Wednesday, March 25, 2026

Mỹ và Israel đã giết chết nhiều lãnh đạo Iran, vậy ông Trump sẽ nói chuyện với ai?
Kaine Pieri,
BBC World Service
Kate Bowie,
BBC World Service và
BBC News Tiếng Ba Tư
25 tháng 3 2026, 16:10 +07
BBC

Getty Images
Quân đội Israel đã được phép nhắm mục tiêu vào bất kỳ quan chức cấp cao nào của Iran mà không cần thêm sự phê duyệt, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ông Israel Katz, cho biết.

Điều này diễn ra chỉ vài ngày sau khi Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) bổ sung hai nhân vật cấp cao của Iran – trùm an ninh hàng đầu Ali Larijani và Bộ trưởng Tình báo Esmail Khatib – vào danh sách ngày càng dài những quan chức mà họ tuyên bố đã bị tiêu diệt trong những tuần gần đây.

"Thủ tướng Benjamin Netanyahu và tôi đã cho phép IDF loại bỏ bất kỳ quan chức cấp cao nào của Iran mà quy trình tình báo và tác chiến đã hoàn tất, mà không cần thêm phê duyệt," ông Katz nói.

Nhưng những quan chức này có vai trò quan trọng như thế nào trong cấu trúc quyền lực của Iran, và hiện nay ai thực sự đang nắm quyền?

Dưới đây là cái nhìn tổng quan về sự thay đổi trong bộ máy lãnh đạo của Iran.

Ali Khamenei – Lãnh tụ tối cao (đã chết)
VĂN PHÒNG BÁO CHÍ CỦA LÃNH ĐẠO IRAN/HANDOUT via Getty
Ông Ayatollah Ali Khamenei là lãnh tụ tối cao của Iran trong hơn ba thập niên

Vụ ám sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei đã gây sốc cho nhiều người, nhất là khi vụ việc xảy ra vào ngày 28/2 – ngày đầu tiên mà Mỹ-Israel tấn công vào Iran.

Nhà lãnh đạo 86 tuổi này đã nắm quyền hơn ba thập niên, sau khi kế nhiệm ông Ruhollah Khomeini, người đã thành lập Cộng hòa Hồi giáo Iran vào năm 1979.

Ông Khamenei đứng đầu một bộ máy quyền lực tối cao - ông là nguyên thủ quốc gia và tổng tư lệnh các lực lượng vũ trang, bao gồm cả Lực lượng Vệ binh Cách mạng tinh nhuệ.

Đọc nhiều nhất





Không hẳn là một nhà độc tài, dù có thể phủ quyết mọi chính sách công và lựa chọn ứng viên cho các chức vụ công, ông Khamenei đặt mình vào trung tâm của mạng lưới quyền lực phức tạp giữa các phe phái cạnh tranh, đồng thời đôi khi tự thể hiện mình như đứng trên chính trị – coi thường những tranh chấp giữa phe cải cách và phe bảo thủ của Iran.

Tuy nhiên, ông Khamenei hiếm khi để bất đồng lan rộng hoặc cho phép các chính sách mà ông không đồng ý phát triển.

Mojtaba Khamenei – Lãnh tụ tối cao (còn sống)

NurPhoto via Getty Images
Ông Mojtaba Khamenei đã nói rằng Iran sẽ "không từ bỏ việc trả thù cho máu" của những công dân thiệt mạng trong chiến tranh

Ông Mojtaba Khamenei chưa từng xuất hiện trước công chúng, cũng không được ghi hình hay chụp ảnh kể từ khi được công bố là người kế nhiệm cha mình vào ngày 8/3/2026.

Bộ trưởng Chiến tranh Hoa Kỳ Pete Hegseth cho biết – dù không đưa ra bằng chứng – rằng lãnh tụ tối cao mới của Iran đã "bị thương và có thể bị biến dạng" trong các cuộc tấn công ngày 28/2 vào Tehran, khiến cha mẹ và anh trai ông thiệt mạng.

