ĐỐI THOẠI

VNTB – Người Mỹ gốc Việt có cơ hội đòi lại tài sản bị tịch thu ở Việt Nam
Nguyễn Tiến
23.04.2026 4:57
VNThoibao

 (VNTB) –  Bộ Tư pháp Hoa Kỳ mở chương trình nhận đơn và hồ sơ của người Mỹ gốc Việt đòi tài sản đã bị chính quyền Việt Nam tước đoạt.

 Chương trình Đòi tài sản có mục tiêu chính là vận động chính quyền Trump và bộ Ngoại giao Hoa Kỳ chỉ thị cho Uỷ hội đòi tài sản (tên chính thức là Uỷ hội giải quyết các yêu cầu đôi nước ngoài bồi thường) của bộ Tư pháp Hoa Kỳ mở chương trình nhận đơn và hồ sơ của người Mỹ gốc Việt đòi tài sản. 

Lưu ý: chương trình này là của Mỹ, Việt Nam không có vai trò gì cả, chỉ ngồi đợi đến khi chúng ta thành công và bộ Tư pháp Hoa Kỳ chuyển các hồ sơ của người mất tài sản đến bộ Ngoại giao Hoa Kỳ. Bộ ngoại giao Hoa Kỳ sẽ chính thức đòi Hà Nội tổng số tiền mà Việt Nam còn nợ người Mỹ gốc Việt, vì Bộ ngoại giao không được luật cho phép đòi các ủy ban nhân dân địa phương lẻ tẻ ở Việt Nam. 

Trước khi bộ Tư pháp chuyển các hồ sơ đến bộ Ngoại giao, Uỷ hội sẽ kèm vào mỗi hồ sơ số tiền do Uỷ hội quyết định mà Hà Nội phải trả cho mỗi “khổ chủ” hoặc con, cháu của khổ chủ đã qua đời. Luật quy định Hà Nội phải trả tổng số tiền bằng đô la Mỹ cho bộ Ngân khố Hoa Kỳ (tức bộ Tài chính) để bộ này giao cho mỗi khổ chủ. Con cháu hay khổ chủ không về Việt Nam điều đình và không có vai trò gì sau khi Bộ ngoại giao Hoa Kỳ và Việt Nam đã thoả thuận, chỉ ở Mỹ đợi tiền bồi thường. Vai trò duy nhất là vận động, sau đó nộp đơn (dùng mẫu đơn của ủy hội sẽ đăng trên trang mạng của ủy hội).

Để quý vị hiểu rõ hơn, chúng tôi xin cung cấp thêm thông tin.

Trang mạng của Uỷ hội Đòi tài sản của bộ Tư pháp Hoa Kỳ vào tháng tư năm 2026 đăng hai chương trình đang diễn tiến như sau:

Chương trình Giải quyết các hồ sơ đòi bồi thường đối với Albania lúc nước này còn là Cộng sản Theo Thỏa thuận Giải quyết đòi bồi thường giữa Hoa Kỳ và Albania ký kết vào tháng 3 năm 1995, Uỷ hội (Uỷ hội Giải quyết đòi bồi thường từ Nước ngoài) vẫn duy trì thẩm quyền xét xử các hồ sơ đòi bồi thường của công dân Hoa Kỳ liên quan đến việc bị trưng thu, tịch biên và các tổn thất tài sản khác do chế độ Cộng sản—vốn đã nắm quyền tại Albania vào cuối Thế chiến II—gây ra. 

Theo thỏa thuận năm 1995, Albania đã cấp một khoản quỹ trị giá 2 triệu đô la để chi trả cho các khoản bồi thường do Uỷ hội phán quyết; hiện tại, trong khoản quỹ này vẫn còn hơn 1 triệu đô la sẵn có. Do đó, bất kỳ cá nhân nào có đòi bồi thường tiềm năng về tài sản chưa được bồi thường đối với chính phủ Albania đều được khuyến khích nộp đơn mà không chậm trễ.

Việt Nam đã bồi thường cho quân nhân, công ty và nhân viên dân sự Mỹ bị CSVN tịch thu tài sản sau tháng 4 năm 1975, nhưng Hoa Kỳ chưa mở chương trình đòi tài sản cho người Mỹ gốc Việt có quốc tịch Mỹ trước năm 2005 vì CSVN chỉ mới chính thức tịch thu tài sản của họ bắt đầu từ năm 2005. 

