ĐỐI THOẠI

Nguyễn Thành Phong - Làm sao mà mất làng được?

mercredi 15 avril 2026
Thuymy

Đang rộ lên chuyện chuyển gọi tên làng thành thôn. Rồi là lo chuyện sẽ mất làng, mất tên làng. Rồi buồn bã, bảo mất làng là mất quê, mất gốc neo đậu văn hóa, nguồn cội dòng họ, tổ tiên...

Ấy đừng vội vã và hồ đồ thế. Làng sẽ chẳng bao giờ mất được. Làng vẫn vững vàng tồn tại ở trong nước của ta thôi.

Xưa nay, hỏi anh chị quê ở đâu, ở nước ngoài thì bảo Việt Nam, ở trong nước thì bảo ở vùng ấy, tỉnh ấy, rồi đến cụ thể hơn, là huyện ấy, quận ấy (giờ thì xã ấy, phường ấy). Rồi cụ thể nữa là nói đến thôn, cuối cùng là làng ấy (thành phố thì phố ấy, ngõ ấy, tổ dân phố ấy)... Vẫn thế thôi.

Làng có thể to, có khi nhỏ, có thể gồm vài xóm cạnh nhau lập thành. Đã từng trải qua bao nhiêu dâu bể, bao cuộc tách rồi sáp nhập tỉnh, huyện, xã... biến động đủ kiểu rồi, thì làng vẫn thế. Làng chưa bao giờ là tên gọi riêng cho một cấp đơn vị hành chính cả.

Từ trước tới nay, ở nông thôn (nhất là nông thôn phía Bắc) dưới cấp xã, còn một đơn vị cơ sở nữa, là thôn. Ở thành phố, thì dưới cấp phường là tổ dân phố.

Thôn có thể là một làng, có khi mấy làng nhỏ ở gần cạnh nhau lập thành một đơn vị thôn. Cũng như xã, thường gồm nhiều làng, có khi chỉ là một làng to là đủ thành.

Vợ tôi quê ở làng Quỳnh Đôi (làng cổ, tên là Thổ Đôi Trang, đi vào cả thành ngữ: "Bắc Hành Thiện, Thanh Nghệ Quỳnh Đôi" để nói chuyện đỗ đạt, hay ra làm quan). Trước sáp nhập, chỉ một làng ấy đã thành một xã Quỳnh Đôi, trong làng Quỳnh Đôi có nhiều thôn. Nay sáp nhập mấy xã lại, thành xã to Quỳnh Anh, thì làng Quỳnh Đôi vẫn đấy, có thể nhập thôn, trước nhiều thôn, thì nay có thể chỉ còn một hoặc hai, ba thôn thôi.

Hay xã cũ Đô Lương quê tôi ở Thái Bình, gồm hai làng Phú La và Tiến Trật hợp lại. Xã có 8 thôn, làng Phú La tôi gồm 4 thôn. Nay nhập 6 xã lại thành xã to mới, thì làng Phú La vẫn đấy. Chưa sáp nhập, làng có 4 thôn trưởng, 4 bí thư chi bộ và một số "đầu lĩnh" khác nữa... Sắp tới, chỉ còn 1 hoặc 2 thôn, bớt đi được mấy xuất lương, bớt đi một số "đầu lĩnh"... Và làng Phú La của tôi thì vẫn còn đấy, cứ bền vững mãi mãi...

Thế nên, khi sáp nhập đơn vị thôn mới tới đây, ta chả phải lo gì cái chuyện mất làng, mất nguồn gốc dòng họ, tổ tông và gốc tích văn hóa cả.

Và cũng như làng, câu chuyện tồn tại của bản, phum, sóc, khóm... cũng y như thế, chả hề hấn gì, có khi càng bền vững hơn ấy chứ! Vấn đề cuối cùng vẫn là chính ở trong lòng ta, liệu chúng ta có còn gắn bó, thương nhớ làng quê, gốc tích của mình hay không mà thôi!

NGUYỄN THÀNH PHONG 14.04.2026