Saturday, May 30, 2026

Mỹ chính thức điều tra Việt Nam về vi phạm sở hữu trí tuệ
30 tháng 5 2026, 12:13 +07
BBC

Getty Images
Đại diện Thương mại Mỹ, ông Jamieson Greer (trái), là người chỉ đạo cuộc điều tra nhằm xem xét liệu một số chính sách hoặc thông lệ nhất định của Việt Nam có gây tổn hại đến hoạt động thương mại của Mỹ hay không.

Mỹ đã chính thức mở cuộc điều tra đối với Việt Nam liên quan đến bảo vệ và thực thi sở hữu trí tuệ, một tháng sau khi công bố quốc gia Đông Nam Á này là quốc gia vi phạm nghiêm trọng nhất.

Cuộc điều tra được thực hiện dưới sự chỉ đạo của Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, theo Điều 301 Đạo luật Thương mại Mỹ năm 1974.

Điều 301 trước đây đã từng được chính quyền Tổng thống Donald Trump sử dụng như một bước mở đường cho việc áp thuế.

Theo thông cáo của Văn phòng Thương mại Mỹ (USTR) đăng trên website Công báo Liên bang (Federal Register) tối 29/5, cuộc điều tra sẽ xem xét liệu việc Việt Nam chưa xử lý hiệu quả các quan ngại liên quan đến bảo vệ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ có gây tổn hại hoặc hạn chế hoạt động thương mại của Mỹ hay không.

Cụ thể, cuộc điều tra sẽ đánh giá các hoạt động liên quan đến vi phạm bản quyền trực tuyến, hàng giả, công tác thực thi tại biên giới, việc sử dụng phần mềm không giấy phép và hành vi đánh cắp tín hiệu truyền hình cáp và vệ tinh.

Văn phòng USTR sẽ bắt đầu tiếp nhận ý kiến công khai về cuộc điều tra đối với Việt Nam từ ngày 19/5 đến 2/7.

Reuters
Hàng giả, hàng nhái vẫn bày bán tại nhiều chợ tại Việt Nam

"Mặc dù Việt Nam thời gian gần đây đã triển khai một số biện pháp nhằm giải quyết những quan ngại về sở hữu trí tuệ mà Mỹ nhiều năm qua liên tục nêu trong Báo cáo Đặc biệt 301 thường niên của USTR, tình trạng vi phạm quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam vẫn đang làm suy giảm khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp và các nhà sáng tạo nội dung của Mỹ," ông Jamieson Greer cho biết trong một thông cáo báo chí.

"Chúng tôi cần thấy Việt Nam giải quyết những quan ngại kéo dài này, bao gồm nhiều vấn đề liên quan đến thực thi quyền sở hữu trí tuệ, theo cách bền vững và có tác dụng ngăn chặn các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong tương lai."

Đọc nhiều nhất





Getty Images

Theo thông báo trên Công báo Liên bang, USTR lần đầu xác định Việt Nam là một "quốc gia nước ngoài ưu tiên " - mức theo dõi cao nhất - trong Báo cáo Đặc biệt 301 được công bố hồi tháng 4/2026 .

Đây là báo cáo thường niên, xem xét phương thức thực thi về sở hữu trí tuệ của các đối tác thương mại của Mỹ để quyết định liệu có nên mở một cuộc điều tra theo Điều 301 hay không.

Năm ngoái, Mỹ đã khởi động một cuộc điều tra theo Điều 301 đối với các hoạt động thương mại của Brazil nhằm xác định liệu các chính sách và hành động của nước này có gây tác động tiêu cực tới thương mại của Mỹ hay không.

USTR hiện cũng đang tiến hành hai cuộc điều tra riêng biệt theo Điều 301 đối với Trung Quốc, trong đó có một cuộc rà soát các mức thuế áp lên hàng nhập khẩu từ nước này được triển khai trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump. Giai đoạn đầu của cuộc rà soát này đã bắt đầu từ đầu tháng 5/2026.

Năm 2025, Mỹ cũng mở một cuộc điều tra theo Điều 301 để xem xét liệu Trung Quốc có thực hiện đầy đủ các cam kết trong "Thỏa thuận Giai đoạn Một" được hai bên ký kết vào tháng 1/2020 hay không.