Trong bài phát biểu đầu tiên với tư cách lãnh tụ tối cao, được người dẫn chương trình đọc trên truyền hình nhà nước ngày 12/3, ông Khamenei cam kết sẽ tiếp tục đóng cửa Eo biển Hormuz quan trọng đối với vận tải quốc tế – đe dọa nguồn cung 20% lượng dầu toàn cầu – đồng thời khẳng định chính phủ của ông sẽ "không từ bỏ việc báo thù cho máu của các công dân" đã thiệt mạng trong chiến tranh.

Ngày 20/3, người dẫn chương trình trên đài truyền hình nhà nước đọc một thông điệp bằng văn bản khác, nhân dịp lễ hội năm mới Nowruz của người Ba Tư.

Điều này cho thấy sự khác biệt rõ rệt so với các thông điệp Nowruz trước đây của cha ông, vốn thường được ông trực tiếp phát biểu trước ống kính.

Ali Larijani – Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (đã chết)

COURTNEY BONNEAU/Middle East Images/AFP via Getty Images
Các hãng tin Iran mô tả ông Ali Larijani là cố vấn của ông Ayatollah Ali Khamenei

Thiệt mạng trong một cuộc không kích của Mỹ-Israel tại khu vực Pardis, Tehran, vào ngày 17/3/2026 cùng với con trai và một cấp phó, ông Ali Larijani (68 tuổi) là quan chức cấp cao nhất của Iran bị ám sát kể từ sau cố Lãnh tụ tối cao Khamenei.

Là cựu chỉ huy Lực lượng Vệ binh Cách mạng, ông nổi lên như một nhân vật quan trọng khi giữ chức lãnh đạo Đài Phát thanh Truyền hình Cộng hòa Hồi giáo Iran trong một thập niên, trước khi trở thành cố vấn an ninh cho ông Khamenei vào năm 2004.

Ông Larijani từng là trưởng đoàn đàm phán hạt nhân của Iran với phương Tây giai đoạn 2005–2007, nhưng bị cách chức do bất đồng với tổng thống khi đó là ông Mahmoud Ahmadinejad. Ông cũng từng giữ chức Chủ tịch Quốc hội Iran trong 12 năm, thời gian dài nhất mà bất kỳ ai từng nắm giữ vai trò này.

Ông cũng đại diện cho cố Lãnh tụ tối cao Khamenei trong Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao và được cho là đã giám sát cuộc đàn áp chưa từng có tiền lệ của lực lượng an ninh, bao gồm lực lượng bán quân sự Basij, đối với các cuộc biểu tình lan rộng khắp Iran vào tháng 12/2025 và tháng 1/2026.

Theo các nhà hoạt động nhân quyền, ít nhất 6.508 người biểu tình đã thiệt mạng và 53.000 người bị bắt giữ.

Chuẩn đô đốc Ali Shamkhani – Thư ký Hội đồng Quốc phòng Iran (đã chết)

Anadolu via Getty Images
Trước đây, Chuẩn đô đốc Ali Shamkhani là thư ký của Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao

Là cố vấn thân cận của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, ông Ali Shamkhani là một nhân vật chủ chốt trong hoạch định chính sách an ninh và hạt nhân của Iran, đồng thời là chuẩn đô đốc duy nhất của nước này,

Ông Shamkhani đã thiệt mạng trong các cuộc không kích vào Tehran ngày 28/2 .

Trước đó, ông đã sống sót sau một cuộc tấn công vào nhà riêng trong cuộc chiến 12 ngày giữa Israel và Iran vào tháng 6/2025.

Trong Chiến tranh Iran–Iraq những năm 1980, ông Shamkhani là một trong những chỉ huy quan trọng nhất của Lực lượng Vệ binh Cách mạng.

Trong hơn bốn thập niên, ông này nắm giữ nhiều vị trí then chốt – bao gồm Bộ trưởng IRGC, Bộ trưởng Quốc phòng, Tư lệnh Hải quân và Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao – và trong những năm gần đây đã đóng vai trò đáng kể trong việc đàn áp các cuộc biểu tình trong nước.

