Cảm nhận Berlin: Không gian văn hóa mới (Kỳ 2)Nguyễn Thọ
15-3-2026
Tiengdan
Tiếp theo kỳ 1
Không chỉ ở Đức, học sinh, sinh viên Việt mới nổi tiếng là học giỏi. Một nghiên cứu năm 2013/2014 cho thấy, 47,2% học sinh cấp một gốc Đức vào được trung học mở rộng (Gynasium) để thi lấy bằng tú tài. Tỷ lệ này ở con em người Việt là 64,4%, gấp năm lần trẻ em Thổ Nhĩ Kỳ [1].
Chúng ta thường gắn thành tích này với truyền thống ham học của mình. Nhưng người Đức còn nhìn thấy ở đó tư tưởng tôn trọng khoa bảng của Khổng giáo. Người Việt gặp nhau hay khoe thành tích học hành của con cái (trên mạng thì thôi rồi), không ai khoe con mình là thợ sửa mái nhà hay thông ống khói.
Dù sao thì việc đó đã giúp người Việt tha hương khắp năm châu đổi đời, mở mặt. Gặp lại chú Dân, bán cơm ở gần công ty tôi trước kia, được nghe là cả hai cháu đều thành đạt, đang làm cho các công ty lớn của Mỹ, Đức. Tôi mừng cho chú và cho biết bao ông bố, bà mẹ đã trải qua đắng cay vất vả để nuôi con cái thành đạt như vậy. Thế hệ các cháu không còn vướng quá khứ “Thuyền nhân” hay “Thợ khách” nên không phân biệt “Kiều-Cộng”. Họ đang thổi sức sống mới vào sinh hoạt cộng đồng Hải ngoại.
Nữ văn sĩ Phạm Khuê, ca sĩ nhac Rap Trọng Hiếu và nhiều văn nghệ sỹ khác đã đưa Việt Nam trở lại nước Đức. Tác phẩm của họ kết hợp tinh hoa của cả hai nền văn hóa, dành cho cả hai cộng đồng.
Chương trình truyền hình của Mai Thi Nguyen-Kim, trưng bày của nghệ sĩ tạo hình Sung Tieu không hề liên quan đến quê nhà, nhưng fan của họ mỗi khi nghĩ đến Việt Nam không còn liên hệ với chiến tranh, đói ngèo, thiên tai hay thuốc lá lậu nữa.
Hơn cả những văn nghệ sĩ này là hàng ngàn người Việt trẻ thế hệ 2 hoặc 3 đã tiếp quản từ cha mẹ hoặc gây dựng các cơ sở ẩm thực mới. Họ không còn ngại ngùng nấp sau danh hiệu “Chinarestaurant” mà trương hẳn những cái tên Việt như “Nội”, “Quán Ngon”, “Cơm Phở”. Cách phục vụ, bài trí ở các quán này đều rất hiện đại, khác hẳn thời cha chú họ nên lôi kéo rất nhiều thanh niên bản xứ. Nhờ đó mà các từ “Nước Mắm”, “Bánh Mỳ”, “Phở”, “Nem Sài Gòn” đã len lỏi vào tiếng Đức, tiếng Pháp.
Chàng trai Trung Van Nguyen ở Na Uy còn đầu tư xây dựng cả một nhà máy nước mắm “Nuomami”. Những đầu bếp nổi tiếng ở đó đang giúp đưa nước mắm của Trung vào bếp ăn của các bà nội trợ.
***
Tuy nhiên lối sống và cách làm ăn của người Việt mang từ quê nhà sang vẫn đang mạnh lên, xuất phát từ dòng di cư mới. Trên tàu điện, xe bus tôi gặp rất nhiều cặp vợ chồng trẻ nói giọng miền Trung. Tất cả đều từ Việt Nam sang 2-3 năm nay. Nạn thiếu lao động và chính sách visa 8 tháng [2] của Đức là một nguyên nhân cho hiện tượng này.
35 năm sau khi bức tường đổ, làn sóng di cư thứ hai đã xuất hiện. Tôi nhiều lần đi qua miền Trung hào nhoáng. Thì ra những tòa villa kín cổng cao tường, những chiếc xe Mercedes đen bóng, những khu lăng mộ cầu kỳ tối mắt được chi phí từ nguồn lao động nước ngoài gửi về. Có những làng mà 80% gia đình có con em đang “cày” ở nước ngoài.
Đa số người ra đi ngày nay không phải để trốn đói nghèo như xưa, mà tìm cơ hội giàu nhanh. “Lý tưởng” đó tìm thấy ở những Đồng Xuân, Thái Bình Dương, Sapa thế giới của mình. Cưới giả, lậu thuế, làm chui, lừa bịp vẫn thịnh hành, bất chấp mọi thành tích hội nhập của thế hệ mới kể trên.
Trong khung cảnh đó, nỗ lực đưa lối sống văn hóa, nghiêm túc và chuyên nghiệp hóa kinh doanh cho cộng đồng đã được một số người đặt ra. Các bạn tôi ở 57 Herzbergstr. là một ví dụ. Khi tôi báo tin cho Gerhard Will, nhà Việt Nam học hàng đầu của Đức, rằng sẽ đến giới thiệu sách của mình ở địa điểm trên, anh ta tìm trên Google và hỏi: Madame Tuyết là ai mà có Galerie?
