ĐỐI THOẠI

Lại bàn thêm về tình hình Trung Quốc (Phần cuối)

Phúc Lai
28-1-2026
Tiengdan
Tiếp theo phần 1 và phần 2

Một số điểm chính của kịch bản có thể xảy ra ở Trung Quốc

1. Sự “đình công ngầm” của tầng lớp kỹ trị và tài phiệt. Lãnh đạo có thể ra lệnh cho tướng lĩnh, nhưng không thể ra lệnh cho thị trường hoặc nền kinh tế. Nếu các chính sách của ông Tập vẫn giữ như thời gian qua, giới tinh hoa kinh tế và các quan chức kỹ trị ở địa phương khả năng cao sẽ thực hiện chiến thuật nằm yên, mặc kệ, lảng tránh trách nhiệm, lẳng lặng vô hiệu hóa các mệnh lệnh chỉ thị… Họ không chống đối công khai nhưng cũng không thực hiện hiệu quả các mệnh lệnh kinh tế. Thế là đủ chết rồi.

2. Cú sốc tỉ giá: Nếu nội bộ Trung Quốc tiếp tục nghi kỵ và ông Tập cứ sa đà vào việc ủng hộ Nga, niềm tin vào đồng Nhân dân tệ sẽ sụp đổ. Khi giới tài phiệt và ngay cả tầng lớp trung lưu tìm mọi cách tẩu tán tài sản ra nước ngoài (vượt qua các hàng rào kiểm soát), đồng tiền mất giá sẽ kéo theo lạm phát phi mã. Kinh tế Trung Quốc sẽ rơi vào suy thoái hơn nữa.

3. Khi khó khăn tích tụ đủ: Với Trung Quốc là một nền kinh tế lớn nhưng cũng có những sức nặng của nó, dân số chẳng hạn… thì dù ông Tập có nắm quân đội và an ninh vững đến mấy, sức ép “hết tiền” hoàn toàn có thể đánh gục hệ thống của ông ta. Khi quân đội và an ninh không được trả lương hoặc trả bằng tiền giấy, sức mua ngày càng giảm, sẽ có biến cung đình.

Nhận xét và kết luận

Cuối cùng thì, câu chuyện liên quan gì đến chúng ta?

Nếu Trung Quốc bất ổn đến mức kịch bản cung đình biến thành hỗn loạn xã hội, chúng ta sẽ thấy hai dòng vốn đổ sang Việt Nam, thứ nhất là FDI sạch, đây sẽ là điều có lợi. Nhưng cũng có một dòng vốn “đen”, hay quá trình “tháo chạy của cải” của giới giàu có Trung Quốc, và đây mới là thứ đáng sợ. Giới giàu có Trung Quốc sẽ tìm mọi cách đẩy tiền sang các nước láng giềng (trong đó có Việt Nam). Họ sẽ không đầu tư vào sản xuất mà đổ xô đi mua bất động sản, vàng hoặc ngoại tệ thông qua các hình thức núp bóng. Nó sẽ đẩy giá tài sản ở Việt Nam (vốn đã ảo) lên mức không thể kiểm soát, gây khó khăn cho chính người dân và doanh nghiệp nội địa.

Giá vàng miếng SJC đã chạm ngưỡng 177 – 178 triệu đồng/ lượng, trong khi giá thế giới cũng lần đầu tiên trong lịch sử vượt mốc 5.000 USD/ounce. Không nghi ngờ, khi Trung Nam Hải rung chuyển, tâm lý phòng thân của người Việt trỗi dậy mạnh mẽ. Họ không mua vàng vì thấy rẻ, họ mua vì sợ. Họ sợ đồng tiền mất giá, sợ sự “ốm nặng” của kinh tế Việt Nam khi Trung Quốc hắt hơi sổ mũi.

Nhưng tôi thì thấy câu chuyện còn khá lạc quan. Việt Nam ổn hơn Trung Quốc ở chỗ chúng ta đang có ổn định chính trị tốt hơn, và chúng ta cũng có độ “mở” với phương Tây tốt hơn. Tuy nhiên nếu Việt Nam không nhanh chóng xây dựng được hệ miễn dịch – thoát ly sự phụ thuộc nguyên liệu từ Trung Quốc, thì khi Trung Quốc sụp đổ, Việt Nam sẽ là “quân bài domino” đổ theo ngay sau đó.

Những gì đang diễn ra cho thấy, thực tiễn đang vận hành đúng theo quy luật. Khi có biến động lớn ở Bắc Kinh, giá vàng và USD tại Việt Nam sẽ nhảy dựng đứng do tâm lý đám đông. Trước mắt, Nhà nước Việt Nam sẽ không được phép ngồi yên, có thể áp dụng các biện pháp hành chính cực đoan (như siết chặt giao dịch vàng miếng, truy soát nguồn gốc ngoại tệ) để ngăn chặn sự sụp đổ của đồng tiền trong nước… Nhưng nói chung, Trung Quốc ổn định càng sớm, Việt Nam càng đỡ khó khăn.

Tôi tin rằng nếu ông Tập ổn định được tình hình, ông ta cũng sẽ phải có những chính sách khác đi, chẳng hạn yêu cầu Putin chấm dứt chiến tranh ở Ukraine sớm… Đây sẽ là nước cờ “một mũi tên bắn hai mục tiêu” của ông Tập. Ông ta sẽ vừa cứu được kinh tế Trung Quốc, vừa ghi điểm với cộng đồng quốc tế như một “người kiến tạo hòa bình”. Nếu như vậy, Trung Quốc đạt được ổn định theo hướng thực dụng hơn, Việt Nam sẽ dễ thở hơn trong việc cân bằng quan hệ Mỹ – Trung. Việt Nam sẽ không còn bị đặt vào thế khó khi phải chọn phe trong một cuộc chiến nóng ở Ukraine hay một cuộc chiến lạnh toàn diện. Giá vàng và ngoại tệ tại Việt Nam có thể sẽ hạ nhiệt khi tâm lý sợ loạn lạc của người dân được giải tỏa.

