Thursday, March 26, 2026

2026(7 giờ trước)
BBC Reuters

HRANA, tổ chức nhân quyền có trụ sở tại Mỹ, ước tính cuộc xung đột gần đây đã khiến 3.291 người thiệt mạng tại Iran, trong đó có 1.455 dân thường

Khi Mỹ nói rằng đang có các cuộc đàm phán hiệu quả nhằm chấm dứt chiến tranh, phía Iran lại khẳng định "không hề có" chuyện đó, câu hỏi là giờ nên tin ai?

Điều gì thực sự đang diễn ra phía sau hậu trường? Có nên tin rằng hoà bình sắp xuất hiện ở vùng Vịnh? Hay cả hai bên đang chuẩn bị cho một cuộc chiến kéo dài, tốn kém, khiến giá năng lượng duy trì ở mức cao và ảnh hưởng tới toàn thế giới trong suốt mùa hè?

Thông điệp từ Mỹ tới Iran chắc chắn đang được chuyển đi, nhưng theo cách gián tiếp, thông qua các bên trung gian như Pakistan – quốc gia có quan hệ tốt với cả hai phía.

Tuy nhiên, điều đó không đồng nghĩa với "đàm phán", và có thể giải thích vì sao một phát ngôn viên quân đội Iran thẳng thừng phủ nhận việc này đang diễn ra.

Hai bên vẫn có các kênh liên lạc và tiếp xúc gián tiếp – nhưng một thỏa thuận có thể còn rất xa.

Những dấu hiệu cho thấy tình hình đang bước vào thế bế tắc, không khác nhiều so với tình trạng đình trệ trong nỗ lực chấm dứt cuộc chiến giữa Nga và Ukraine.

Cả hai bên đều nói muốn kết thúc chiến tranh, nhưng theo các điều kiện của riêng mình – những điều vẫn còn rất khác so với những gì phía còn lại có thể chấp nhận.

Mỹ và Israel muốn gì?

Khi cuộc chiến bắt đầu vào ngày 28/2, tại Washington và Jerusalem đã có kỳ vọng lớn rằng ưu thế quân sự vượt trội của hai nước này so với Iran sẽ dẫn tới sự sụp đổ tất yếu của Cộng hòa Hồi giáo.

Đọc nhiều nhất

Giá xăng lập đỉnh kỷ lục, kinh tế Việt Nam đối mặt nguy cơ 'cú sốc'

Đảng kết thúc Hội nghị Trung ương 2: Có gì đáng chú ý?

Việt Nam phản đối Trung Quốc cải tạo Đá Hải Sâm, Bắc Kinh nói 'không có gì tranh cãi'

Vì sao Iran bác bỏ kế hoạch chấm dứt chiến tranh 15 điểm của ông Trump?

Nếu không, Iran – vốn đã rơi vào tình trạng kinh tế khó khăn – sẽ bị dồn vào chân tường và buộc phải cầu hòa theo các điều kiện của Mỹ.

Nhưng điều đó đã không xảy ra. Vì vậy, những gì Mỹ và Israel mong muốn có thể không đạt được. Mỗi ngày chính quyền Iran vẫn trụ vững thì họ càng cảm thấy tự tin hơn.

Các chi tiết của kế hoạch 15 điểm do Mỹ đề xuất, được kênh Channel 12 của Israel công bố, bao gồm việc Iran chấm dứt chương trình hạt nhân, chấm dứt chương trình tên lửa đạn đạo và ngừng hỗ trợ các lực lượng "dân quân ủy nhiệm" như Houthi ở Yemen và Hezbollah ở Lebanon.

Đổi lại, các lệnh trừng phạt nhắm vào Iran sẽ được nới lỏng và nước này có một phần quyền kiểm soát eo biển Hormuz.

Iran muốn gì?

Ban đầu, Iran đã thẳng thừng bác bỏ kế hoạch 15 điểm của Mỹ, cho rằng nó "quá đáng".

Tuy nhiên, sau đó vào hôm 25/3, Bộ trưởng Ngoại giao Abbas Araghchi tỏ ra ít cứng rắn hơn. Ông nói trên truyền hình nhà nước rằng "một số ý tưởng" đã được trình lên lãnh đạo cấp cao của Iran, và "nếu cần đưa ra lập trường, chắc chắn sẽ có quyết định".

Thay vào đó, truyền thông nhà nước Iran đã đưa ra năm điều kiện để chấm dứt chiến tranh, bao gồm các khoản bồi thường chiến tranh, sự công nhận từ quốc tế về "quyền chủ quyền của Iran trong việc thực thi quyền kiểm soát eo biển Hormuz", và một cam kết rằng Iran sẽ không bị tấn công lần nữa.

