VNTB – Tái định cư đô thị: Khi câu chuyện không chỉ là mái nhàNgọc Linh Lan
15.03.2026 2:45
VNThoibao
Trong những năm qua, diện mạo của TP.HCM đã ít nhiều thay đổi với những dòng kênh “đen”. Từ kênh Nhiêu Lộc – Thị Nghè đến nay là kỳ vọng vào Rạch Xuyên Tâm, Kênh Đôi, việc di dời hàng chục nghìn căn nhà ổ chuột ven bờ là nhiệm vụ tất yếu để xóa bỏ ô nhiễm và chỉnh trang mỹ quan đô thị.
Tuy nhiên, ẩn sau những bản quy hoạch sáng loáng và những tòa nhà tái định cư khang trang là một thực tế đầy mâu thuẫn. Với người nghèo ven kênh, ngôi nhà không chỉ là nơi trú ngụ, mà là một “hệ sinh thái” sinh tồn gắn chặt với vỉa hè và mặt nước. Khi bị tách khỏi môi trường đó để đưa vào những khối bê tông khép kín, họ không chỉ đối mặt với chênh lệch giữa tiền bồi thường và giá trị căn hộ mới (1), mà còn mất đi “cần câu cơm” hiện tại.
Làm sao để công cuộc chỉnh trang đô thị không “đẩy” người nghèo ra bên lề công cuộc phát triển xã hội? Mỹ quan đô thị không chỉ là vẻ đẹp hào nhoáng bên ngoài, mà thực sự là “an lòng, lạc nghiệp” của mỗi công dân.
Những khoản chi không có trong ngôi nhà cũ
Đối với nhiều hộ dân từng sống ven kênh rạch, việc chuyển vào căn hộ tái định cư đồng nghĩa với một sự thay đổi đáng kể trong chi tiêu hằng tháng. Nếu trước đây chi phí sinh hoạt chủ yếu chỉ có tiền điện, nước và thực phẩm, thì ở chung cư, người dân phải làm quen với nhiều khoản chi mới như phí quản lý, phí gửi xe, phí vệ sinh hay vận hành thang máy (2). Những khoản tiền tưởng chừng không lớn khi tính riêng lẻ, nhưng khi cộng lại có thể trở thành một áp lực đáng kể đối với các hộ thu nhập thấp.
Với những gia đình sống bằng nghề lao động tự do hoặc buôn bán nhỏ, thu nhập hàng tháng thường không ổn định. Vì vậy, các khoản chi cố định từ môi trường sống mới dễ khiến ngân sách gia đình trở nên eo hẹp hơn.
Mỹ quan hay an sinh?
Không thể phủ nhận, việc xoá bỏ những “khu ổ chuột”, những dòng nước đen đặc rác thải ven kênh là một bước đi tất yếu để phát triển hạ tầng đô thị và giảm ô nhiễm. Mỹ quan đô thị, ở góc độ này, chính là quyền được sống trong môi trường sạch sẽ của hàng triệu cư dân khác.
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn mỹ quan qua lăng kính của những kiến trúc sư hay nhà quy hoạch, sẽ rất dễ rơi vào cái bẫy của “cái đẹp hình thức” nhưng “hữu danh vô thực”.
Khi di dời người dân lên các tầng cao chung cư mà chưa giải quyết được gốc rễ sinh kế, thực chất chỉ đang chuyển sự nhếch nhác từ “chiều nằm ngang” dọc bờ kênh sang “chiều thẳng đứng” trong các tòa nhà. Khi cái bụng còn đói, người dân có thể sẽ buộc phải tận dụng hành lang làm nơi nấu nướng, biến ban công thành kho chứa, hay biến sân chung thành nơi họp chợ tự phát.
An sinh không phải là “quà tặng” kèm, mà là điều kiện tiên quyết. Mỹ quan đô thị không thể đứng độc lập với túi tiền của cư dân. Một khu tái định cư lung linh sẽ sớm trở nên nhếch nhác khi người dân không kiếm ra tiền trả hóa đơn điện, nước. Lúc đó, bản năng sinh tồn sẽ chiến thắng: buôn bán tự phát, cơi nới không gian, hoặc bán tháo căn hộ để quay về cuộc sống cũ.
Tái định cư tại chỗ – giải pháp khả thi ?
Thay vì đẩy người nghèo đi xa, ưu tiên hàng đầu nên chăng là tái định cư tại chỗ hoặc trong bán kính gần? Việc giữ người dân ở lại môi trường quen thuộc giúp họ duy trì được các “mối làm ăn” cũ và giảm thiểu cú sốc kinh tế. Lúc này, mỹ quan ven kênh không chỉ có cây xanh, mà còn có những khu nhà ở xã hội được quy hoạch lùi vào bên trong, tạo nên một sự cộng tồn hài hòa.
Bên cạnh đó, thành phố có thể ưu tiên tuyển dụng cư dân địa phương vào các công việc dịch vụ công ích như chăm sóc công viên, bảo vệ môi trường hay dịch vụ du lịch đường thủy. Khi nguồn thu nhập gắn liền với sự sạch đẹp của dòng sông, người dân cũng sẽ trở thành những người gìn giữ mỹ quan tận tâm nhất.
Một đô thị văn minh không chỉ được đo bằng những dòng kênh sạch hay những tòa nhà cao tầng, mà còn bằng khả năng để mọi cư dân – kể cả những người nghèo nhất – tìm được chỗ đứng ổn định. Khi đó, tái định cư mới thực sự không chỉ là câu chuyện của mái nhà, mà còn là câu chuyện của cuộc sống lâu dài trong mỗi tổ ấm.
___________________________
Tham khảo:
1. vnExpress – TP HCM hỗ trợ thêm tiền nếu bồi thường đất không đủ mua nhà tái định cư
2. Thanh Niên – Gần 9.000 căn hộ tái định cư ở TP.HCM nợ phí quản lý
No comments:
Post a Comment