ĐỐI THOẠI

VNTB – Bảo vệ cán bộ hay tạo kẽ hở lạm quyền?

Lynn Huỳnh
24.04.2026 4:36
VNThoibao

(VNTB) – Một nền tư pháp tiến bộ không thể chấp nhận việc tạo ra một nhóm người có quyền “miễn nhiễm” với công lý.

 Sau hơn 8 năm thi hành, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung các năm 2017, 2025) đã phát huy vai trò quan trọng trong bảo vệ trật tự, an toàn xã hội. Tuy nhiên do nhiều quy định vẫn chưa theo kịp sự biến đổi nhanh của đời sống, Bộ Bộ Công an đã công bố Dự thảo Hồ sơ Chính sách cho dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi)  ngày 17.4.2026

Đáng chú ý, ở dự thảo Bản thuyết minh quy phạm hóa chính sách của dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), cơ quan này đề xuất bổ sung quy định loại trừ trách nhiệm hình sự trong trường hợp thực hiện các biện pháp nghiệp vụ của các cơ quan đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ an ninh, trật tự.

 

Ranh giới mong manh

Theo Điều 31 Hiến pháp 2013 và Điều 13 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (Nguyên tắc suy đoán vô tội) thì chỉ khi có bản án kết tội của Toà án đã có hiệu lực pháp luật thì một người mới bị coi là có tội.

Vì vậy, nếu đề xuất này được thông qua, một cán bộ thuộc cơ quan chức năng mặc nhiên có thể gắn mác tội phạm cho một người dân vô tội mà không cần thông qua Tòa án. Khi đó ranh giới giữa việc giữ gìn trật tự và đàn áp quyền tự do sẽ trở nên mong manh hơn bao giờ hết. ột cán bộ thực thi công vụ hoàn toàn có thể hành xử dựa trên phán xét cảm tính thay vì tuân thủ các quy trình pháp lý nghiêm ngặt.

Lấy ví dụ về những cuộc tập trung đông người, ngay cả khi diễn ra trong ôn hòa, nhưng chỉ cần một cái gán mác “gây rối trật tự công cộng”, bất kỳ cán bộ nào cũng có thể “động tay chân” để khống chế, bắt bớ với lý do là biện pháp nghiệp vụ cần thiết.

Hay một người dân phản biện Cảnh sát giao thông để yêu cầu làm rõ lỗi vi phạm đồng thời đòi hỏi bằng chứng, CSGT có quyền sử dụng vũ lực, khống chế, thậm chí gây thương tích mà không còn nỗi lo bị truy cứu hình sự khi ranh giới nghiệp vụ không rõ ràng.

 

Từ thực tiễn đau xót đến nỗi lo về một tiền lệ nguy hiểm

Có ý kiến cho rằng đề xuất “loại trừ trách nhiệm hình sự” này đem đến một hành lang an toàn để cán bộ tự tin phá án. Thế nhưng, nếu đề xuất được thông qua, chính sự thiếu kiểm soát quyền lực mới là mầm mống gây ra những bi kịch không thể cứu vãn. Nếu “biện pháp nghiệp vụ” được áp dụng, những cái chết tức tưởi có thể sẽ không bao giờ tìm được công lý, bởi chúng dễ dàng bị gột rửa dưới danh nghĩa “rủi ro khi thi hành công vụ”.

Như trong vụ việc xảy ra tại Đắk Lắk, nơi một nam sinh đã vĩnh viễn nằm xuống sau cuộc truy đuổi của lực lượng chức năng. Nếu đề xuất thông qua, những cuộc rượt đuổi trong tương lai hoàn toàn có thể được gắn nhãn là “biện pháp nghiệp vụ ngăn chặn đối tượng”. Khi đó, thay vì phải đối mặt với sự phán xét của pháp luật, cán bộ vi phạm có thể ung dung đứng ngoài vòng lao lý.

Hay một ví dụ khác liên quan đến vụ án 5 cựu công an tại Phú Yên dùng dùi cui đánh chết người ngay tại trụ sở điều tra. Nếu lúc đó đã có quy định loại trừ trách nhiệm hình sự cho các “biện pháp nghiệp vụ”, liệu những cú đánh bằng dùi cui đó có bị biến tướng thành “trấn áp đối tượng cứng đầu”?

Thay vì đối mặt với sự phán xét của công lý, những hành vi “nghiệp vụ”  được hợp pháp  hoá sẽ là một bước lùi cho nền tư pháp. 

Một nền tư pháp tiến bộ không thể chấp nhận việc tạo ra một nhóm người có quyền “miễn nhiễm” với công lý. Khi cán bộ biết rằng mình được bảo vệ bởi một cơ chế loại trừ trách nhiệm ngay từ giai đoạn điều tra, liệu có ưu tiên lựa chọn nắm đấm thay vì dùng lý lẽ và pháp luật?

Thiết nghĩ, những phản biện đối với đề xuất này không nhằm mục đích phủ nhận nỗ lực của cơ quan soạn thảo, mà chính là sự đóng góp trách nhiệm để dự thảo luật trở nên hoàn thiện và chặt chẽ hơn. Một bộ luật tốt phải là bộ luật tạo ra được một hành lang pháp lý an toàn thực sự cho cán bộ thực thi nhiệm vụ, nhưng đồng thời phải là tấm khiên vững chắc bảo vệ quyền con người, quyền công dân.

Mọi công dân cần bình đẳng trước công lý. Và công lý không thể được thực thi bằng cách đứng ngoài vòng pháp luật.

 

* * * * * *

Theo quy định của Luật Công an nhân dân, Luật An ninh quốc gia thì biện pháp nghiệp vụ là một trong những biện pháp công tác Công an quan trọng để phòng  ngừa, đấu tranh với tội phạm. Thực tiễn cho thấy, đây là một trong những biện pháp hiệu quả để các cá nhân, cơ quan có thẩm quyền tiến hành các hoạt động bảo vệ an ninh quốc gia, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội. Như vậy việc tiến hành các biện pháp nghiệp vụ của cơ quan có thẩm quyền là công tác có cơ sở về mặt pháp lý và thực tiễn, xuất phát từ tính chất đặc thù, chuyên biệt trong công tác của các lực lượng Công an. Tuy nhiên, BLHS chưa có quy định để bảo đảm cơ chế bảo vệ đối với cán bộ, chiến sĩ khi thực hiện biện pháp nghiệp vụ; chưa bảo đảm các cơ quan, cá nhân có thẩm quyền thực hiện các nhiệm vụ được giao trong khuôn khổ pháp lý; đồng thời, chưa thể chế hóa được tinh thần của Quy định số 183-QĐ/TW ngày 18/9/2024 của Ban Chấp hành Trung ương về bảo vệ cơ quan, tổ chức, người thi hành công vụ trong hoạt động điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án (Quy định số 183).