ĐỐI THOẠI

VNTB – Cuộc chiến Iran trở thành cuộc đấu xem ai chịu đau được nhiều nhất
Tác giả: Jon Gambrell
12.03.2026 6:58
VNThoibao

(VNTB) – Giá xăng dầu tăng mạnh đã làm rung chuyển người tiêu dùng và thị trường tài chính, đồng thời du lịch và vận chuyển quốc tế đã bị gián đoạn nghiêm trọng.

DUBAI, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (AP) — Cuộc chiến với Iran, dù phức tạp và có ảnh hưởng toàn cầu, cuối cùng chỉ gói gọn trong một câu hỏi: Ai có thể chịu đau lâu nhất?

Việc dầu tăng giá cho thấy điều có thể là vũ khí hiệu quả nhất của Iran và điểm yếu lớn nhất của Hoa Kỳ trong việc tiếp tục chiến dịch: Gây thiệt hại cho nền kinh tế thế giới. Giá xăng tăng mạnh đã làm rung chuyển người tiêu dùng và thị trường tài chính, đồng thời du lịch và vận chuyển quốc tế đã bị gián đoạn nghiêm trọng.

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump dường như nhận thức được mối nguy hiểm. Khi giá dầu tăng vọt lên gần 120 đô la một thùng vào thứ Hai, mức cao nhất kể từ năm 2022, ông gợi ý rằng cuộc chiến sẽ chỉ là cuộc chiến “ngắn hạn”. Điều đó đã giúp trấn an thị trường và giá dầu giảm xuống khoảng 90 đô la — ngay cả khi Trump, gần như cùng lúc đó, tuyên bố sẽ tiếp tục cuộc chiến và trừng phạt Iran.

Mặt khác, Iran phải chịu đựng loạt không kích gần như liên tục của Mỹ và Israel mà không thể chống đỡ. Cho đến nay, Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn duy trì được sự đoàn kết và kiểm soát của giới lãnh đạo và quân đội. Người dân Iran, vốn đã nổi dậy chống lại chế độ thần quyền trong các cuộc biểu tình trên toàn quốc hồi tháng Giêng, vẫn đang sôi sục giận dữ nhưng đã ở nhà để cố sống sót qua các cuộc oanh tạc dữ dội. Lực lượng an ninh đã có mặt trên đường phố mỗi ngày để đảm bảo không có cuộc biểu tình chống chính phủ nào diễn ra.

Áp lực cũng đè nặng lên các đồng minh của Mỹ. Các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh, dù không tham chiến nhưng vẫn phải đối mặt với hỏa lực dường như không ngừng và đôi khi gây chết người của Iran nhắm vào các mỏ dầu, thành phố và các công trình cấp nước quan trọng. Và Israel, trong khi khoe khoang về việc gây thiệt hại nặng nề cho chương trình tên lửa của Iran và các mục tiêu quân sự khác, vẫn tiếp tục bị trúng các tên lửa ngày càng tinh vi của Iran. Tiếng còi báo động không kích thường xuyên đã làm gián đoạn cuộc sống hàng ngày, đóng cửa trường học và nơi làm việc, và tạo ra một bầu không khí căng thẳng trên khắp khu vực. Chưa thấy lối thoát nào trong cuộc chiến.

Không có dấu hiệu nào cho thấy cuộc chiến sẽ kết thúc ngay lập tức — cũng như những lời lẽ gay gắt từ cả Mỹ và Iran, hai nước có mối thù hằn kéo dài hàng chục năm, bắt nguồn từ cuộc Cách mạng Hồi giáo năm 1979 và vụ khủng hoảng con tin tại Đại sứ quán Mỹ.

“Chúng ta đã thắng trên nhiều phương diện, nhưng vẫn chưa đủ,” ông Trump nói trong bài phát biểu hôm thứ Hai tại Doral, Florida. “Chúng ta sẽ tiến lên, quyết tâm hơn bao giờ hết để đạt được chiến thắng cuối cùng, chấm dứt mối nguy hiểm kéo dài này một lần và mãi mãi.”

Quan chức Bộ Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đưa ra bình luận tương tự từ Tehran, tự hào tuyên bố rằng Cộng hòa Hồi giáo đã bác bỏ các liên hệ về lệnh ngừng bắn mà ông cho là đến từ Trung Quốc, Pháp, Nga và các nước khác.

“Hiện tại, chúng tôi đang nắm ưu thế,” Gharibabadi nói với truyền hình nhà nước Iran khuya thứ Hai. “Hãy nhìn vào tình trạng của nền kinh tế toàn cầu và thị trường năng lượng — nó đã gây ra rất nhiều khó khăn cho họ.”

Ông khẳng định rằng chính Iran “sẽ quyết định kết thúc cuộc chiến.”

Chiến lược của Iran vẫn là gây hỗn loạn

Trong nhiều năm trước khi Israel và Mỹ phát động chiến tranh vào ngày 28 tháng 2, Iran đã cảnh báo rằng nếu bị tấn công, họ sẽ trả đũa toàn bộ Trung Đông, nhắm vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ của nước láng giềng vùng Vịnh Ả Rập giàu có. Ngược lại, nền kinh tế của Tehran đã bị tê liệt do các lệnh trừng phạt quốc tế.