Thiếu tướng Mohammad Pakpour – Tổng tư lệnh IRGC (đã chết)

Morteza Nikoubazl/NurPhoto via Getty Images
Thiếu tướng Mohammad Pakpour đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Tehran ngày 28/2, theo truyền thông nhà nước Iran

Thiếu tướng Mohammad Pakpour cũng đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công vào Tehran ngày 28/2, theo truyền thông nhà nước Iran.

Ông từng là chỉ huy của lục quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) trong 16 năm, và được thăng chức lên tổng tư lệnh sau khi người tiền nhiệm, Hossein Salami, thiệt mạng trong cuộc chiến tranh 12 ngày vào tháng 6/2025.

Masoud Pezeshkian – Tổng thống (còn sống)

TỔNG THỐNG IRAN/HANDOUT via Getty
Trong cuộc bầu cử Iran vào tháng 7/2024, ông Masoud Pezeshkian đã giành được 53,3% trong tổng số hơn 30 triệu phiếu bầu được kiểm

Ông Masoud Pezeshkian, thuộc phe cải cách, được bầu làm tổng thống Iran vào ngày 6/7/2024, sau khi vượt qua quy trình thẩm định do Hội đồng Giám hộ gồm 12 giáo sĩ và luật gia điều hành.

Vị cựu bác sĩ phẫu thuật tim 71 tuổi và là thành viên Quốc hội Iran này đã chỉ trích lực lượng "cảnh sát đạo đức" khét tiếng của Iran và gây chú ý khi cam kết thúc đẩy "đoàn kết và gắn kết", đồng thời chấm dứt tình trạng "cô lập" của Iran với thế giới.

Ngày 11/3/2026, ông Pezeshkian đăng trên mạng xã hội X, tái khẳng định "cam kết của Iran đối với hòa bình trong khu vực".

Năm ngày sau, ông kêu gọi sự ủng hộ quốc tế chống lại Mỹ và Israel, nói rằng: "Chúng tôi mong cộng đồng quốc tế lên án cuộc xâm lược này và thuyết phục các bên xâm lược tôn trọng luật pháp quốc tế."

Mohammad Bagher Ghalibaf – Chủ tịch Quốc hội Iran (còn sống)

Morteza Nikoubazl/NurPhoto via Getty Images
Ông Mohammad Bagher Ghalibaf đã bốn lần tranh cử tổng thống Iran
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf có thể đã từ bỏ bộ quân phục của Lực lượng Vệ binh Cách mạng để mặc trang phục dân sự, nhưng ông vẫn giữ lập trường cứng rắn và thường xuyên lên tiếng ủng hộ chế độ.

Là một phi công được đào tạo bài bản, ông nổi tiếng tham vọng và đã bốn lần tranh cử tổng thống Iran.

Ở tuổi 64, ông dường như đang đóng vai trò chủ chốt trong việc dẫn đầu nỗ lực chiến tranh.

Sau các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, ông đăng trên mạng xã hội X: "Luật 'ăn miếng trả miếng' đang được áp dụng, và một cấp độ đối đầu mới đã bắt đầu."

Ngày 24/3, khi phản hồi các thông tin về đàm phán với Mỹ, ông viết trên X: "Không có cuộc đàm phán nào với Mỹ, và tin giả đang được sử dụng để thao túng thị trường tài chính và dầu mỏ cũng như để thoát khỏi thế bế tắc mà Mỹ và Israel đang mắc kẹt."

"Người dân Iran yêu cầu trừng phạt hoàn toàn và thích đáng đối với các bên xâm lược. Tất cả các quan chức Iran đều kiên định đứng sau lãnh tụ tối cao và người dân cho đến khi mục tiêu này đạt được", ông viết thêm.

