ĐỐI THOẠI

Sân gôn Trump tại Việt Nam: Đất nông dân đổi lấy dự án gây tranh cãi
RFI
Thụy My
16-4-2026
Tiengdan
17/04/2026

Dự án sân gôn của Trump Organization tại Việt Nam khiến hàng ngàn nông dân mất đất với mức đền bù rẻ mạt. Trong khi đó, kinh tế Iran nghẹt thở vì phong tỏa Hormuz và Hungary bước vào kỷ nguyên hậu Viktor Orbán.

Một dự án được duyệt thần tốc, người dân trở tay không kịp

Le Monde ngày 16/04/2026 có bài điều tra “Ở Việt Nam, sân gôn tương lai của Trump Organization bị phản đối và cáo buộc tham nhũng”. Được ký ngay trước cuộc bầu cử tổng thống Mỹ cuối năm 2024, dự án này gây chia rẽ trong chính quyền và gây giận dữ cho người dân vì được đền bù với giá vô cùng thấp.

Tại một khúc uốn của sông Hồng cách Hà Nội khoảng 40 cây số về phía nam, những ngôi mộ trong nghĩa địa nhỏ nằm giữa cánh đồng bắt đầu được di dời trước người sống. Hoàng Anh Sa, một nông dân khoảng 50 tuổi sống ở làng bên, cho biết một số người đã sớm dời mộ người thân đi nơi khác. Dự án nhanh chóng được duyệt với hy vọng có được thỏa thuận thương mại tốt đẹp với Hoa Kỳ (Việt Nam là nước có thặng dư thương mại với Mỹ đứng thứ ba thế giới). Hôm 21/05/2025, lễ đặt viên đá đầu tiên được tổ chức gần nghĩa địa này, có thủ tướng Phạm Minh Chính đọc diễn văn.

Chỉ sáu ngày trước đó, người dân Châu Ninh mới được thông báo về việc chính quyền đã thông qua dự án “khu phức hợp đô thị – nghỉ dưỡng – sân gôn Khoái Châu” chiếm 900 hecta đất nông nghiệp. Mười mấy ngày sau họ nhận được giấy báo về mức đền bù: 80.000 đồng (2,6 euro) cho một mét vuông đất, chưa bằng giá hai tô phở. Dân làng vô cùng thất vọng. Tại nơi làm lễ khởi công chỉ còn lại một tấm bảng lớn về dự án sân gôn 54 hố trải dài theo dòng sông, các ngôi làng và con đê, có tỉnh lộ chạy qua; ngốn mất rất nhiều đất trồng trọt. Phía bên kia đê là “khu đô thị thương mại – dịch vụ” có sức chứa 30.000 dân.

Đền bù thấp, sinh kế bị đẩy đến bờ vực

Trong số 4.000 hộ gia đình bị trưng thu đất, có 145 hộ chấp nhận đền bù trong đợt đầu vào tháng 9/2025, ngoài số tiền loan báo còn được hỗ trợ thêm 240.000 đồng một mét vuông để “đổi nghề” và bồi thường cây trồng. Hoàng Anh Sa cho biết những người ký hầu hết là người lớn tuổi, không còn làm nông hay sống ở nơi khác. Khoảng một phần tư đất đai đã bị thu hồi. Ông sở hữu trên mười hecta đất trồng cam và xoài, có mười mấy nhân công; một nông dân khác là Nguyễn Văn Chi nuôi khoảng 1.000 con heo.

Vùng đất phù sa này rất màu mỡ, dân làng trồng bonsai hay nhãn. Cả cuộc đời họ phụ thuộc vào mảnh đất giúp nuôi con cái nên người. Dân không nghèo và không cần bán đất: Các con của ông Sa làm việc ở Hà Nội, ông có một ngôi nhà to và đi chiếc xe hơi Ford mới tinh. Hai nông dân này cùng với 500 gia đình khác vào tháng 10/2025 đã kiến nghị với chính quyền địa phương về cái giá “phi thực tế”, đòi được bồi thường ít nhất cũng bằng sân gôn ở huyện gần đó, cao gấp ba lần vì giá đất ngày một cao không thể chuyển nghề.

