Lê Diễn Đức - Cuộc đối đầu Trump-Fed : Cơn địa chấn pháp lýjeudi 28 août 2025
Thuymy
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại, một Tổng thống Mỹ tìm cách bãi nhiệm một thành viên Fed trước khi kết thúc nhiệm kỳ cố định.
Hành động này ngay lập tức gây chấn động giới tài chính và pháp lý, bởi nguyên tắc độc lập của Fed vốn được xem là “vùng cấm” trong cấu trúc quyền lực Mỹ. Cook lập tức tuyên bố không từ chức, đồng thời khởi kiện Nhà Trắng, cho rằng Tổng thống không có quyền cách chức.
Vậy điều gì đang thực sự xảy ra ? Khung pháp lý ra sao ? Và 30 ngày tới, Mỹ sẽ đi về đâu giữa một trong những cuộc tranh chấp quyền lực lớn nhất trong lịch sử tài chính nước này ?
* Tại sao việc này chưa từng có tiền lệ ?
Cơ chế hiện nay xuất phát từ Đạo luật Cục Dự trữ Liên bang và nguyên tắc hiến pháp về phân quyền. Các thành viên Hội đồng Thống đốc Fed được bổ nhiệm với nhiệm kỳ 14 năm để tránh áp lực chính trị, chỉ bị bãi nhiệm “for cause” (có lý do chính đáng như gian lận hoặc vi phạm nghiêm trọng). Án lệ Humphrey’s Executor v. U.S. (1935) khẳng định Tổng thống không thể tùy ý cách chức quan chức cơ quan độc lập nếu Quốc hội đã đặt ra giới hạn.
Điều đáng chú ý : Cáo buộc của Trump liên quan đến hành vi trước khi Cook nhậm chức. Đây là vùng pháp lý chưa từng được thử nghiệm : Liệu vi phạm trước nhiệm kỳ có đủ “for cause” để bãi nhiệm ? Các chuyên gia luật cho rằng, nếu điều này được chấp nhận, nguyên tắc độc lập của mọi cơ quan giám sát sẽ lung lay, vì Tổng thống có thể lật đổ quan chức chỉ bằng cách lục lại quá khứ.
* Phản ứng chính trị và học giới
Đảng Dân chủ : Lên án đây là “cuộc tấn công chưa từng có vào Fed”, kêu gọi Quốc hội mở điều trần và Bộ Tư pháp can thiệp.
Đảng Cộng hòa : Phe MAGA ca ngợi là “dọn sạch Fed khỏi phe thiên tả”; nhưng nhóm ôn hòa tỏ ra lo ngại khủng hoảng thể chế và khuyến cáo “để tòa quyết định”.
Giới học giả : Gần như đồng thuận rằng tranh chấp này sẽ leo thang tới Tối cao Pháp viện. Một giáo sư Harvard nhận định : “Nếu Trump thắng, ranh giới độc lập của Fed coi như bị xóa nhòa”.
Giới tài chính : Tạm thời bình tĩnh nhưng cảnh giác ; lợi suất trái phiếu dài hạn tăng nhẹ, USD suy yếu; VIX nhích lên. Nhà đầu tư đang chờ phán quyết tòa.
Câu chuyện Lisa Cook không chỉ là một cuộc chiến cá nhân, mà là bài kiểm tra lớn cho nguyên tắc phân quyền – nền móng của hệ thống Mỹ. Nếu giới hạn “for cause” bị phá vỡ, cánh cửa chính trị hóa Fed sẽ mở toang, kéo theo hiệu ứng domino lên mọi cơ quan độc lập. Và như mọi cuộc khủng hoảng thể chế, tác động không chỉ dừng ở Washington – mà sẽ rung chuyển toàn bộ thị trường toàn cầu.
LÊ DIỄN ĐỨC 27.08.2025
No comments:
Post a Comment