Năm 1995, Việt Nam giao 203 triệu đô la (khoảng 410 triệu đô la thời nay) cho Hoa Kỳ để bồi thường. Mỹ Quốc đòi tài sản là loại chương trình đòi hỏi kiên nhẫn. Ví dụ Thời điểm bắt đầu tịch thu: Tài sản Mỹ đã bị Cộng sản VN tịch thu (năm 1975). Thời điểm chương trình: Uỷ hội bắt đầu quản lý chương trình giải quyết đòi bồi thường vào năm 1995.

Người Cuba bị Cộng sản Cuba tịch thu tài sản vào năm 1960 được luật tương đương như luật áp dụng cho Albania, Trung Cộng, Việt Nam, và rất nhiều nước khác, nhưng có thêm luật hỗ trợ mạnh. Xin xem dưới đây:

Đạo luật Helms-Burton / Các yêu cầu bồi hoàn tài sản bị Cuba tịch thu

Đạo luật Tự do và Đoàn kết Dân chủ Cuba (LIBERTAD) năm 1996 (còn gọi là Đạo luật Helms-Burton) bao gồm một điều khoản tại Tiêu đề III, cho phép các công dân Hoa Kỳ—những người có tài sản tại Cuba bị chế độ Castro tịch thu—khởi kiện tại tòa án liên bang đối với các thực thể nước ngoài đang thực hiện hành vi “buôn bán” (trafficking) các tài sản đó. 

Đạo luật này quy định rằng, ngoại trừ một số trường hợp ngoại lệ hạn chế, các tòa án thụ lý những vụ kiện này sẽ áp dụng các mức định giá đã được xác định trong các phán quyết do Uỷ hội ban hành trong khuôn khổ các Chương trình Yêu cầu Cuba bồi thường, được thực hiện từ năm 1965 đến 1972 (Chương trình đòi Cuba Bồi thường lần thứ nhất; và từ năm 2005 đến 2006 (Chương trình Đòi Cuba Bồi thường lần thứ hai).

Trong các trường hợp nguyên đơn không đủ điều kiện nộp đơn yêu cầu bồi thường trong khuôn khổ Chương trình của Uỷ hội (tức là không phải là công dân Hoa Kỳ vào thời điểm tài sản bị tịch thu), đạo luật cho phép các Tòa án Quận Hoa Kỳ—bắt đầu từ tháng 3 năm 1998—chỉ định Uỷ hội đóng vai trò là Chuyên viên Đặc biệt (Special Master) để đưa ra các xác định về những vấn đề như quyền sở hữu và định giá tài sản, nhằm phục vụ cho các vụ kiện tại tòa án.

Vào ngày 6 tháng 3 năm 2025, Tòa án Quận Hoa Kỳ tại Đặc khu Columbia đã ban hành một lệnh chỉ định Uỷ hội đóng vai trò là Chuyên viên Đặc biệt trong vụ kiện *Del Riego Ponte và những người khác kiện Instituto De Planificacion Fisca và những người khác*, với Số hồ sơ 1:22-cv-3347-RCL. 1 Tòa án Quận đã chuyển các yêu cầu bồi thường của nguyên đơn tới Uỷ hội để xác định tính hợp lệ của quyền lợi sở hữu của họ đối với các Tài sản bị Tịch thu, theo quy định tại 22 U.S.C. § 6083(a)(2). Uỷ hội hiện đã bắt đầu thực hiện công việc theo sự chỉ định này.

Các chương trình đòi tài sản đã hoàn tất theo Đạo luật Giải quyết đòi bồi thường Quốc tế năm 1949

– Bulgaria (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

– Trung Quốc (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

– Cuba (Chương trình thứ nhất và thứ hai) – nhưng Mỹ và Cuba mãi đến năm 2015 mới bắt đầu có quan hệ ngoại giao, và khi TT Trump nhậm chức lần thứ nhất, ông đã không thân thiện. Chưa có quan hệ Mỹ-Cuba đủ mạnh để điều đình thanh toán bồi thường cho đến nay.

Những công dân Mỹ gốc Cuba này dùng luật Mỹ kiện các cơ quan Cuba dùng nhà, đất của họ để có thu nhập mà không bồi thường gì cho họ. Các công dân Mỹ gốc Việt, Trung Quốc, Ba Lan, Nga, v.v. không có khía cạnh này, nhưng đều có quyền vận động để Hoa Kỳ đại diện đòi bồi thường cho mình. Không vận động thì Hoa Kỳ không đòi.

