ĐỐI THOẠI

VNTB – Chơi với con để con không còn “dính” vào màn hình

Hannah Karpel
26.04.2026 1:24
VNThoibao

 (VNTB) – Một nghiên cứu mới của Quỹ Khuyến đọc Quốc gia, cho thấy số phụ huynh chơi với con mỗi ngày đã giảm 25% từ năm 2019

Gần đây, chính phủ Anh đã công bố hướng dẫn mới, trong đó nêu rõ trẻ em dưới năm tuổi nên dùng màn hình tối đa một tiếng mỗi ngày, còn trẻ dưới hai tuổi thì không nên xem màn hình một mình.

Hướng dẫn này khuyến khích “thay màn hình” – tức là cất thiết bị đi, chuyển sang đọc truyện chung hoặc chơi cùng nhau.

Nhưng nói thì dễ mà làm có dễ không? Nhiều bậc phụ huynh đã chia sẻ với BBC về cách họ cố gắng ưu tiên những cách kết nối ý nghĩa với con, trong khi cuộc sống bận rộn, chi phí sinh hoạt tăng cao và sức hút của công nghệ vẫn ảnh hưởng nhiều tới đời sống gia đình.

Với ông Errol Murray, người sáng lập mạng lưới Leeds Dads (Những Người Cha ở Tp. Leeds), việc giúp các gia đình kết nối lại với nhau đã trở thành một sứ mệnh cá nhân của ông.

Ông Errol và con trai Isaac đã và đang khuyến khích nhiều ông bố khác trong cộng đồng tham gia cùng họ trong những chuyến đi chơi cuối tuần.

Mỗi sáng thứ Bảy, ông Errol Murray với con trai 10 tuổi là Isaac và một nhóm ông bố trong khu vực ra ngoài thử những điều mới – từ việc khám phá côn trùng ở một hồ nước gần đó cho đến tham gia các trò chơi vận động trong nhà có phục vụ bữa sáng miễn phí.

Ông Errol nói rằng điều đó tạo nên một sự thay đổi tích cực so với việc dán mắt vào màn hình, đồng thời mô tả sự thay đổi trong hành vi của con trai mình: “Khi bạn báo trước cho tụi nhỏ là 5 hay 10 phút phải tắt màn hình, phản ứng vẫn vậy. Tụi nó bực, tụi nó buồn, tụi nó dễ cáu gắt.

“Bạn phải tìm cách gì đó để trẻ tự rời điện thoại, màn hình, và máy tính bảng, chứ đã dính vô là bị ‘kẹt’ luôn.”

Hai cha con đặc biệt thích những buổi đi bộ theo nhóm trong công viên, nhất là khi Isaac có thể mang theo xe điều khiển từ xa của mình.

“Làm điều gì đó cùng con, thay vì chỉ nói ‘gặp lại sau nha’, nghĩa là bạn đang chủ động xây dựng sự gắn kết,” anh nói.

Trong khi mạng lưới Leeds Dads của ông Errol ngày càng phát triển, nhiều phụ huynh thừa nhận họ vẫn loay hoay trong việc hạn chế công nghệ và gắn kết với con.

Một nghiên cứu mới của National Literacy Trust (Quỹ Khuyến đọc Quốc gia – một tổ chức từ thiện ở Anh chuyên về giáo dục kỹ năng đọc viết) cho thấy số phụ huynh chơi cùng con mỗi ngày đã giảm 25% kể từ năm 2019.

Các chuyên gia cho rằng những tương tác này rất quan trọng, không chỉ về mặt cảm xúc mà còn về mặt sinh học.

Một nghiên cứu do Tiến sĩ Samuel Forbes tại Đại học Durham và Giáo sư John Spencer tại Đại học của East Anglia dẫn dắt đã ghi nhận hơn 6.000 giờ trẻ tiếp xúc với ngôn ngữ ở 163 em bé và trẻ nhỏ trong vòng 7 ngày.

Nghiên cứu tập trung vào chất lượng ngôn ngữ trẻ nghe được, nhất là việc tương tác, và trò chuyện trực tiếp giữa người với người, thay vì chỉ xem hoặc nghe qua màn hình.

Nhóm nghiên cứu dùng thiết bị ghi âm để theo dõi các tương tác của trẻ trong một tuần, rồi chụp MRI để đo mức myelin – một chất giúp tín hiệu truyền đi hiệu quả giữa các tế bào thần kinh.