Những yêu cầu này sẽ là "viên thuốc đắng" đối với Washington và các đồng minh Ả Rập vùng Vịnh.

Iran tin rằng với vị thế là quốc gia lớn nhất trong khu vực, dân số hơn 90 triệu người và có đường bờ biển dài nhất tại Vịnh Ba Tư, nước này nên khôi phục vai trò "cảnh sát của vùng Vịnh" – vị thế mà họ từng nắm giữ dưới thời Shah trước khi Cách mạng Hồi giáo Iran 1979 nổ ra.

Tehran muốn Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ – đóng tại Bahrain – rời khỏi khu vực, qua đó cho phép Iran trở thành cường quốc quân sự hàng đầu tại vùng Vịnh, với sự hậu thuẫn của Nga, Trung Quốc và Triều Tiên.

Iran cho biết họ có vấn đề nghiêm trọng về lòng tin đối với Mỹ, vì hai lần gần đây họ tham gia đàm phán – vào năm 2025 và tháng Hai vừa rồi – thì Mỹ đều rút lui và sau đó tiến hành các cuộc không kích.

Trong khi đó, những người chỉ trích Iran cho rằng nước này chỉ kéo dài đàm phán và không hề có ý định từ bỏ các chương trình và chính sách bị xem là đe dọa toàn khu vực.

Shutterstock

Chụp lại hình ảnh,Iran đã tiến hành các đòn tấn công trả đũa nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh là đồng minh của Mỹ

Các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh muốn gì?

Các nước Ả Rập vùng Vịnh bày tỏ sự thất vọng sâu sắc trước những gì đã xảy ra.

Họ không có thiện cảm với chế độ Cộng hòa Hồi giáo, nhưng trước khi xung đột nổ ra, hai bên đã đạt được một trạng thái chung sống miễn cưỡng.

Giờ đây, họ đang quan sát với sự lo ngại khi thấy Mỹ đã dốc toàn lực cho cuộc chiến nhưng không thể lật đổ chính quyền Iran, mà trái lại còn khiến nước này bị tổn thương, phẫn nộ và tăng cường tấn công vào các quốc gia láng giềng phía bên kia Vịnh bằng thiết bị bay không người lái và tên lửa.

Điều khiến Washington và Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thất vọng là Iran hiện đang ở vị thế chiến lược mạnh hơn so với một tháng trước, khi họ đã thiết lập được quyền kiểm soát trên thực tế đối với Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển năng lượng mang tính sống còn.

Điều này mang lại cho Tehran đòn bẩy rất lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu, trong bối cảnh áp lực quốc tế buộc Tổng thống Donald Trump phải chấm dứt chiến tranh đang gia tăng, qua đó thu hẹp các lựa chọn của ông.

Trong bối cảnh lý tưởng, các nước vùng Vịnh muốn tình hình quay trở lại như một tháng trước, nhưng quá nhiều biến động đã xảy ra và Iran hiện không có ý định lùi bước.

Ông Trump có thể có thêm lựa chọn khi khoảng 5.000 lính thủy đánh bộ Mỹ cùng lực lượng lính dù từ Sư đoàn Dù 82 được triển khai tới khu vực. Tuy nhiên, việc đó cũng đi kèm nhiều rủi ro.

Có nhiều địa điểm mà lực lượng này có thể được triển khai tới: Cảng xuất khẩu dầu Kharg của Iran, Bờ biển tỉnh Hormozgan, Eo biển Bab el-Mandeb ở cửa ngõ phía nam Biển Đỏ.

Hoặc đơn thuần là nhằm mục đích gia tăng sức ép trong đàm phán với Tehran.

Tuy nhiên, bất kỳ chiến dịch trên bộ nào cũng làm tăng nguy cơ thương vong cho quân đội Mỹ – một điều rất không được ủng hộ trong nước – và có thể kéo Mỹ sa lầy sâu hơn vào một cuộc xung đột mà nhiều người gọi là "cuộc chiến tự lựa chọn".

Việc chính quyền Cộng hòa Hồi giáo tiếp tục tồn tại đã khiến họ thêm tự tin và gia tăng yêu sách. Tehran tin rằng họ có lợi thế cả về thời gian lẫn địa lý.

Nhà Trắng càng nói với thế giới rằng Iran đang "tuyệt vọng" muốn đạt thỏa thuận, thì Iran lại càng ít có động lực để thực hiện điều đó.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan