ĐỐI THOẠI

VNTB – Cuộc đua vào lớp 10: không chỉ là năng lực

Mai Lan
20.04.2026 6:13
VNThoibao

 (VNTB) –  Chỉ hơn một phân ba trong số 105.739 học sinh tốt nghiệp THPT năm nay ở TP. HCM có cơ hội vào học ở trường công.

(VNTB) –  Chỉ hơn một phân ba trong số 105.739 học sinh tốt nghiệp THPT năm nay ở TP. HCM có cơ hội vào học ở trường công.

 

Chen vào trường công

 

Cứ mỗi mùa tuyển sinh lớp 10 đến gần, áp lực lại đè nặng lên phụ huynh và học sinh lớp 9. Thí sinh phải cạnh tranh gắt gao bởi lượng học sinh tốt nghiệp THCS thì đông mà số trường, lớp THPT công lập lại có hạn. Bên cạnh điểm thi, thí sinh còn phải cân não ở khâu đăng ký nguyện vọng.

Theo Sở GD-ĐT TPHCM, khoảng 170 trường THPT công lập trên toàn thành phố dự kiến tiếp nhận 103.739 học sinh. Nếu toàn bộ học sinh lớp Chín đăng ký dự thi, thì có khoảng 65.000 học sinh phải học ở các trường tư thục, trung cấp hoặc giáo dục thường xuyên. Do đó, sở đề ra mục tiêu nâng tỉ lệ trúng tuyển vào trường công lên để giảm số học sinh không thể vào lớp Mười công lập còn khoảng 51.000 em.

 “Chuyện này tôi thấy không mới, nếu không nói là cũ rích luôn. Cháu tôi, năm đó cũng thi vào lớp 10, gì mà năm con dê vàng nên sinh nhiều kéo theo tỷ lệ chọi cao, có khả năng nhiều em không vào được lớp 10. Giờ cũng y chang. Sao bao nhiêu năm vẫn không cải thiện tình hình. Nhà nước thì khuyến sinh mà trường học thì không đủ suất cho các em vào, trường tư thì đâu phải phụ huynh nào cũng kham nổi học phí suốt ba năm học. Đó là chưa kể nếu rủi ro thất nghiệp xảy ra, không đóng nổi học phí trường tư các em phải dừng việc học à? Thành ra cũng mong chính quyền các cấp giải quyết vụ này”, ông Hai, một cư dân ở TP.HCM chia sẻ.

 

Nỗi lo “cơm gạo” 

 

Với những gia đình lao động, kỳ thi vào lớp 10 không chỉ đơn thuần là một cuộc kiểm tra về kiến thức, mà còn là một phép tính về túi tiền. Phụ huynh  phải tìm hiểu về các khoản phí phải đóng của trường công và trường tư. 

Nếu có một suất học trong trường công, học phí và các khoản đóng góp mỗi tháng sẽ phần nào nhẹ hơn. Nhưng nếu phải vô trường tư thì phụ huynh phải cân nhắc lại các khoản chi tiêu.

Nhưng dẫu sao, đó cũng là chuyện sau khi biết điểm thi. Để có thể đương đầu với kỳ thi có tỷ lệ chọi cao, không ít phụ huynh, dù tài chính không mấy dư dả, cũng phải “đầu tư” cho con em mình vào những buổi học thêm, học luyện thi với hy vọng sẽ đạt được kết quả như mong muốn.

Nếu con trượt công lập, hoặc là cha mẹ phải ráng làm thêm, tiết kiệm (hoặc vay mượn) để con có thể tiếp tục đi học, hoặc chấp nhận cho con gác lại giấc mơ chữ nghĩa để ra đời bươn chải sớm. Ở ngưỡng cửa này, việc học của con cái bỗng chốc trở thành một món hàng “xa xỉ phẩm”, khiến quyền được giáo dục của những đứa trẻ nghèo bị lung lay dữ dội trước sức ép của cơm áo gạo tiền.

 

Định kiến trường nghề 

 

Lẽ dĩ nhiên, nếu trượt công lập và không có tiền để theo học tư thục, các em học sinh vẫn còn có thể theo học hệ giáo dục thường xuyên hoặc học nghề. Nhưng, bước ngoặt này không đơn giản là thay đổi lộ trình học tập, mà là một ngã rẽ đầy mặc cảm. Phụ huynh sợ những ánh nhìn ái ngại từ họ hàng, sợ cái mác “học lực yếu mới phải vào đấy”, và trên hết là nỗi lo sợ về một môi trường giáo dục thiếu tính kỷ luật sẽ khiến những đứa trẻ đang tuổi ăn tuổi lớn dễ sa ngã.

“Như em mình, không vào được lớp 10, cũng đâu có sao, từ từ cũng đi thi đại học được mà. Tất nhiên có thể chương trình giáo dục thường xuyên sẽ không bằng phổ thông nhưng cái bằng ra cũng như nhau mà. Nhưng nói gì nói, mình thấy có cái cũng cần phải cải thiện như định hướng bắt buộc phải chọn một nghề trong chương trình giáo dục. Mình liên hệ hai trường giáo dục thường xuyên thì họ kêu hết nghề để lựa, chỉ còn một nghề, buộc phải học nhưng học xong mình cũng chẳng biết ra làm ở đâu. Thành ra mình nghĩ nếu đào tạo nghề trong giáo dục thường xuyên thì nên là những nghề thiết thực, học xong ra xin việc được”, sinh viên Long chia sẻ.

 

Bỏ thi, xây thèm trường

 

Cũng có đề xuất bỏ kỳ thi tuyển sinh lớp 10 để giảm áp lực cho phụ huynh, học sinh và thầy cô giáo. Xét về lý thuyết, việc bỏ thi là hoàn toàn có cơ sở khi Việt Nam đang tiến tới lộ trình phổ cập giáo dục trung học phổ thông toàn quốc vào năm 2035. Khi đó, mọi đứa trẻ đều có chỗ học mà không phải trải qua những đêm trắng luyện thi đầy mệt mỏi.

Nếu bỏ kỳ thi vào lớp 10, vô hình trung sẽ tạo một áp lực không nhỏ lên cơ sở hạ tầng trường lớp. Nếu ngày mai kỳ thi không còn, nhưng số lượng ghế trong các trường công lập vẫn chỉ đáp ứng được 70% nhu cầu, thì áp lực sẽ không biến mất mà chỉ chuyển từ “cuộc đua điểm số” sang “cuộc đua học bạ” hoặc “cuộc đua hộ khẩu”.

“Đã đi thi thì đương nhiên phải có áp lực, phải có hồi hộp hay lo lắng. Nhưng bao nhiêu thế hệ cũng thi, cũng vào học rồi ra đời đi làm bình thường, cũng sao đâu. Với thi để còn biết mình đang đứng ở đâu, mình thiếu cái gì cần bổ sung. Như cháu tôi, ngồi ở nhà thì tự tin điểm số cao lắm, đến khi thi xong thì kết quả đảo ngược”, ông Hai nói tiếp.

Không ít người quan niệm rằng, đời mình đã khổ, mong thế hệ sau sẽ có con chữ để không đi lại con đường khó khăn ấy. Giáo dục có thể không phải là con đường duy nhất dẫn đến thành công nhưng là một trong số những nền tảng để vươn lên. Và nếu lối đi ấy quá hẹp,  sẽ vô tình trở thành nỗi ám ảnh cho những người yếu thế.

Hy vọng rằng trong những bản quy hoạch đô thị sắp tới, những ngôi trường mới sẽ mọc lên nhanh như các khu công nghiệp, để mỗi mùa thi đi qua, tiếng thở phào của phụ huynh sẽ thay thế cho những giọt nước mắt vì lo âu.