VNTB – Có thể phát triển bền vững nếu chỉ nhìn GDP?Phạm Lê Đoan
26.01.2026 5:43
VNThoibao
(VNTB) – Tăng trưởng cao có đồng nghĩa với phát triển bền vững?
Trong nhiều năm qua, mỗi kỳ tổng kết kinh tế – xã hội thường được mở đầu bằng một con số quen thuộc về tỷ lệ tăng trưởng GDP, vốn được xem là thước đo quan trọng cho “sức khỏe” nền kinh tế. Khi GDP tăng cao, đó được coi là tín hiệu tích cực, là minh chứng cho hiệu quả điều hành; khi GDP chậm lại, dư luận lập tức lo ngại và đặt vấn đề về năng lực quản lý. GDP được tạo ra từ mồ hôi của người lao động, từ quyết định đầu tư của doanh nghiệp, từ sức mua của người dân và từ dòng chảy của thị trường. Nhà nước tuy không đứng trong nhà máy hay ngoài ruộng đồng để làm ra GDP, nhưng lại nắm trong tay quyền hoạch định chính sách, chiến lược, phân bổ nguồn lực cũng như thiết lập luật chơi cho toàn bộ nền kinh tế.
Tăng trưởng GDP và sự phụ thuộc vào FDI
Những năm qua, tăng trưởng GDP của Việt Nam được nâng đỡ đáng kể bởi dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) cùng các hoạt động khai thác tài nguyên, xây dựng và bất động sản. Khu vực FDI đóng vai trò quan trọng tạo việc làm và thúc đẩy xuất khẩu, song thực tế cho thấy không ít doanh nghiệp trong nước chỉ tham gia ở các khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu, trong khi các doanh nghiệp FDI thường kiểm soát các công đoạn công nghệ cao, quản lý chuỗi cung ứng và giá trị gia tăng lớn hơn (1).
Không thể phủ nhận vai trò của FDI đối với tăng trưởng kinh tế, tuy nhiên, sự phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực này cũng đồng thời gia tăng sức ép cạnh tranh đối với doanh nghiệp trong nước, kéo theo nhiều hệ lụy về môi trường và xã hội. Ô nhiễm tại các khu công nghiệp, áp lực lên hạ tầng và những vấn đề liên quan đến an sinh, điều kiện lao động đang trở thành những thách thức hiện hữu.
Vì vậy, một nền kinh tế tăng trưởng cao nhưng thiếu nội lực doanh nghiệp, thiếu đổi mới công nghệ và năng suất lao động thực chất sẽ khó bền vững. Khi GDP tăng nhờ những gì dễ và nhanh, thay vì những gì tạo nền móng lâu dài, thì con số tăng trưởng ấy không chỉ mong manh, mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro cho sự phát triển dài hạn.
GDP tăng nhưng người dân vẫn mệt mỏi
Báo cáo GDP năm 2025 của Việt Nam cho thấy mức tăng trưởng ấn tượng với con số 8,02%, cao thứ hai trong 15 năm qua, đưa quy mô nền kinh tế vượt mốc 514 tỷ USD và GDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.026 USD. Riêng quý IV/2025, ước tính tổng sản phẩm trong nước tăng 8,46% so với cùng kỳ năm trước, đạt mức tăng cao nhất của quý IV các năm trong giai đoạn 2011-2025, duy trì xu hướng quý sau cao hơn quý trước (quý I tăng 7,05%, quý II tăng 8,16%, quý III tăng 8,25%) (2).
Thế nhưng, trên thực tế, lại tồn tại nghịch lý là trong khi GDP tăng, không ít người dân lại cảm nhận rõ sự mệt mỏi trong đời sống hằng ngày. Thu nhập danh nghĩa có thể cao hơn trước, nhưng chi phí sinh hoạt, nhà ở, y tế, giáo dục và áp lực cũng gia tăng theo tỷ lệ thuận. Thành quả của tăng trưởng không được phân bố đồng đều. Một bộ phận doanh nghiệp lớn, khu vực đầu tư nước ngoài hoặc các lĩnh vực dễ sinh lợi như bất động sản, tài chính có thể hưởng lợi rõ rệt, trong khi người lao động và doanh nghiệp nhỏ lại chật vật duy trì sinh kế. Nhiều người phải làm việc nhiều giờ hơn để giữ mức sống cũ, còn các nhóm yếu thế gần như đứng ngoài quỹ đạo tăng trưởng. Khi tăng trưởng không đi kèm với cải thiện phúc lợi và an sinh xã hội, con số GDP trở nên xa rời cảm nhận thực tế của đời sống.
“Chưa nói đến các khoản chi phí phát sinh, chỉ riêng thu nhập đầu vào đã khó khăn hơn trước. Buôn bán ế ẩm, lại thêm nỗi lo vi phạm do lấn chiếm lòng, lề đường. Chuyện thuế má thì nhiều quy định khó hiểu, không biết xoay xở thế nào, nên thôi đành chờ khi nào bị phạt rồi đóng”, bà Vy, một tiểu thương, chia sẻ.
Đáng lo hơn, việc chạy theo mục tiêu tăng trưởng cao trong ngắn hạn có thể khiến các vấn đề xã hội bị xem nhẹ hoặc đẩy lùi. Ô nhiễm môi trường, quá tải hạ tầng, áp lực đô thị và bất bình đẳng thu nhập ngày càng rõ nét, trong khi những chi phí này không được phản ánh đầy đủ trong chỉ số GDP. Khi người dân phải gánh chịu hậu quả của tăng trưởng, nhưng không được thụ hưởng tương xứng, câu hỏi “tăng trưởng đang phục vụ ai” trở nên hoàn toàn chính đáng.
GDP có thể tiếp tục tăng trong các bản báo cáo, nhưng câu hỏi lớn hơn là xã hội sẽ đi về đâu cùng với những con số ấy. Phát triển bền vững đòi hỏi cách nhìn vượt ra ngoài tốc độ tăng trưởng, hướng tới chất lượng sống, công bằng xã hội và sức khỏe dài hạn của nền kinh tế. Vì vậy, bên cạnh tăng trưởng GDP, việc mở rộng các tiêu chí đánh giá phát triển cần được đặt ra một cách nghiêm túc.
_________________________
Tham khảo:
No comments:
Post a Comment