ĐỐI THOẠI

Đào tạo và sử dụng pháp luật như ở Việt Nam hiện nay thì “chết”

Ngô Huy Cương
28-1-2026
Tiengdan

Tôi buộc phải nói vậy vì cái “chết” không chỉ được nhận thấy trong thực tiễn thực hiện, thi hành hay áp dụng pháp luật, mà còn được nhận thấy ngay trong các cuộc hội thảo chuyên sâu về luật học.

Nếu như “soi” thật kỹ các quy định pháp luật trên giấy cũng như việc sử dụng chúng trong thực tiễn để phát hiện ra những gì cần căn chỉnh thì đó là chuyện hoàn toàn bình thường, không có gì để phàn nàn.

Thế nhưng đóng đinh vào các quy định trên giấy hoặc “khấu lạy” những thực tế lệch lạc (mà có thể được xem như những tệ nạn về pháp luật), hay nói cách khác, bán cả linh hồn, trí tuệ và công sức cho các quy định hoặc các “tệ nạn” như vậy thì thật đáng bị lên án.

Nếu vẫn giữ cách thức dạy, học và sử dụng pháp luật như hiện nay thì có lẽ chúng ta không thể thúc đẩy đất nước phát triển như mong muốn được.

Hãy xem pháp luật ở nền kinh tế lớn nhất thế giới (nhưng hãy tạm gác lại truyền thống pháp luật họ theo đuổi để chỉ nói tới tinh thần pháp luật)!

Pháp luật và việc sử dụng pháp luật của họ thúc đẩy cực mạnh cho sự sáng tạo, nhất là trong kinh doanh, thương mại- bệ đỡ cho khoa học và công nghệ phát triển.

Đạo luật về chứng khoán năm 1933 của họ có định nghĩa chứng khoán rất tỷ mỷ như sau [Securities Act of 1933 – Section 2(a)(1)], nhưng cho tới nay có rất nhiều án lệ giải thích và bổ khuyết cho định nghĩa khái niệm này, nhất là liên quan tới “investment contract”:

“Thuật ngữ ‘chứng khoán’ có nghĩa là bất kỳ giấy nhận nợ (note), cổ phiếu (stock), cổ phiếu quỹ của Kho bạc (treasury stock), hợp đồng tương lai chứng khoán (security future), hoán đổi dựa trên chứng khoán (security-based swap), trái phiếu (bond), trái phiếu doanh nghiệp (debenture), bằng chứng về nghĩa vụ nợ (evidence of indebtedness), chứng chỉ lợi ích hoặc quyền tham gia trong bất kỳ thỏa thuận chia sẻ lợi nhuận nào, chứng chỉ tín thác bảo đảm (collateral-trust certificate), chứng chỉ hoặc quyền đăng ký mua trước khi thành lập doanh nghiệp (preorganization certificate or subscription), cổ phần có thể chuyển nhượng (transferable share), hợp đồng đầu tư (investment contract), chứng chỉ tín thác biểu quyết (voting-trust certificate), chứng chỉ tiền gửi đối với chứng khoán (certificate of deposit for a security), quyền lợi phân chia không xác định theo tỷ lệ đối với dầu mỏ, khí đốt hoặc các quyền khoáng sản khác, bất kỳ quyền chọn mua (call), quyền chọn bán (put), giao dịch kết hợp (straddle), quyền chọn hoặc đặc quyền nào liên quan đến bất kỳ chứng khoán, chứng chỉ tiền gửi, hoặc nhóm hay chỉ số chứng khoán nào (bao gồm cả bất kỳ quyền lợi nào gắn liền hoặc dựa trên giá trị của chúng), hoặc bất kỳ quyền chọn mua, quyền chọn bán, straddle, quyền chọn hoặc đặc quyền nào được giao dịch trên sở giao dịch chứng khoán quốc gia liên quan đến ngoại tệ, hoặc nói chung là bất kỳ quyền lợi hay công cụ nào thường được biết đến với tên gọi là ‘chứng khoán’, hoặc bất kỳ chứng chỉ quyền lợi hoặc quyền tham gia, chứng chỉ tạm thời hoặc trung gian, biên nhận, bảo lãnh, hoặc chứng quyền hay quyền đăng ký mua hoặc mua bất kỳ loại nào nêu trên”.

Trong khi đó nhà làm luật Việt Nam không ý thức nổi vai trò của định nghĩa khái niệm trong các văn bản quy phạm pháp luật. Còn các giáo viên dạy luật và những người thi hành, áp dụng pháp luật đóng đinh luôn vào đầu thiên hạ định nghĩa đầy khiếm khuyết đó.

Ví dụ đau lòng và nhức nhối nhất là ngay cả các giáo trình dạy luật dân sự, dạy lý luận chung không hiểu nổi Điều 74 và Điều 75 của Bộ luật Dân sự năm 2015 nên viết sai bét nhè làm ảnh hưởng tới ngay cả tới Tạp chí Tòa án, Tạp chí Kiểm sát và Tạp chí Luật sư.

Cần hiểu rằng ngay các điều luật nói trên cũng định nghĩa sai bét nhè, lè lưỡi. Tuy nhiên nhóm giải thích cho chúng còn bổ sung thêm cho những cái sai đó bằng những cái sai khác.

Không ai chịu trách nhiệm, nhưng nếu chúng ta nói đó là vô trách nhiệm thì lại coi chúng ta như những kẻ tiêu cực và bị dùng mọi thủ đoạn để vô hiệu hóa.

Biết bao giờ tình trạng này ở nước ta mới được cải thiện (!?)