Mme Tuyết cùng các bạn chị thuê tòa nhà 5 tầng này không chỉ để làm phòng tranh, tiệm làm đẹp mỹ phẩm SPA, lớp tiếng Đức, trung tâm sự kiện cho các buổi bán đấu giá tranh, giới thiệu sách, gặp gỡ báo chí, sinh nhật, hội hè mà còn là nơi giúp cho giới Startup tìm đến con đường làm ăn hợp pháp. Đa số những người trẻ mà tôi gặp trên tàu điện nói trên đều tìm đến con đường khởi nghiệp bằng nghề móng tay. Ngành “Neo” (Nail) ở Đức nay nằm trọn trong tay người Việt, như các tiệm Sushi và ăn nhanh mỳ xào.
Người Việt vốn “Liều mình như chẳng có” nên từ móng tay, họ đã chuyển sang chân các cô đầm, rồi sang thẩm mỹ sắc đẹp. Sờ đến da, người ta đã bắt đầu tính đến các liệu pháp botox để căng da các bà đầm già. Tuy ông bác sĩ Đức không nói trắng ra điều đó, nhưng tại lớp học do viện thẩm mỹ của ông phối hợp tổ chức hôm 08.03, tôi biết ông cảnh báo các doanh nhân xứ liều chớ đùa với pháp luật Đức.
Rõ ràng những hội thảo kiểu này tại Trung tâm sự kiện Mme Tuyết đang góp phần chuyên nghiệp hóa ngành móng tay Việt Nam đang bành trướng, hướng nó vào con đường hợp pháp.
***
Phòng tranh của Nguyễn Ngọc Hòa ở tầng 1 khiến tôi bất ngờ một cách thú vị. Sau khi tốt nghiệp khoa Triết và quản trị kinh doanh ở Đức, Hòa về Việt Nam sống 7 năm liền. Ở đó, triết gia trẻ gặp gỡ nhiều họa sĩ, nghệ sĩ Việt Nam. Họa sĩ Bàng Sĩ Nguyên, đồng thời cũng là một nhà thơ, nhà triết học đã thuyết phục được Hòa rằng, trong mọi giai đoạn lịch sử của đất nước, nghệ thuât luôn có chỗ đứng của nó, luôn vượt qua mọi khuôn khổ chính trị.
Nghệ sĩ đam mê luôn tìm cách thoát khỏi rào cản, tìm mọi cách để lại các dấu ấn của xã hội. Từ hơn 10.000 năm trước, người cổ đại đã khắc hình trong các hang động miêu tả cuộc sống con người. Phòng tranh của Hòa ở tầng 1, vì vậy mang tên là Art Cave (Hang nghệ thuật).
Chàng triết gia trẻ khiến tôi ngạc nhiên, khi cậu so sánh sự tương đồng về lịch sử giữa hai dân tộc Đức – Việt. Cả hai cùng trải qua chủ nghĩa phong kiến kéo dài, rồi chỉ đạt được một thời kỳ dân chủ ngắn ngủi (Cộng hòa Weimar 1918-1933, hiến pháp 1946 của VNDCCH), rồi chiến tranh, độc tài, thống nhất đất nước, phát triển kinh tế và nay cả hai đang tìm, tuy bằng cách khác nhau, con đường để tồn tại trong thế giới mới mà luật chơi của kẻ mạnh đang ngự trị.
Nhiều ý kiến khác về nghệ thuật Pháp, nghệ thuật Đông Dương và ảnh hưởng của chúng đến văn hóa Việt Nam đương đại của Hòa khiến tôi phải thốt lên: “Bọn Triết thường hệ thống hóa các vấn đề theo kiểu mà ít ai nghĩ ra”. Trong khuôn khổ bài này, tôi không thể kể hết về cuộc đối thoại thú vị đó.
Việc bán tranh của Hòa khiến tôi tò mò. Tuy là kẻ mù chữ về hội họa, nhưng tôi biết rằng bán được tranh không phải là điều dễ dàng. Nó yêu cầu tính chuyên nghiệp cao, Hiểu biết sâu và quan hệ xã hội rộng. Vì vậy tôi cố gắng ngồi dự buối đấu giá tranh của các họa sĩ Bàng Sĩ Nguyên, Giáng Vân, Trần Nhật Thắng , Bùi Hữu Hùng. Tất cả các bước đều được Hòa chuẩn bị rất chu đáo. Từ tiểu sử các họa sĩ, phân tích khuynh hướng nghệ thuật của họ và giới thiệu các bức tranh đấu giá đều khá chuyên nghiệp.
Điều tôi không ngờ là nhiều bức tranh đã bán được tại chỗ với giá từ 500 đến 1000 Eur. Trong số những người mua có Hiếu, con trai của Ho Nga Hue , bạn học nghề của tôi ở Königs Wusterhausen từ năm 1967. Nga cũng giống tôi, chỉ là những người thợ sống đơn giản, nhưng Hiếu và Lâm (con dâu) đang đại diện cho lớp trung lưu mới. Các cháu đang sửa nhà và phòng khách sắp tới sẽ có chỗ cho hội họa hiện đại.
(Còn tiếp)
_________
Chú thích:
[1] https://www.cicero.de/innenpolitik/migration-bildung-schule-vietnam-bildungserfolg
[2] Hiện nay Đức thiếu lao động nặng nề nên muốn tuyển mộ lao động từ Việt Nam sang giải quyết các công việc đơn giản (lái xe, xây dựng, phụ bếp..) với visa 8 tháng. Sau đó tùy theo từng trường hợp, có thể gia hạn hoặc về nước. Người Việt phá rào khá nhiều nên chính sách này đang bị xem xét.
Một số hình ảnh và chú thích của tác giả, minh họa cho bài viết:
No comments:
Post a Comment