Giờ đây, Iran đã củng cố lời đe dọa của họ bằng các đợt tấn công tên lửa và máy bay không người lái. Qatar buộc phải ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên, và Bahrain tuyên bố các hoạt động khai thác dầu mỏ của họ không thể đáp ứng các nghĩa vụ hợp đồng. Các nhà sản xuất khác như Saudi Aramco cũng bị ảnh hưởng, làm gián đoạn nguồn năng lượng quan trọng cho châu Á – đặc biệt là Trung Quốc buộc Bắc Kinh phải cử một đặc phái viên cấp cao đến khu vực.

Hoạt động vận chuyển hàng hóa nhìn chung đã bị đình trệ tại eo biển Hormuz chiến lược, cửa hẹp của Vịnh Ba Tư, nơi 20% lượng dầu và khí đốt tự nhiên được giao dịch và lên đến 30% lượng xuất khẩu phân bón của thế giới đi qua. Iran không cần phải rải thủy lôi ở tuyến đường thủy này – các cuộc tấn công của họ vào một số tàu đã khiến các công ty vận chuyển ngừng cho tàu của họ đi qua eo biển.

Ông Trump đã đề xuất việc các tàu chiến của Mỹ hộ tống các tàu chở dầu, nhưng điều đó vẫn chưa thành hiện thực để khôi phục lại hoạt động vận chuyển.

Sáng sớm thứ Ba, ông đe dọa rằng nếu Iran ngừng vận chuyển dầu qua eo biển, “họ sẽ bị Hoa Kỳ trừng phạt mạnh gấp 20 lần so với những lần trước”.

“Thêm vào đó, chúng ta sẽ tiêu diệt những mục tiêu dễ bị phá hủy, khiến cho Iran gần như không thể tái thiết– Cái chết, Lửa và Cơn thịnh nộ sẽ giáng xuống họ – Nhưng tôi hy vọng và cầu nguyện rằng điều đó sẽ không xảy ra!”, ông viết trên nền tảng Truth Social.

Tuy nhiên, Iran chỉ càng thêm quyết liệt. Lực lượng Vệ binh Cách mạng cảnh báo hôm thứ Ba rằng họ sẽ không cho phép “một lít dầu nào” rời khỏi Vịnh Ba Tư.

 

Chiến thắng là gì?

Đối với những người cầm quyền ở Iran, chiến thắng có nghĩa là sống sót qua chiến dịch và vẫn nắm quyền, bất kể cái giá phải trả cho đất nước và khu vực.

Ông Trump đã mơ hồ và mâu thuẫn về mục tiêu của mình trong cuộc chiến này.

Có lúc, ông ta dường như thúc đẩy việc lật đổ chế độ thần quyền của Iran; những lúc khác, ông ta dường như sẵn sàng dừng lại ở đó, nói chung chung rằng ông ta muốn đảm bảo Iran không còn là mối đe dọa đối với Israel, khu vực và Hoa Kỳ.

Điều đó có thể cho ông ta sự linh hoạt trong việc tuyên bố chiến thắng đã đạt được, đặc biệt nếu nền kinh tế Hoa Kỳ bắt đầu chịu thiệt hại thực sự.

Nhưng nếu chiến tranh dừng lại ngay bây giờ, cả Hoa Kỳ và Israel sẽ phải đối mặt với những thách thức lớn.

Một trong số đó là giới lãnh đạo thần quyền Iran. Sau khi một cuộc không kích của Israel giết chết Lãnh tụ tối cao 86 tuổi Ayatollah Ali Khamenei vào đầu cuộc chiến, các giáo sĩ Iran đã bổ nhiệm con trai 56 tuổi của ông, Mojtaba, vào vị trí này.

Hiện là người cai trị tối cao của Iran, Khamenei con từ lâu đã được các nhà phân tích coi là người cứng rắn hơn cả cha ông, có mối quan hệ mật thiết với Lực lượng Vệ binh Cách mạng bán quân sự. Israel đã coi Mojtaba là mục tiêu trong chiến dịch của mình, trong khi Trump nói rằng ông muốn người khác đảm nhiệm vai trò đó.

Ngoài ra, Iran vẫn còn kho dự trữ uranium có độ tinh khiết cao– một lý do dẫn đến chiến tranh với Israel và Mỹ. Iran đã làm giàu uranium đến độ tinh khiết 60%, một bước kỹ thuật ngắn nữa là đạt đến mức độ 90% dùng để chế tạo vũ khí.

Mỹ đã ném bom ba địa điểm hạt nhân của Iran vào tháng 6 trong cuộc chiến kéo dài 12 ngày giữa Israel và Iran, có khả năng chôn vùi phần lớn kho dự trữ này trong đống đổ nát. Cho đến nay, những địa điểm đó vẫn nằm ngoài tầm với của các thanh tra quốc tế.

Mojtaba Khamenei có thể ban hành một phán quyết tôn giáo, hay fatwa, đảo ngược những tuyên bố trước đó của cha mình và ra lệnh sử dụng uranium để chế tạo vũ khí. Đó là điều mà cả Mỹ và Israel, quốc gia từ lâu được cho là duy nhất ở Trung Đông sở hữu vũ khí hạt nhân, đều không muốn thấy.

___________________________

Nguồn: 

AP – Analysis: Iran war becomes a contest of who can take the most pain