ĐỐI THOẠI

VNTB – Tô Lâm – lãnh đạo tối cao của Việt Nam mở rộng quyền lực
Khôi Nguyễn tổng hợp
08.04.2026 7:02
VNThoibao

(VNTB) – Liệu Tô Lâm có thể đạt được các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng trong bối cảnh triển vọng kinh tế toàn cầu đang rất bất ổn.

 Quốc hội Việt Nam hôm thứ Ba đã nhất trí bầu Tổng Bí thư Tô Lâm làm Chủ tịch nước trong 5 năm tới, đưa Tô Lâm trở thành nhà lãnh đạo quyền lực nhất Việt Nam trong nhiều thập niên.

Động thái được dự đoán này đánh dấu sự phá vỡ hệ thống lãnh đạo tập thể truyền thống của Việt Nam, tập trung quyền lực vào một nhân vật duy nhất.  Theo các nhà phân tích việc tập trung quyền lực này có thể khiến nhà nước độc đảng nghiêng về chủ nghĩa độc tài hơn, đồng thời cho phép ra quyết định nhanh hơn, tương tự như nước láng giềng Trung Quốc.

Tất cả 495 đại biểu có mặt tại phiên họp Quốc hội hôm thứ Ba đều tán thành đề cử của Đảng Cộng sản tuy nhiên việc đề cử cho các chức vụ lãnh đạo nhà nước cao nhất đã được hoàn tất trong một cuộc họp vào cuối tháng 3. 

Năm 2024, ông tạm thời đảm nhiệm cả chức vụ Tổng Bí thư Đảng Cộng sản và Chủ tịch nước, sau khi Chủ tịch nước Võ Văn Thường từ chức và Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng qua đời.

Ngay cả sau khi ngưng giữ chức vụ Chủ tịch nước để nhường lại cho tướng quân đội Lương Cường, Tô Lâm vẫn thường làm như thể ông vẫn giữ vai trò Chủ tịch nước, đi lại nhiều nơi và đại diện cho Việt Nam trong các cuộc gặp với các lãnh đạo nước ngoài.

Bình cũ… 

Sau cuộc bỏ phiếu, Tô Lâm đã phát biểu rằng đó là vinh dự khi được nắm giữ cả hai chức vụ và cam kết “một mô hình tăng trưởng mới với khoa học, công nghệ, đổi mới và chuyển đổi số là động lực chính”.

Tô Lâm cho biết các ưu tiên hàng đầu của ông là duy trì ổn định, thúc đẩy phát triển quốc gia nhanh chóng và bền vững, và cải thiện “mọi khía cạnh đời sống của người dân”.

“Việc tập trung quyền lực lớn hơn vào tay ông Tô Lâm có thể gây ra rủi ro cho hệ thống chính trị của Việt Nam, chẳng hạn như gia tăng chủ nghĩa độc đoán“, ông Lê Hồng Hiệp, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.

Tuy nhiên, sự tập trung quyền lực như vậy “có thể giúp Việt Nam xây dựng và thực hiện các chính sách nhanh chóng và hiệu quả hơn”, hỗ trợ tăng trưởng, ông nói thêm. Sự kết hợp của hai vai trò này “sẽ đưa nền chính trị nội bộ Việt Nam sang một trạng thái bình thường mới, nơi hầu hết các giả định cũ về chính trị Việt Nam, bao gồm cả những giả định về lãnh đạo tập thể, không còn giá trị”, theo Alexander Vuving thuộc Trung tâm Nghiên cứu An ninh châu Á – Thái Bình Dương của Hoa Kỳ.

“Việc ông Lâm đảm nhiệm hai vai trò sẽ không báo hiệu bất kỳ thay đổi nào trong chính sách đối ngoại của Việt Nam, ngay cả khi có những lo ngại rằng Việt Nam đang tập trung nhiều quyền lực hơn vào một cá nhân duy nhất,” ông Trương Vũ, một học giả thỉnh giảng tại Đại học Boston, nhận định.

