ĐỐI THOẠI

 VNTB – Việt Nam khó thoát trừng phạt về vi phạm quyền sở hữu trí tuệ của Hoa Kỳ
Ts. Nguyễn Đình Thắng
18.06.2026 6:03
VNThoibao

 Ngày 16 tháng 6, 2026

Ngày 29 tháng 5, Văn Phòng Đại Diện Mậu Dịch Hoa Kỳ (US Trade Representative, USTR) tuyên bố mở cuộc điều tra đợt 3 ,nhắm riêng vào Việt Nam vì vi phạm sở hữu trí tuệ một cách nghiêm trọng. Trước đó, ngày 30 tháng 4, USTR chỉ định Việt Nam là Quốc Gia Ngoại Quốc Ưu Tiên (Priority Foreign Country) về đánh cắp tài sản trí tuệ của Hoa Kỳ, tràn lan, dai dẳng và có hệ thống.

Từ 29 tháng 5 đến 2 tháng 7 là thời gian để mọi người góp ý cho cuộc điều tra. Đến nay, đã có 4 cá nhân từ Việt Nam và 5 tổ chức ở Hoa Kỳ góp ý. Trong số 5 tổ chức này có 2 tổ chức người Việt: BPSOS và Hội Nhà Báo Độc Lập Việt Nam.

Số người từ Việt Nam đều lên tiếng trong tư cách cá nhân và dùng chung một bài bản: nhà nước Việt Nam đã cố gắng đáng kể dù chưa hoàn toàn xóa bỏ nạn đánh cắp bản quyền; chính phủ Hoa Kỳ nên hỗ trợ thay vì áp thêm thuế quan. Họ chỉ biện bác và kêu gọi chứ hoàn toàn không cung cấp dữ liệu căn cứ, ngoại trừ một người cung cấp dữ liệu lấy từ nhà nước nhưng không ghi tên họ thật.

Dù sao, điều này cho thấy nhà nước Việt Nam đã biết sợ vì đang ê ẩm với kết luận của USTR về điều tra liên quan lao động cưỡng bức: đề nghị mức thuế quan phụ trội 12.5%. Trong vài tuần tới, USTR sẽ công bố kết quả cuộc điều tra đợt 2 về thặng dư mậu dịch mang tính cơ cấu.

Họ chỉ đạo cho người của họ lên tiếng với hy vọng tranh thủ được sự cảm thông của USTR. Tuy nhiên, các góp ý ấy đều vô tích sự vì USTR không thể kiểm chứng độ khả tín của người góp ý.

Các đóng góp nặng ký

Trong số 5 tổ chức ở Hoa Kỳ, có các góp ý “nặng ký” sau:

– LaCrosse Technology ở tiểu bang Wisconsin chuyên sản xuất các thiết bị khí tượng, thiết bị đo nhiệt, và đồng hồ. Họ đầu tư nhiều vốn để chuyển xưởng sản xuất từ China sang Việt Nam nhưng bị khựng lại vì tệ nạn đánh cắp nhu liệu thiết kế ở quốc gia này, ảnh hưởng nặng đến hoạt động thương mại.

– Trung Tâm Làng Văn ở Westminster, California cho biết bản quyền âm nhạc đã bị vi phạm nghiêm trọng và tràn lan ở Việt Nam. Họ đã kiện ra tòa 2 thủ phạm, một người đã đạt thoả thuận ngoài toà còn người kia mới đây bị công an bắt giữ nhưng không rõ có sẽ bị xử phạt đích đáng và bắt bồi thường cho nạn nhân hay chỉ là việc làm cho ra vẻ.

– BPSOS ở Bắc Virginia chỉ ra rằng các cơ quan truyền thông của nhà nước hoặc do nhà nước Việt Nam kiểm soát thường xuyên lấy hình ảnh từ tờ báo Mạch Sống Media mà BPSOS đã phát hành trong suốt 25 năm nay, thay đổi và cắt ghép chúng mà không xin phép, rồi dùng chúng để vu khống, phỉ báng BPSOS và các cộng tác viên. USTR cần đòi hỏi nhà nước Việt Nam xử phạt tất cả các cơ quan truyền thông vi phạm theo mức phạt của Nghị Định Chính Phủ 174/2026/ND-CP cho mỗi lần vi phạm, bắt rút bài hoặc video vi phạm kèm lời xin lỗi, và bồi thường thiệt hại thoả đáng cho BPSOS và Mạch Sống Media nếu không muốn tránh thuế quan phụ trội.

– Hội Nhà Báo Việt Nam Độc Lập ở Florida cho biết tờ báo của họ, Việt Nam Thời Báo, không những bị đánh cắp bản quyền tương tự như BPSOS mà toàn bộ ban biên tập ở Việt Nam đều bị bỏ tù: Ông Phạm Chí Dũng 15 năm tù, Ông Nguyễn Tường Thụy 11 tù, và Ông Lê Hữu Minh Tuấn 11 năm tù. Đó là cách nhà nước Việt Nam ngăn chặn Việt Nam Thời Báo, xuất bản ở Hoa Kỳ, tiếp cận thị trường người đọc ở Việt Nam.

Hoa Kỳ có cơ sở mạnh để trừng phạt thương mại, vì ngoài các vi phạm SHTT còn có tình trạng đàn áp, ngăn cản báo chí độc lập, cho thấy không chỉ là vấn đề sở hữu trí tuệ mà còn liên quan đến môi trường pháp lý, tự do kinh doanh và tự do ngôn luận.

Nếu Việt Nam không có động thái cụ thể, minh bạch, nghiêm túc xử lý các trường hợp vi phạm, khả năng cao sẽ bị áp mức thuế quan trừng phạt thậm chí còn nặng hơn vụ lao động cưỡng bức.

Điều này có thể gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là xuất khẩu vào thị trường Hoa Kỳ trong các lĩnh vực công nghệ, sản xuất, âm nhạc, truyền thông…

Tóm lại, nguy cơ Việt Nam bị Mỹ áp thuế trừng phạt cao do vi phạm nghiêm trọng và có hệ thống về sở hữu trí tuệ, chưa có biện pháp xử lý thuyết phục, trong khi phía Mỹ có bằng chứng cụ thể từ doanh nghiệp, tổ chức bị thiệt hại. Đây là thách thức lớn cho hoạt động xuất khẩu và uy tín quốc tế của Việt Nam.

Tham khảo nội dung của các ý kiến đóng góp tại đây: https://comments.ustr.gov/s/docket?docketNumber=USTR-2026-0364