Chuẩn tướng Gholamreza Soleimani – Tư lệnh lực lượng Basij (đã chết)

Theo truyền thông nhà nước Iran, Tư lệnh của lục lượng bán quân sự Basij, Chuẩn tướng Gholamreza Soleimani, đã thiệt mạng trong các cuộc không kích của Mỹ-Israel vào ngày 17/3/2026.

Thiếu tướng Ahmad-Reza Radan – Tư lệnh cảnh sát (còn sống)

Nguồn hình ảnh,Morteza Nikoubazl/NurPhoto via Getty Images
Khi cuộc chiến nổ ra, Thiếu tướng Ahmad-Reza Radan cảnh báo rằng những người biểu tình sẽ bị coi là kẻ thù

Tư lệnh cảnh sát Ahmad-Reza Radan chịu trách nhiệm thực thi các quy tắc xã hội nghiêm ngặt và đàn áp bất đồng chính kiến.

Năm 2023, ông công bố kế hoạch Noor, sử dụng camera giám sát và công nghệ thông minh để nhận diện và trừng phạt phụ nữ vi phạm luật đội khăn hijab, bao gồm tịch thu xe và đóng cửa doanh nghiệp.

Gần đây, ông Radan đã có lập trường cứng rắn đối với các cuộc biểu tình phản đối chính quyền, và ngay từ đầu chiến tranh đã cảnh báo lực lượng của ông sẽ coi bất kỳ ai xuống đường "theo yêu cầu của kẻ thù" là "kẻ thù".

Gholamhossein Mohseni Ejei – Chánh án Tòa án Tối cao Iran (còn sống)

Vào tháng Một, Chánh án có lập trường cứng rắn, ông Gholamhossein Mohseni Ejei cảnh báo sẽ "không có sự khoan dung" đối với những người bị kết tội có hành vi bạo lực trong các cuộc biểu tình trước chiến tranh.

Chuẩn tướng Eskandar Momeni – Bộ trưởng Nội vụ (còn sống)

Giữ chức Bộ trưởng Nội vụ từ tháng 8/2024, Chuẩn tướng Eskandar Momeni có mối liên hệ sâu sắc với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và Bộ Tư lệnh Cảnh sát của Cộng hòa Hồi giáo Iran.

Chuẩn tướng Esmail Qaani – Tư lệnh Lực lượng Quds (còn sống)

Fatemeh Bahrami/Anadolu via Getty Images
Chuẩn tướng Esmail Qaani bị Bộ Tài chính Hoa Kỳ trừng phạt năm 2012

Được truyền thông Iran gọi là "vị tướng của vùng Levant", Chuẩn tướng Esmail Qaani trở thành Tư lệnh Lực lượng Quds, một đơn vị của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) vào năm 2020.

Năm 2012, Bộ Tài chính Mỹ đã áp đặt lệnh trừng phạt đối với ông vì giám sát việc hỗ trợ tài chính và vận chuyển vũ khí cho các lực lượng Quds tại Trung Đông và châu Phi, đặc biệt là tại Gambia.

Esmail Khatib – Bộ trưởng Tình báo (đã chết)

ABEDIN via EPA
Ông Esmail Khatib (đội khăn đen) đã thiệt mạng trong một cuộc không kích của Israel vào ngày 18/3

Ông Esmail Khatib được cố Tổng thống Ebrahim Raisi bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng Iran vào năm 2021.

Ông từng học luật Hồi giáo dưới sự hướng dẫn của nhiều giáo sĩ cấp cao, bao gồm cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, và nắm giữ nhiều chức vụ quan trọng trong Bộ Tình báo và Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran.

"Vụ ám sát hèn nhát" ông Khatib trong một cuộc không kích của Israel đã khiến Iran "rơi vào nỗi đau thương sâu sắc", Tổng thống Pezeshkian nói vào ngày 18/3/2026.

Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi – Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Vũ trang Iran (đã chết)
Anadolu via Getty Images
Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi đã thay thế Thiếu tướng Mohammad Bagheri, người thiệt mạng trong Cuộc chiến 12 ngày, vào ngày 12/6/2025.