Cũng có thông tin cho rằng có sự phản đối, đặc biệt là trong quân đội, đối với việc Tô Lâm tiếp tục giữ hai chức vụ cao này sau Đại hội Đảng.

“Mặc dù được dự đoán trước, đây vẫn là một thời điểm then chốt đối với chính trị Việt Nam”, ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu sinh thỉnh giảng tại Viện ISEAS-Yusof Ishak của Singapore, nhận định. “Chức vụ Chủ tịch nước chủ yếu mang tính nghi lễ, nhưng khi kết hợp với vai trò tổng bí thư, chức vụ này trở nên có tầm ảnh hưởng chính trị lớn hơn nhiều. Thử thách thực sự hiện nay là liệu ông ấy có thể đảm bảo không chỉ sự tuân thủ mà còn cả sự ủng hộ thực sự từ các phe phái khác nhau trong đảng hay không.”

Tuy nhiên, so với Trung Quốc, Ủy ban Trung ương Đảng đóng vai trò mạnh hơn trong việc kiểm soát quyền lực của Tổng Bí thư, Giáo sư danh dự Carl Thayer của Đại học New South Wales nói với BBC.

“Tô Lâm là người đứng đầu trong số những người ngang hàng, nhưng ông ấy cũng phải chịu trách nhiệm trước Bộ Chính trị,” ông nói, chỉ vào các nhân vật cấp cao khác trong Ủy ban gồm 19 thành viên. “Vẫn còn sự cân bằng. Nhưng Tô Lâm đã cho thấy ông ấy có thể làm việc hiệu quả và xây dựng liên minh,” ông ấy nói thêm.

Nhưng thử thách thực sự đối với khả năng lãnh đạo của Tô Lâm sẽ là liệu ông ấy có thể đạt được các mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng trong bối cảnh triển vọng kinh tế toàn cầu đang rất bất ổn.

Cam kết tăng trưởng

Trong nhiệm kỳ đầu tiên làm Tổng Bí thư Tô Lâm đã khởi xướng các cuộc cải cách kinh tế sâu rộng nhằm mục đích làm cho Việt Nam cạnh tranh hơn, điều này đã nhận được cả lời khen ngợi và chỉ trích.

Tô Lâm muốn theo đuổi tăng trưởng hai chữ số thông qua một mô hình phát triển mới ít phụ thuộc vào sản xuất giá rẻ, vốn từ lâu đã là xương sống của sự bùng nổ xuất khẩu của Việt Nam do các tập đoàn đa quốc gia nước ngoài dẫn đầu. Những động thái của ông đôi khi gây bất ổn cho chính quyền và giới doanh nghiệp, nhưng ông đã thể hiện sự linh hoạt thực dụng trong việc thực thi chúng.

Tô Lâm ủng hộ mở rộng các tập đoàn tư nhân, nhưng trước khi được tái bổ nhiệm, ông cũng đã ban hành một chỉ thị nhấn mạnh vai trò lãnh đạo của các doanh nghiệp nhà nước nhằm trấn an những người theo chủ nghĩa truyền thống trong đảng.

Các nhà đầu tư nước ngoài thường ca ngợi sự ổn định chính trị và coi ông Lâm là một nhà lãnh đạo thân thiện với doanh nghiệp. Tuy nhiên, việc ông ủng hộ các doanh nghiệp hàng đầu quốc gia và thúc đẩy tăng trưởng nhanh chóng đã làm dấy lên những lo ngại về sự ưu ái, rủi ro tham nhũng, bong bóng tài sản và lãng phí.

Trong chính sách đối ngoại, Tô Lâm vẫn duy trì chính sách “Ngoại giao cây tre” và tìm cách cân bằng quan hệ với các cường quốc lớn trong khi mở rộng quan hệ đối tác quốc tế.