhập cư trái phép một năm. 

Về đối ngoại theo Nikkei Asia ngày 24/1, bên lề Diễn đàn Kinh tế Thế giới tại Davos, cho thấy một sự dịch chuyển đáng chú ý trong tư duy đối ngoại của Washington, khi trọng tâm không còn đặt vào các đồng minh truyền thống ở châu Âu và Đông Á. Tại lễ ra mắt các thành viên đầu tiên của hội đồng liên quan đến Gaza, danh sách đại diện xuất hiện trên sân khấu phản ánh một cấu trúc khác thường. Thay vì các đối tác cốt lõi trong NATO hay các đồng minh hiệp ước tại châu Á – Thái Bình Dương, sáng kiến này quy tụ chủ yếu các quốc gia được xem là cường quốc tầm trung nằm dọc trục Á – Âu.

Các đại diện từ Bahrain, Maroc, Argentina, Armenia, Azerbaijan, Bulgaria, Hungary, Indonesia, Jordan, Kazakhstan, Kosovo, Pakistan, Paraguay, Qatar, Saudi Arabia, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Uzbekistan và Mông Cổ lần lượt được giới thiệu, trước khi Tổng thống Trump bước lên vị trí trung tâm. Theo các nhà phân tích, tập hợp này tạo thành một “vành đai trung gian” gần như liên tục, kéo dài từ Trung Á, Nam Caucasus, Trung Đông đến một phần Balkan.

Tòa Bạch Ốc cho biết trong danh sách còn có Bỉ, quốc gia Tây Âu duy nhất, cùng với Ai Cập, song cả hai không cử đại diện tham dự buổi lễ. Trong khi đó, không có quốc gia nào trong nhóm năm đồng minh hiệp ước của Mỹ tại châu Á -Thái Bình Dương, gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Philippines và Thái Lan tham gia sự kiện. Trung Quốc và Nga được mời nhưng vắng mặt tại lễ khai mạc, còn Canada bị rút lại lời mời sau những phát biểu chỉ trích Tổng thống Trump tại Davos của Thủ tướng Mark Carney.

Theo ông Michael Doran, Giám đốc Trung tâm Hòa bình và An ninh Trung Đông thuộc Viện Hudson (Mỹ), cơ cấu của Hội đồng Hòa bình phản ánh ưu tiên chiến lược của chính quyền Tổng thống Trump. Ông cho rằng cạnh tranh với Trung Cộng, tương tự như thời Chiến tranh Lạnh, về bản chất là cuộc đối đầu xoay quanh lục địa Á – Âu.

Từ góc nhìn này, thách thức trung tâm của Mỹ là ngăn chặn khả năng hình thành một liên minh đối lập gồm Trung Cộng, Nga, Iran và Triều Tiên kiểm soát không gian địa chiến lược rộng lớn này. Các đồng minh truyền thống ở châu Âu và Đông Á vẫn giữ vai trò quan trọng trong dài hạn, song theo ông Doran, họ có dư địa hạn chế để làm thay đổi cán cân quyền lực tại những điểm nóng nhất của cạnh tranh hiện nay.

Bà Brenda Shaffer, chuyên gia về khu vực Caspian, cho rằng việc tăng cường sự hiện diện của Mỹ tại các quốc gia Trung Á và Azerbaijan là một trong những cách hiệu quả nhất để kiềm chế ảnh hưởng của Trung Cộng mà không cần đối đầu trực tiếp với Bắc Kinh. Bà đánh giá cao tiến trình hòa giải Armenia – Azerbaijan do Tổng thống Trump thúc đẩy, gọi đây là thành công nổi bật nhất trong các sáng kiến hòa bình của ông.

Tháng 8/2025, Tổng thống Trump đã tiếp Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev và Thủ tướng Armenia Nikol Pashinyan tại Tòa Bạch Ốc, nơi hai bên cam kết theo đuổi hòa bình sau nhiều thập niên xung đột. Ba bên thống nhất khởi động tuyến Hòa bình và Thịnh vượng Quốc tế Trump, nhằm phát triển kết nối đường sắt, đường bộ và năng lượng tại miền nam Armenia, liên kết vùng Nakhchivan của Azerbaijan với lãnh thổ chính…

Trong cuộc phỏng vấn gần đây với New York Times, ông Trump tiết lộ tầm nhìn về quyền lực toàn cầu của mình, cho rằng chỉ “đạo đức bản thân” mới quyết định giới hạn quyền lực đó, thay vì luật pháp hay các hiệp ước quốc tế.

“Giới hạn chính là đạo đức của tôi, là suy nghĩ của tôi. Đó là điều duy nhất có thể ngăn tôi lại”, ông nói. “Tôi không cần luật pháp quốc tế. Tôi cũng không tìm cách làm hại con người”.

Hiện vẫn còn quá sớm để đánh giá toàn diện nhiệm kỳ hai của Tổng thống Trump khi ông vẫn còn ba năm phía trước. Tuy nhiên, với những gì đã diễn ra, nhà sử học về tổng thống Mỹ Barbara Perry nhận xét “tốc độ thay đổi, phong cách của ông Trump, cách mọi thứ được tiến hành và cách tiếp cận của ông ấy đều không giống bất kỳ tổng thống nào trong lịch sử Mỹ”.

“Đây thực sự là một nhiệm kỳ tổng thống đáng kinh ngạc. Tôi không chắc có thể so sánh nó với bất kỳ nhiệm kỳ tổng thống nào khác trong lịch sử Mỹ,” chuyên gia Bartlett nói.