ĐỐI THOẠI

Đất nước vươn mình bằng cách nào?

Phạm Ngọc Hưng
25-4-2026
Tiengdan

Ngưỡng doanh thu đóng thuế của hộ kinh doanh được nâng lên một tỷ đồng hôm qua là trường hợp chính sách công thứ 15 thay đổi sau khi đã ban hành – chỉ tính từ năm 2015 đến nay.

Mười lăm lần là đủ để loại trừ ngẫu nhiên.

Quy luật của 15 lần ấy là “ném đá dò đường”, tức được ký ban hành chính sách trước, vấp phải phản ứng của dư luận rồi mới bị rút lại hoặc thay đổi. Một số chính sách trước khi bị thay đổi đã kịp gây hậu quả nghiêm trọng, như Nghị định 126/2020 đổi cách tính thuế GTGT lên 10% cho xe công nghệ, khiến giới tài xế đình công quy mô lớn.

Hay việc siết chặt quy định PCCC đã làm đình trệ hoạt động của hàng nghìn cơ sở kinh doanh, từ quán karaoke đến xưởng sản xuất, khiến Chính phủ phải ban hành Nghị định 50/2024 để tháo gỡ.

Hay gần đây hơn là Nghị định 46/2025 gây ách tắc cho 400.000 tấn hàng, trong đó có một phần lớn hàng tươi sống, tại cửa khẩu trong nhiều ngày. Tất cả những chính sách ấy trước khi bị thay đổi đều gây bất bình lớn, cho thấy việc phê duyệt và ban hành thiếu khâu đánh giá tác động xã hội nghiêm túc.

Có trường hợp chỉ đơn giản là thiếu nhạy cảm chính trị, tiêu biểu là áp thuế GTGT 10% lên tài xế xe công nghệ, vốn là đáy kinh tế của xã hội. Tuy nhiên, tần suất lặp lại của cách làm chính sách ấy cho thấy lỗi không phải nằm ở một khâu – là thứ dễ khắc phục – mà ở thiết kế hệ thống.

Cụ thể là giao khoán việc làm chính sách cho bộ ngành, là những đơn vị có xu hướng tối ưu hoá lợi ích cục bộ mà thiếu cân nhắc đến hệ quả xã hội rộng hơn. Hay nói rõ hơn, là nằm ở quy trình làm luật – giao bộ ngành làm luật, trình quốc hội phê duyệt, rồi sau đó trả lại cho bộ ngành làm chính sách vận hành luật.

Đấy là giao việc có bản chất chính trị vào tay giới công chức hành chính vốn chỉ có trách nhiệm hẹp mà không chịu hậu quả chính trị. Thế nên, chừng nào cái gốc ấy không thay đổi, thì cái dớp làm chính sách kiểu “ném đá dò đường” như bao năm qua không thể gỡ. Cả nền kinh tế lẫn xã hội phải tiếp tục trả chi phí lẫn niềm tin cho sự phi lý đó.

Và đất nước vươn mình bằng cách nào?