Cũng thiệt mạng trong các cuộc không kích Tehran vào ngày 28/2 là Thiếu tướng Abdolrahim Mousavi, người đã đã thay thế Thiếu tướng Mohammad Bagheri, thiệt mạng trong cuộc chiến 12 ngày với Israel, vào ngày 12/6/2025.

Sadegh Larijani – Chủ tịch Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia (còn sống)

Sadegh Larijani, anh trai của trùm an ninh Ali Larijani, là Chủ tịch Hội đồng Phân định Lợi ích Quốc gia – cơ quan phân xử cuối cùng giữa Quốc hội và Hội đồng Giám hộ Hiến pháp.

Abbas Araghchi – Bộ trưởng Ngoại giao (còn sống)

Karim JAAFAR / AFP via Getty Images
Ông Abbas Araghchi nhiều lần nhấn mạnh rằng Iran không phải là bên khơi mào chiến tranh

Có thông tin về các cuộc điện đàm giữa Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi và Đặc phái viên Hoa Kỳ tại Trung Đông, Steve Witkoff - nhưng những cuộc trò chuyện này được mô tả là rất sơ bộ.

Ngày 15/3/2026, ông Araghchi nói với đài CBS News rằng Iran "chưa bao giờ yêu cầu lệnh ngừng bắn" trong chiến tranh với Israel và Mỹ.

"Đây là cuộc chiến do Tổng thống Trump và Mỹ lựa chọn, và chúng tôi sẽ tiếp tục tự vệ," ông nói thêm.

Chuẩn tướng Aziz Nasirzadeh – Bộ trưởng Quốc phòng (đã chết)

Bộ trưởng Quốc phòng Iran, Chuẩn tướng Aziz Nasirzadeh, cũng thiệt mạng trong các cuộc không kích Tehran vào ngày 28/2.

Việc nhắm mục tiêu vào các lãnh đạo Iran đã đạt được điều gì?

Kế hoạch của Mỹ và Israel là "làm choáng và gây rối loạn" chế độ Iran, Tướng Dan Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ cho biết, chỉ vài ngày sau khi cuộc chiến bắt đầu.

Ngay từ đầu, thay đổi chế độ Iran đã là mục tiêu công khai của cả lãnh đạo Mỹ và Israel.

Trong một video đăng trên mạng xã hội Truth Social, Tổng thống Mỹ Donald Trump kêu gọi người dân Iran "giành lại chính quyền của mình", quan điểm này cũng được Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lặp lại vào ngày 19/3, khi ông kêu gọi người dân Iran "nắm bắt thời cơ".

Nhưng trong một nền văn hóa coi trọng sự tử đạo – cả về tôn giáo lẫn chính trị – cái chết của các nhà lãnh đạo cấp cao này lại được xem như một câu chuyện về sự tiếp nối chứ không phải là sự sụp đổ.

Ví dụ, trên truyền hình nhà nước, một phát thanh viên nghẹn ngào thông báo cái chết của cố Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei bằng cách nói rằng ông "đã uống chén thánh ngọt ngào, tinh khiết của sự tử vì đạo và gia nhập vương quốc thiên đàng tối cao".

Hơn hai tuần sau, khi đưa tin về cái chết của trùm an ninh Ali Larijani, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao tuyên bố:

"Những linh hồn thuần khiết của các liệt sĩ đã ôm lấy linh hồn thanh cao của người tôi tớ chính nghĩa của Chúa, liệt sĩ Tiến sĩ Ali Larijani. Sau cả một đời đấu tranh vì sự phát triển của Iran và Cách mạng Hồi giáo, ông cuối cùng đã đạt được khát vọng lâu dài, đáp lại lời gọi thiêng liêng và vinh dự đạt được ân sủng ngọt ngào của sự tử vì đạo trên tuyến đầu phục vụ."

Chủ đề liên quan

Tin liên quan







By at

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)