Kết quả cho thấy, những bé được tương tác nhiều hơn và nghe ngôn ngữ có tính giao tiếp cao thì có mức myelin hóa cao hơn, nghĩa là xử lý ngôn ngữ nhanh và hiệu quả hơn.

Ông Forbes nói: “Số lượng từ mà một đứa trẻ nghe được lúc nhỏ thực sự đang định hình não bộ của trẻ”.

“Mỗi lần tương tác đều rất quan trọng. Không bao giờ là quá trễ để bắt đầu nói chuyện với con, và cũng không bao giờ là quá trễ để tương tác theo nhiều cách khác nhau. Chúng ta có thể thấy điều đó đang tác động lên não bộ như thế nào.”

Bà Kirsty MacDonald, trưởng bộ phận mầm non của National Literacy Trust, cho biết nhiều gia đình, “đặc biệt là những gia đình đang gặp khó khăn về kinh tế, thường thiếu sự hỗ trợ, thông tin và nguồn lực cần thiết để tự tin nuôi dưỡng sự phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và khả năng đọc viết của con mình”.

Bà MacDonald nói có nhiều nguyên nhân khiến phụ huynh khó kiểm soát thời gian con dùng màn hình, như thiếu thời gian do công việc, cùng với chi phí và sự hạn chế của các hoạt động tại địa phương.

Với một số phụ huynh, màn hình vẫn có thể đóng vai trò trong việc gắn kết với con.

Ông Sam, một người cha trong nhóm Leeds Dads, cho biết gia đình ông vẫn dùng màn hình ở nhà nhưng theo cách sáng tạo hơn.

Trong thời gian rảnh, ông làm nhạc bằng một bộ tổng hợp âm thanh kỹ thuật số trên máy tính bảng, và giờ ông chia sẻ sở thích này với hai con 5 và 6 tuổi.

“Tôi luôn thật sự yêu âm nhạc,” ông nói. “Nhưng khi trở thành cha, tôi gặp khó khăn trong việc tìm những điều mình có thể làm cho bản thân.

“Bây giờ bọn trẻ đã đủ lớn để thưởng thức và cảm nhận, nên âm nhạc trở thành một điều rất đẹp.”

Ông Sam đã tìm ra những cách mới để gắn kết với con bằng cách lôi tụi nhỏ vào sở thích làm nhạc của chính mình.

Nhưng ông thừa nhận rằng đưa những hoạt động mới vào thói quen hằng ngày không phải lúc nào cũng dễ, nhất là khi mọi người đều mệt sau giờ làm hoặc giờ học.

“Bạn phải biết nắm bắt những khoảnh khắc của mình,” ông nói.

“Chắc chắn sẽ có lúc phải nói, ‘Thôi mọi người đều mệt rồi, ai cũng cần nghỉ ngơi, tốt nhất lúc này cả nhà cùng xem TV một chút.’”

Dù có những khó khăn như vậy, một số cộng đồng vẫn đang tìm những cách sáng tạo để hỗ trợ.

Thư viện địa phương cũng đang dần được ưa chuộng lại, nhờ có thêm không gian được cải tạo để khuyến khích học tập tương tác.

Tại thư viện Irlam ở Salford, khu vực ngoài trời có thêm “góc kể chuyện” và các hoạt động đọc sách kết hợp trò chơi, mang tính trải nghiệm.

Cô giáo Abigail đã bắt đầu đưa hai con gái 2 tuổi và 7 tuổi của mình đến khám phá không gian này cùng nhau.

Việc nhìn hai bé chơi đùa, trò chuyện và gắn kết với nhau là một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất với cô Abigail.

“Tôi cố hết sức thôi,” cô nói.

Con gái lớn của cô, Ava, có một chiếc máy tính bảng riêng, nhưng cô Abigail đã hướng bé vào việc khám phá sở thích ngoài công nghệ — chẳng hạn như vẽ tranh.

Việc lắng nghe con và làm theo ý tưởng của tụi nhỏ cũng mang lại cho cô nhiều trải nghiệm bất ngờ. “Chúng tôi đã có một buổi picnic ngay trong vườn trước nhà, đó là ý tưởng của tụi nhỏ,” cô nói.

“Thật ra nhiều khi chẳng cần nghĩ làm gì đâu, cứ hỏi tụi nhỏ là ra. Có thể hơi lạ chút, nhưng nó giúp mình khỏi phải tự quyết định nữa.”