Đó là về ngắn hạn, nhưng về dài hạn, thì máng lợn cũ lại xuất hiện, ví dụ sự phụ thuộc và nguyên liệu Trung Quốc đối với sản xuất Việt Nam… và các áp lực khác vẫn tồn tại từ trước đến nay, vẫn y nguyên. Giải tỏa thì có thể, nhưng về lâu về dài, vẫn phải là bài toán giải tỏa triệt để hơn nữa.

***

Nhìn chung, tôi nghĩ kịch bản của Trung Quốc sắp tới sẽ không có một Chu Ân Lai nào đứng ra dàn xếp êm đẹp đâu. Thay vào đó, Tập Cận Bình với tính cách chặt chẽ, sẽ rút vào cố thủ: Sẽ tiếp tục thắt chặt kiểm soát, khiến Trung Quốc ngày càng giống một “pháo đài” đóng kín (giống những năm 1970). Nếu chiến tranh Nga – Ukraine không kết thúc sớm, Trump tiếp tục quậy phá… kinh tế Trung Quốc sẽ đi từ khó khăn ngoài da thành bệnh kinh niên… các vấn đề xã hội sẽ càng trầm trọng. Như trước đây tôi đã dự báo về kịch bản ly khai, khi không có người dàn xếp đủ tầm, các vết nứt ở Tân Cương, Tây Tạng sẽ bị xử lý bằng bạo lực cực đoan, dẫn đến những phản ứng dây chuyền không thể kiểm soát…

Đối với cuộc chiến tranh xâm lược Ukraine của Putin, ông Tập đã để nó đi quá giới hạn khi Putin đã móc rỗng hết tất cả các kho dự trữ chiến lược về vũ khí, khí tài. Nga đã tiêu tốn những khí tài tốt nhất trong 3 năm đầu của chiến tranh và đến nay, chúng đang phải dùng đến những loại “vũ khí zombie” (như tên lửa huấn luyện cải hoán RM-48U và gần đây nhất, S-400 bắn mục tiêu mặt đất) để bào mòn phòng không Ukraine.

Và sắp tới Nga – Putin sẽ đạt tới điểm gãy về huy động nhân lực, cả khó kiếm được lính lẫn việc dần dần không còn đủ tiền chi trả cho các hợp đồng chiến đấu nữa. Việc huy động thêm quân hiện nay không chỉ vấp phải sự phản kháng xã hội mà còn là gánh nặng tài chính. Ngân sách Nga năm 2026 dành tới 80% chi tiêu quốc phòng chỉ để duy trì chiến trường. Khi tiền thưởng cho hợp đồng chiến đấu không còn đủ sức hấp dẫn trước cái chết cận kề, cỗ máy chiến tranh của Putin sẽ tự dừng lại, thậm chí vỡ dần từng mảnh.

Vì vậy ông Tập có muốn cứu Putin cũng không được, và chỉ còn cách duy nhất là hoặc ngồi xem diễn biến nội bộ điện Kẩm-linh như thế nào, hoặc tìm cách can thiệp ở một mức độ nào đó, ví dụ ủng hộ một chính quyền ly khai thân Trung Quốc ở vùng Viễn Đông… chứ không có cách nào giúp Putin chuyển bại thành thắng được.

Một mặt, họ Tập sẽ để mặc cho các phe phái tại Mục-tư-khoa cấu xé lẫn nhau. Ai thắng cũng được, miễn là người đó phải quỳ gối xin Trung Quốc viện trợ kinh tế để tái thiết. Khi đó, Nga sẽ chính thức trở thành một “chư hầu” toàn diện. Mặt khác, giả thuyết của tôi về một (vài) chính quyền ly khai thân Trung Quốc ở Siberia hoặc Viễn Đông hơi liều lĩnh nhưng có cơ sở. Vùng Viễn Đông vốn thưa dân Nga nhưng lại đầy rẫy tài nguyên và bây giờ thì đầy nhóc lao động Trung Quốc. Nếu nội bộ Kẩm-linh hỗn loạn, Trung Quốc sẽ không ngần ngại nhảy vào dưới danh nghĩa bảo vệ lợi ích kinh tế và dòng người di cư, thực chất là biến vùng này thành một vùng đệm (buffer zone) hoặc một thuộc địa kinh tế kiểu mới.

Một số số liệu công bố vừa qua cho thấy, Trung Quốc đã vượt Nga để trở thành cường quốc tàu ngầm hạt nhân thứ 2 thế giới. Điều này cho thấy, ông Tập đã chuẩn bị cho một thế giới hậu Putin, nơi Nga không còn là một đối trọng quân sự mà chỉ còn là một nguồn cung tài nguyên rẻ mạt. Putin đã chơi một ván bài tất tay và thua sạch vốn liếng của quốc gia. Ông Tập, với bản tính của một người chơi cờ vây, sẽ không “chết chùm” cùng Putin.

Nếu Nga đạt tới “điểm gãy” trong năm 2026, chúng ta sẽ thấy một sự dịch chuyển địa chính trị đáng kể. Trung Quốc sẽ hướng sang phía Bắc (Viễn Đông) để bù đắp cho những thiệt hại kinh tế ở phía Đông và phía Nam. Khi đó, Trung Quốc sẽ có một nguồn tài nguyên cực lớn từ Đông Ural của nước Nga “hậu tan rã”, đồng thời trở thành một cực duy nhất về quân sự ở khu vực.