–  Tiệp Khắc (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

– Ai Cập

– Ethiopia

–  Cộng hòa Dân chủ Đức (Đông Đức)

– Hungary (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

– Iraq (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

–  Ý (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

– Libya (Chương trình thứ nhất, thứ hai và thứ ba)

– Panama

– Ba Lan

– Romania (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

– Liên Xô

– Việt Nam

– Nam Tư (Chương trình thứ nhất và thứ hai)

 

Quy trình đòi tiền từ Trung Quốc 

Uỷ hội đã quản lý hai Chương trình đòi bồi thường liên quan đến Trung Quốc nhằm thẩm định các tổn thất của công dân Hoa Kỳ phát sinh từ cuộc cách mạng cộng sản năm 1949; các chương trình này bắt đầu vào năm 1966 và kết thúc vào năm 1981. Chương trình bao gồm hai giai đoạn: giai đoạn thứ nhất – được phê chuẩn vào năm 1966 để giải quyết các tổn thất xảy ra tính đến hết năm 1966 – đã hoàn tất vào năm 1972; giai đoạn thứ hai – được khởi xướng sau một thỏa thuận vào năm 1979 – bao quát các tổn thất phát sinh tính đến ngày 11 tháng 5 năm 1979 và đã khép lại vào năm 1981. Các cột mốc quan trọng của Chương trình Trung Quốc do Uỷ hội quản lý

Khởi động (1966): Sau khi một sửa đổi đối với Đạo luật Giải quyết đòi bồi thường Quốc tế năm 1949 được thông qua, Uỷ hội bắt đầu tiếp nhận các đơn đòi bồi thường về những tổn thất xảy ra trong khoảng thời gian từ ngày 1 tháng 10 năm 1949 đến ngày 6 tháng 11 năm 1966 – giai đoạn sau khi nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa lên nắm quyền.

Hoàn tất Giai đoạn I (6 tháng 7, 1972): Chương trình ban đầu (Chương trình đòi bồi thường đối với Trung Quốc I) đã hoàn tất, bao quát các hồ sơ đòi bồi thường phát sinh tính đến hết ngày 6 tháng 11 năm 1966.

Thỏa thuận Giải quyết (11 tháng 5, 1979): Hoa Kỳ và Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa đã ký kết một thỏa thuận nhằm giải quyết các hồ sơ đòi bồi thường của công dân Hoa Kỳ phát sinh tính đến ngày này.

Khởi động Giai đoạn II (Sau ngày 11 tháng 5, 1979): Uỷ hội bắt đầu triển khai chương trình thứ hai nhằm thẩm định các hồ sơ đòi bồi thường xảy ra trong khoảng thời gian từ ngày 6 tháng 11 năm 1966 đến ngày 11 tháng 5 năm 1979.

Hoàn tất Chương trình (31 tháng 7, 1981): Chương trình cuối cùng thuộc giai đoạn hai đã hoàn tất, chính thức khép lại công tác quản lý các hồ sơ đòi bồi thường liên quan đến Trung Quốc của Uỷ hội.

Bắt đầu thanh toán: Trung Quốc đã thực hiện khoản thanh toán đầu tiên trị giá 30 triệu đô la vào ngày 1 tháng 10 năm 1979. Khoản thanh toán cuối cùng: Khoản thanh toán cuối cùng được thực hiện như một phần trong chuỗi năm khoản thanh toán thường niên trị giá 10,1 triệu đô la, và đã hoàn tất vào năm 1984.

Tổng số tiền dàn xếp là 80,5 triệu đô la thời đó (khoảng 850 triệu đô la thời nay), nhằm mục đích bồi thường cho những tổn thất đã xảy ra trong giai đoạn từ năm 1949 đến năm 1979.

Uỷ hội đã thông báo về việc khởi động các chương trình giải quyết đòi bồi thường của mình thông qua việc công bố chính thức trên Công báo Liên bang (Federal Register); văn bản này đã xác lập thời điểm khởi đầu về mặt pháp lý, các khoảng thời gian nộp hồ sơ và các thời hạn chót tương ứng.