Quyết định thông qua dự án hôm 15/5 nêu lý do “tối ưu hóa tiềm năng khu vực”, “cải thiện sức khỏe và chất lượng sống cư dân”, “phát triển con đường du lịch sông Hồng” và “đóng góp vào phát triển kinh tế xã hội trong vùng”. Thế nhưng đây chủ yếu là một phức hợp cao cấp mà nông dân địa phương có thể chịu thiệt thòi nhất. Tại Việt Nam, cá nhân chỉ có quyền sử dụng đất và Nhà nước có thể thu hồi.

Nhà địa lý học Marie Gibert-Flutre, chuyên về đô thị hóa ở Việt Nam, giải thích, nhờ đó mà với lý do lợi ích quốc gia, chính quyền có thể trưng thu đất đa, và đây thường là nguyên nhân gây căng thẳng xã hội. Năm 2020, vụ Đồng Tâm đã làm bốn người chết và ngay tại Hưng Yên việc xây dựng thành phố mới Ecopark năm 2012 đã gây ra những cuộc xung đột dữ dội.

Nghi vấn tham nhũng và những quan hệ lợi ích phía sau

Dự án cũng bị chỉ trích ngay trong nội bộ. Tháng 7/2025, một lá thư gởi Tổng thanh tra chính phủ, cơ quan chống tham nhũng, ký tên phó tổng thanh tra Lê Tiến Đạt, tố cáo những “vi phạm” của tập đoàn Kinh Bắc City (KBC) và chủ tịch Đặng Thành Tâm. Tài liệu này được một viên chức Việt Nam giấu tên chuyển cho Le Monde, bất bình trước việc “chính quyền Việt Nam vi phạm pháp luật để đáp ứng các đòi hỏi của Trump với mong muốn được ưu ái”. Người này tố cáo tổng bí thư Tô Lâm quê ở Hưng Yên đã nhắm mắt làm ngơ trước hành vi tham nhũng của thuộc cấp.

Bức thư nêu ra mối liên hệ lợi ích chặt chẽ giữa Đặng Thành Tâm và quan chức Hưng Yên, đặc biệt là bí thư tỉnh ủy Nguyễn Hữu Nghĩa từ 2023. Nhân vật này đã tạo điều kiện cho dự án, dỡ bỏ những cản trở về thủ tục và đẩy nhanh tiến độ. Đổi lại, Đặng Thành Tâm đã hai lần đem tiền mặt đến nhà riêng ông Nghĩa ở Hà Nội, “mỗi lần 3 tỉ đồng [khoảng 100.000 euro]”, và những món quà như dụng cụ chơi gôn, thẻ thành viên, đồng hồ Omega… Cả KBC lẫn tổng thanh tra đều không trả lời Le Monde.

Phó tổng thanh tra còn nhấn mạnh đến tình trạng tài chánh yếu kém của tập đoàn KBC “mang nặng áp lực nợ nần” và khó huy động đủ số vốn cần thiết. Dù vậy KBC trong một thời gian rất ngắn vẫn được ngân hàng VP Bank tài trợ, nhờ thông đồng với cổ đông chính của ngân hàng này, và nhất là “các biện pháp ưu đãi của các quan chức cao cấp và sự hỗ trợ của Nhà nước”. Trong lá thư ngày 20/04/2025 gởi Bộ Tài chính, mà Le Monde tham khảo được, VP Bank cho biết có thể huy động đến 33.818 tỉ đồng, tức 85 % trong số 1,5 tỉ đô la của dự án.

Trump Organization (không bị cáo buộc) để cho đối tác trong nước xây dựng và tài trợ cơ sở hạ tầng nhưng nhận thù lao chuyển nhượng thương hiệu, và theo tờ khai năm 2025 của Donald Trump thì DT Marks Vietnam LLC thu 5 triệu đô la từ dự án Hưng Yên. Quỹ IDC Capital Vietnam được Trump Organization giao cho việc đại diện và đầu tư. Quỹ này có huy động vốn được không? Hiện dự án chỉ dựa vào vay nợ ngân hàng.

Thời gian rất gấp: Đầu tháng Ba, chính quyền Hưng Yên ấn định đến 30/4 là hạn chót để thu hồi đất. Nhà tài phiệt Đặng Thành Tâm nói rằng, sân gôn này sẽ là nơi diễn ra hội nghị thượng đỉnh năm 2027 của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) do Việt Nam tổ chức và Hà Nội rất mong tổng thống Donald Trump tham dự.