Điều này có ý nghĩa gì?

Getty

Nếu cuộc điều tra của Mỹ theo Điều 301dẫn tới kết luận rằng các chính sách hoặc thực tiễn của Việt Nam gây thiệt hại cho thương mại Mỹ, Washington có thể áp thuế bổ sung đối với một số mặt hàng của Việt Nam.

Mỹ cũng có thể áp các biện pháp hạn chế thương mại khác, bên cạnh việc tăng cường giám sát hàng hóa xuất khẩu từ Việt Nam.

Việc này có thể khiến các doanh nghiệp xuất khẩu lo ngại và nhà đầu tư đánh giá lại rủi ro, theo các nhà quan sát.

Tuy nhiên, kết quả điều tra cũng có thể kết thúc bằng thỏa thuận và thay đổi chính sách, chứ không nhất thiết dẫn tới các biện pháp trừng phạt thương mại.

Bản thân các cuộc điều tra theo Điều 301 thường là một công cụ gây sức ép để thúc đẩy đàm phán.

Theo Đạo luật Thương mại Mỹ 1974, Điều 301 được thiết kế để cho phép USTR điều tra, tham vấn với chính phủ nước ngoài, tìm kiếm một giải pháp thương lượng, và chỉ sau đó mới cân nhắc các biện pháp đáp trả.

Do đó, ở chiều ngược lại, cuộc điều tra cũng được cho là cơ hội tạo Việt Nam thực hiện công cuộc cải cách bền vững hơn đối với lĩnh vực hàng giả, hàng nhái và các vi phạm sở hữu trí tuệ khác.

Getty Images/BBC

Vì sao có cuộc điều tra này?

Việc Việt Nam bị đưa vào danh sách "Quốc gia nước ngoài ưu tiên" đánh dấu mốc lần đầu tiên sau 13 năm, một quốc gia bị xếp vào danh mục này về quyền sở hữu trí tuệ.

Trước khi bị "nâng bậc" lên mức cảnh báo cao nhất, Việt Nam đã bị Mỹ đưa vào "Danh sách theo dõi ưu tiên" về quyền sở hữu trí tuệ gần như liên tục từ năm 2013 đến nay.

Trong hai thập kỷ qua, hai bên đã nhiều lần đàm phán về quyền sở hữu trí tuệ và Mỹ nhiều lần gây sức ép yêu cầu Việt Nam cải thiện lĩnh vực này.

Việt Nam nhiều lần cho hay đã nỗ lực trấn áp nạn vi phạm sở hữu trí tuệ, nhưng cho tới nay Mỹ vẫn nói "chưa đủ".

Mới đây nhất, Bộ Công an Việt Nam, vào ngày 16/5, đã khởi tố 5 vụ án, với 7 người, với cáo buộc xâm phạm quyền tác giả, trong đó có ca sĩ leboro Quang Lập và doanh nhân Nguyễn Hải Bình - Phó chủ tịch Hiệp hội Sáng tạo và Bản quyền Tác giả Việt Nam.

Hàng loạt các website như Motchill, Phimmoi, Phim4k, Thìa Phim, Cò TV… cũng bị đưa vào đợt cao điểm kiểm tra này. Một số đã ngừng hoạt động hoặc hạn chế truy cập.

Trước khi USTR đưa vào danh sách vi phạm bản quyền nghiêm trọng nhất, lực lượng công an Việt Nam cũng đã triệt phá một hệ thống website chuyên phát sóng lậu.

Cụ thể, hồi tháng 3/2026, hơn 30 người trong hệ thống Xôi Lạc TV đã bị khởi tố với cáo buộc phát sóng bóng đá lậu, đánh bạc và vi phạm bản quyền.

Website phim lậu Rổ Phim (Rophim) cũng tuyên bố đóng cửa đầu tháng 2/2026 sau áp lực xử lý vi phạm bản quyền.

Trước đó nữa, năm 2025, chính quyền Việt Nam đã tiến hành một chiến dịch trấn áp tương tự sau khi chính quyền Trump công bố mức thuế 46% đối với hàng nhập khẩu từ Việt Nam, sau đó được giảm xuống còn 10%.