Các Quy trình Thông báo và Xác định Thời hạn Thông báo trên Công báo Liên bang:

Uỷ hội công bố một “Thông báo về việc Khởi động Chương trình Phán quyết đòi bồi thường” trên Công báo Liên bang; văn bản này đóng vai trò là thông báo chính thức về chương trình, phạm vi áp dụng cũng như các thời hạn chót của chương trình đó.

Thông báo Trực tiếp: Các hướng dẫn chi tiết và biểu mẫu (mẫu đơn) đòi bồi thường được gửi tới những người có tiềm năng nộp đơn đòi bồi thường—những người trước đó đã bày tỏ sự quan tâm đến việc nộp hồ sơ—cũng như gửi tới các tổ chức có liên quan và các văn phòng thuộc Quốc hội.

Thông cáo Báo chí: Uỷ hội công bố rộng rãi các chương trình thông qua các thông cáo gửi tới giới truyền thông nhằm đảm bảo rằng những người có tiềm năng nộp đơn đòi bồi thường đều nắm bắt được khoảng thời gian cho phép nộp hồ sơ.

Các Thời hạn Cụ thể của Chương trình: Ví dụ, trong các chương trình tương tự (chẳng hạn như chương trình liên quan đến Cuba), Uỷ hội thường quy định thời hạn sáu tháng để nộp đơn đòi bồi thường và thời hạn mười hai tháng cho toàn bộ chương trình; các ngày cụ thể này đều được Uỷ hội công bố trên Công báo Liên bang.

Mẫu Đơn yêu cầu bồi thường

Mẫu Đơn yêu cầu bồi thường (Mẫu 1-04 hoặc 1-12) của Uỷ hội Giải quyết Đòi bồi thường từ Nước ngoài (Uỷ hội) được công dân Hoa Kỳ sử dụng để yêu cầu bồi thường cho những tổn thất về tài sản hoặc thương tích cá nhân do các chính phủ nước ngoài gây ra. 

Người yêu cầu bồi thường phải cung cấp bằng chứng về quốc tịch Hoa Kỳ, bằng chứng chi tiết về tổn thất, và định giá cho yêu cầu bồi thường đó. Đây là một bản tuyên thệ về tính xác thực, cho phép Uỷ hội tiến hành điều tra yêu cầu bồi thường.

Các khía cạnh chính của Mẫu Đơn yêu cầu bồi thường Uỷ hội:

– Mục đích: Phán quyết các yêu cầu bồi thường của công dân Hoa Kỳ đối với các chính phủ nước ngoài liên quan đến các hành vi sai trái, việc trưng thu tài sản, hoặc thương tích cá nhân.

– Cách sử dụng Mẫu đơn: Người yêu cầu bồi thường nộp “Bản Tuyên bố Yêu cầu Bồi thường” (thường là Mẫu Uỷ hội 1-04 hoặc 1-12) cho Uỷ hội; việc này thường được thực hiện dựa trên các thỏa thuận quốc tế cụ thể hoặc các đạo luật do Quốc hội ban hành.

– Các tài liệu bắt buộc: Bằng chứng phải chứng minh được quốc tịch Hoa Kỳ của người yêu cầu bồi thường, đồng thời xác thực giá trị của tài sản hoặc tính chất của tổn thất đã xảy ra.

– Quy trình nộp đơn: Mẫu đơn nên được nộp càng sớm càng tốt, ngay cả khi chưa có sẵn đầy đủ tất cả các bằng chứng ngay từ đầu.

– Thông tin chi tiết về người yêu cầu bồi thường: Mẫu đơn yêu cầu cung cấp tên/địa chỉ của tất cả những người yêu cầu bồi thường (bao gồm cả các đồng sở hữu), mô tả về tài sản hoặc thương tích, và tỷ lệ quyền lợi sở hữu của họ.

– Thông tin công khai: Dữ liệu được nộp thường được coi là thông tin công khai và có thể được chia sẻ với những cá nhân hoặc tổ chức có liên quan.

– Mẫu đơn sau khi đã điền hoàn chỉnh cần được nộp trực tiếp cho Uỷ hội Giải quyết Đòi Bồi thường từ Nước ngoài tại Washington, D.C.

Chúng tôi sẽ cập nhật các thông tin liên quan. 

(*) Quý vị quan tâm đến chương trình đòi lại tài sản này có thể gởi thư từ liên lạc với địa chỉ email: taisanbenVN@gmail.com