Nhưng phía Mỹ cho rằng những cải thiện đó vẫn chưa đủ hoặc chưa nhất quán, đặc biệt trong môi trường số.

Theo Báo cáo Đặc biệt 301 của USTR công bố tháng 4/2026, Việt Nam vẫn tồn tại tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến quy mô lớn, trong đó có việc phát các bộ phim, chương trình truyền hình và phần mềm lậu trên các website và nền tảng streaming.

Việt Nam cũng bị cáo buộc xử lý các trang web vi phạm và các dịch vụ trung gian thiếu hiệu quả.

Bên cạnh đó, USTR cho hay hàng giả và hàng nhái vẫn phổ biến trên thị trường, từ hàng tiêu dùng đến sản phẩm công nghệ.

Chợ Ninh Hiệp ở Hà Nội - nằm trong danh sách 32 chợ tai tiếng bán hàng giả do USTR công bố hồi tháng 3/2026 - cho tới trước thời điểm Mỹ công bố mở cuộc điều tra - vẫn bày tràn lan hàng giả, hàng nhái.

Một số trang web phát trực tuyến, như MyFlixerz, dù đã bị USTR cảnh báo, cho là hoạt động từ Việt Nam và thu hút hàng trăm triệu lượt truy cập hàng tháng trên toàn thế giới bằng cách cung cấp phim và phim truyền hình lậu, tới thời điểm ngày 19/5/2026, vẫn có thể truy cập.

Mỹ cũng nêu quan ngại về việc thực thi pháp luật chưa nhất quán giữa các địa phương, mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn hạn chế, khiến việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ chưa đáp ứng kỳ vọng của các doanh nghiệp Mỹ.


Getty Images
Năm 2020, Mỹ từng điều tra Việt Nam về chính sách tiền tệ theo Điều 301 Đạo luật Thương mại 1974

Các cuộc điều tra của Mỹ từng mở ra cơ hội đàm phán cho Việt Nam

Đây không phải là lần đầu tiên Việt Nam bị Mỹ điều tra theo Điều 301, nhưng là lần đầu tiên bị điều tra về vấn đề sở hữu trí tuệ.

Tháng 10/2020, USTR mở hai cuộc điều tra theo Điều 301 đối với Việt Nam:

Cuộc thứ nhất về chính sách tiền tệ, trong đó Mỹ xem xét liệu việc Việt Nam bị cho là định giá thấp đồng tiền có gây bất lợi cho thương mại Mỹ hay không.

Cuộc điều tra thứ hai về việc sử dụng gỗ có nguồn gốc bất hợp pháp trong sản phẩm gỗ xuất khẩu từ Việt Nam.

Tháng 1/2021, USTR kết luận rằng việc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam can thiệp vào thị trường ngoại hối để làm giảm giá trị đồng tiền là một hành vi "không hợp lý" theo tiêu chuẩn của Điều 301.

Tuy nhiên, khác với trường hợp Trung Quốc, Mỹ không áp thuế hay biện pháp trừng phạt thương mại ngay sau kết luận điều tra.

Đến tháng 7/2021, Bộ Tài chính Hoa Kỳ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đạt được một thỏa thuận.

Theo đó, Việt Nam cam kết không sử dụng tỷ giá hối đoái để tạo lợi thế cạnh tranh không công bằng trong thương mại quốc tế.

Việt Nam cũng cam kết tăng cường minh bạch về chính sách tiền tệ và tỷ giá.

Trong khi Mỹ tuyên bố sẽ không áp dụng biện pháp thương mại nào vào với Việt Nam thời điểm đó.

Về cuộc điều tra gỗ, Mỹ kết luận một số hành vi liên quan đến gỗ của Việt Nam là "không hợp lý" theo tiêu chuẩn của Điều 301, nhưng cũng Mỹ cũng không áp thuế đối với hàng hóa Việt Nam trong vụ này.

Đến năm 2021, dưới thời chính quyền Joe Biden, Mỹ và Việt Nam đạt được các thỏa thuận trong đó Việt Nam cam kết tăng cường kiểm soát nguồn gốc gỗ.

Chủ đề liên quan

Tin liên quan





By at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)